فعالیت بدنی و خطر زوال عقل؛ چرا نوع تحرک اهمیت دارد؟
پژوهشگران دانشگاه کالیفرنیای جنوبی (USC) برای بررسی ارتباط فعالیت بدنی و خطر زوال عقل، دادههای ۷۴ مطالعه مشاهدهای را در کشورهای مختلف تجزیهوتحلیل کردند. شرکتکنندگان این مطالعات بین ۴۵ تا ۹۳ سال سن داشتند و بهطور میانه به مدت ۱۰ سال تحت پیگیری قرار گرفتند.
در این مدت، موارد ابتلا به انواع زوال عقل، از جمله بیماری آلزایمر و زوال عقل عروقی، بررسی شد.
نتایج نشان داد افرادی که در اوقات فراغت خود بیشترین میزان فعالیت بدنی را داشتند، در مقایسه با افرادی که کمترین میزان تحرک را داشتند، با ۲۴ درصد خطر کمتر ابتلا به زوال عقل روبهرو بودند.
اما نتیجه درباره فعالیت بدنی در محیط کار متفاوت بود. افرادی که شغل آنها مستلزم فعالیت بدنی بیشتری بود، در مقایسه با افرادی که فعالیت شغلی کمتری داشتند، با ۲۰ درصد خطر بیشتر زوال عقل مواجه بودند.
این یافتهها توجه پژوهشگران را به پدیدهای جلب میکند که در مطالعات مربوط به سلامت قلب و عروق نیز مشاهده شده است: «پارادوکس فعالیت بدنی». این مفهوم توضیح میدهد که فعالیت بدنی سنگین در محیط کار ممکن است برخلاف ورزش تفریحی، مزایای مشابهی برای سلامتی نداشته باشد.
فعالیت بدنی و خطر زوال عقل؛ چرا فعالیت بدنی در محل کار با ورزش کردن متفاوت است؟
یکی از پرسشهای مهم این است که چرا فعالیت بدنی در اوقات فراغت میتواند با کاهش خطر زوال عقل همراه باشد، اما فعالیت جسمانی سنگین در محیط کار چنین نتیجهای ندارد؟
به گفته پژوهشگران، تفاوت احتمالاً فقط به میزان تحرک مربوط نمیشود، بلکه شرایطی که فرد در آن فعالیت میکند نیز اهمیت دارد.
برای مثال، پیادهروی، دوچرخهسواری، دویدن، شنا و ورزشهای گروهی معمولاً فعالیتهایی هستند که افراد با انتخاب خود انجام میدهند. در این شرایط، فرد میتواند شدت و مدت فعالیت را متناسب با توانایی و شرایط جسمانی خود تنظیم کند. این فعالیتها همچنین ممکن است فرصتهایی برای معاشرت، استراحت ذهنی و کاهش استرس فراهم کنند.
در مقابل، فعالیت بدنی سنگین در محیط کار معمولاً با آزادی عمل کمتری همراه است. افرادی که مشاغل جسمانی دارند ممکن است ساعتهای طولانی سرپا بایستند، اجسام سنگین جابهجا کنند یا کارهای تکراری و دشوار انجام دهند. این فعالیتها گاهی بدون فرصت کافی برای استراحت و بازیابی توان جسمانی صورت میگیرند.
علاوه بر این، برخی مشاغل جسمانی با عوامل دیگری مانند فشار روانی و اجتماعی بیشتر، کنترل کمتر بر شرایط کاری و قرار گرفتن در معرض آلودگی هوا و آلودگی صوتی همراه هستند. این عوامل نیز بهطور مستقل با خطر زوال عقل ارتباط داشتهاند.
پژوهشگران احتمال میدهند مجموعه این شرایط در تفاوت مشاهدهشده میان فعالیت بدنی شغلی و تفریحی نقش داشته باشد. همچنین افرادی که ساعات زیادی را به کار جسمانی اختصاص میدهند، ممکن است زمان و انرژی کمتری برای ورزش در اوقات فراغت داشته باشند.
فعالیت بدنی و خطر زوال عقل؛ افزایش فعالیت بدنی چه تأثیری بر خطر زوال عقل دارد؟
بررسی دقیقتر دادهها نشان داد رابطه میان میزان فعالیت بدنی و خطر زوال عقل در دو گروه نیز الگوهای متفاوتی دارد.
در افرادی که در اوقات فراغت ورزش میکردند، افزایش میزان فعالیت بدنی با کاهش تدریجی خطر زوال عقل همراه بود؛ البته این روند پس از مدتی به سطح ثابتی رسید و کاهش خطر دیگر به همان نسبت ادامه پیدا نکرد.
در مقابل، در فعالیتهای بدنی شغلی، افزایش میزان فعالیت با افزایش خطر زوال عقل ارتباط داشت؛ هرچند این روند نیز در سطوح بالاتر فعالیت به نقطهای رسید که تغییر چندانی در آن مشاهده نشد.
پژوهشگران همچنین به فعالیتهای دیگری مانند کارهای خانه و رفتوآمد فعال، برای مثال پیادهروی یا دوچرخهسواری در مسیر محل کار، توجه کردند. فعالیت بدنی در خانه ظاهراً با اثرات مفیدی همراه بود، اما این نتیجه تنها بر اساس یک مطالعه به دست آمده بود.
از سوی دیگر، رفتوآمد فعال با افزایش اندک خطر زوال عقل ارتباط داشت، اما چون فقط دو مطالعه این موضوع را بررسی کرده بودند، نمیتوان درباره آن نتیجهگیری قطعی کرد. بنابراین برای شناخت بهتر ارتباط این فعالیتها با سلامت مغز، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
فعالیت بدنی و خطر زوال عقل؛ آیا فعالیت بدنی سنگین باعث زوال عقل میشود؟
با وجود گستردگی این پژوهش درباره فعالیت بدنی و خطر زوال عقل، باید به یک نکته مهم توجه کرد: نتایج آن به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست.
از آنجا که مطالعات بررسیشده ماهیت مشاهدهای داشتند، نمیتوان نتیجه گرفت که فعالیت بدنی سنگین در محیط کار مستقیماً باعث زوال عقل میشود یا ورزش در اوقات فراغت بهطور قطعی از بروز این بیماری جلوگیری میکند.
نکته دیگر اینکه تقریباً تمام مطالعات بر اطلاعاتی تکیه داشتند که شرکتکنندگان درباره میزان فعالیت بدنی خود گزارش کرده بودند. چنین گزارشهایی ممکن است به دلیل خطاهای حافظه یا تفاوت در برداشت افراد از میزان فعالیت، کاملاً دقیق نباشند.
همچنین بخش عمده اطلاعات از کشورهای پردرآمد به دست آمده بود؛ درحالیکه انتظار میرود کشورهای با درآمد کم و متوسط در دهههای آینده با افزایش چشمگیر موارد زوال عقل روبهرو شوند.
با این حال، ارتباطهای مشاهدهشده پس از در نظر گرفتن عواملی مانند سن، سطح تحصیلات و بیماریهای مزمن نیز همچنان پابرجا ماندند. بررسیهای تکمیلی پژوهشگران هم نتایج مشابهی را نشان دادند.
فقط میزان تحرک مهم نیست؛ شرایط فعالیت هم اهمیت دارد
پژوهشگران تأکید میکنند که یافتههای این مطالعه نباید باعث نگرانی افرادی شود که مشاغل جسمانی دارند یا آنها را از فعالیت بدنی منصرف کند. پیام اصلی پژوهش این است که برای بررسی تأثیر فعالیت بدنی بر سلامت مغز، باید علاوه بر میزان تحرک، شرایط انجام آن را نیز در نظر گرفت.
دیوید رایچلن، سرپرست این پژوهش درباره فعالیت بدنی و خطر زوال عقل، معتقد است فراهم کردن دسترسی به پارکهای ایمن، مسیرهای پیادهروی و امکانات ورزشی، اختصاص زمان کافی برای ورزش در اوقات فراغت و کاهش عوامل زیانآور در محیط کار میتواند در راهبردهای پیشگیری از زوال عقل اهمیت داشته باشد.
در مجموع، یافتههای این مطالعه نشان میدهد که صرفاً حرکت کردن و صرف انرژی جسمانی برای بهرهمندی از تمام مزایای فعالیت بدنی کافی نیست. انتخاب فعالیتهای متناسب با توان جسمانی، فرصت کافی برای استراحت و داشتن شرایط مناسب برای ورزش تفریحی نیز ممکن است در حفظ سلامت مغز نقش داشته باشند.
