مکمل امگا ۳ بهدلیل داشتن اسیدهای چرب امگا ۳، سالها بهعنوان مکملی با فواید احتمالی برای مغز شناخته شده است. بااینحال، پژوهشی جدید نشان میدهد همه اسیدهای چرب امگا ۳ موجود در این مکملها الزاماً اثر یکسانی ندارند. در آزمایشهایی روی موشها، مصرف اسید ایکوزاپنتانوئیک یا EPA پس از آسیب مغزی خفیف با عملکرد ضعیفتر در برخی آزمونهای یادگیری و حافظه فضایی همراه بود. پژوهشگران معتقدند EPA ممکن است در شرایطی خاص، روند ترمیم عروق مغزی را تحت تأثیر قرار دهد.
مکمل امگا ۳ و تفاوت EPA و DHA
روغن ماهی معمولاً حاوی دو اسید چرب مهم امگا ۳ یعنی EPA و DHA است. اگرچه هر دو ماده در گروه اسیدهای چرب امگا ۳ قرار دارند، یافتههای این مطالعه نشان میدهد که نمیتوان اثرات آنها را یکسان در نظر گرفت.
DHA یا اسید دوکوزاهگزانوئیک برای ساخت و حفظ سلولهای مغزی اهمیت دارد و در آزمایشهای تکمیلی پژوهشگران، برخلاف EPA، در فرایند ترمیم اختلال ایجاد نکرد. این آزمایشها با استفاده از سلولهای اندوتلیال ریزعروق مغزی انسان انجام شد؛ سلولهایی که در ساخت سد خونی ـ مغزی نقش دارند.
در مقابل، EPA در مغز موشهایی که از رژیم غذایی حاوی این ماده استفاده کرده بودند تجمع بیشتری پیدا کرد. پژوهشگران میگویند این یافته با این واقعیت سازگار است که DHA نسبت به EPA راحتتر در غشای سلولهای مغزی قرار میگیرد.
تأثیر مکمل امگا ۳ بر ترمیم عروق مغزی
یکی از یافتههای اصلی پژوهش، تغییر در فعالیت متابولیکی عروق خونی مغز پس از آسیب بود. به گفته پژوهشگران، EPA ممکن است سلولهای عروقی را بهگونهای تغییر دهد که بخشی از فعالیت آنها بهجای ترمیم مغز، در مسیر دیگری قرار گیرد.
این تغییر که پژوهشگران آن را نوعی «آسیبپذیری متابولیکی وابسته به شرایط» توصیف کردهاند، در مغزهای آسیبدیده مشاهده شد و در شرایط عادی به همان شکل دیده نشد. بنابراین، اثر موردنظر ظاهراً به وضعیت مغز و نیاز آن به ترمیم ارتباط دارد.
پژوهشگران همچنین دریافتند که بیثباتی عروق خونی در موشها با تجمع پروتئینهای سمی تاو همراه بود. این پروتئینها با فرایندهای تخریب عصبی ارتباط دارند.
آیا مکمل امگا ۳ میتواند خطر آسیب مغزی را افزایش دهد؟
یکی از پرسشهای مطرحشده از سوی پژوهشگران این است که آیا مصرف مکمل روغن ماهی حاوی EPA میتواند در افرادی که دچار ضربههای مکرر به سر میشوند، پیامدهای نامطلوبی داشته باشد یا خیر. بررسی بافت مغز انسانهای مبتلا به انسفالوپاتی تروماتیک مزمن (CTE) نیز نوعی اختلال متابولیکی و آسیب عروقی مشابه را نشان داد.
بااینحال، پژوهشگران تأکید میکنند که این یافتهها هنوز به معنای اثبات چنین رابطهای در انسان نیست. بخش عمده شواهد این مطالعه از آزمایشهای حیوانی و سلولی به دست آمده است و نتایج فعلی بیشتر پرسشهایی را برای تحقیقات آینده مطرح میکنند.
یافتههای مطالعه به معنای مضر بودن مکمل امگا ۳ نیست
این پژوهش نشان نمیدهد که همه اسیدهای چرب امگا ۳ یا مکملهای روغن ماهی برای مغز مضر هستند. حتی خود پژوهشگران نیز تأکید کردهاند که اثرات امگا ۳ به شرایط و نوع اسید چرب بستگی دارد.
برخی پژوهشهای پیشین نیز احتمال دادهاند که EPA در بعضی شرایط با اختلال در یادگیری و حافظه ارتباط داشته باشد، درحالیکه DHA میتواند این اثر را تعدیل کند. بنابراین، تصویر بهدستآمده پیچیدهتر از این دیدگاه است که روغن ماهی همیشه و برای همه افراد یک اثر مشابه دارد.
پژوهش درباره مکمل امگا ۳ ادامه دارد
پژوهشگران قصد دارند در مطالعات آینده اثر EPA و DHA را روی انواع مختلف سلولهای مغزی و بخشهای گوناگون مغز بررسی کنند. انجام مطالعات بالینی روی انسان نیز میتواند در آینده به روشن شدن اهمیت این یافتهها کمک کند.
در مجموع، مطالعه حاضر نشان میدهد اثرات مکمل روغن ماهی ممکن است به نوع اسید چرب موجود در آن و شرایط مغز وابسته باشد. EPA در مدلهای حیوانی این پژوهش پس از آسیب مغزی با تغییراتی در عملکرد عروق و برخی شاخصهای مرتبط با ترمیم همراه بود، درحالیکه DHA چنین اثری نشان نداد. با توجه به اینکه شواهد اصلی از آزمایشهای حیوانی و سلولی به دست آمدهاند، برای تعیین پیامدهای این یافتهها در انسان به تحقیقات بیشتری نیاز است.
منبع
بیشتر بخوانید…
آیا بین ویتامین C و سرماخوردگی واقعاً ارتباطی وجود دارد؟ آنچه علم میگوید
