رژیم شبیهساز فستینگ چگونه عمل میکند؟
رژیم شبیهساز فستینگ نوعی برنامه غذایی کوتاهمدت و کمکالری است که معمولاً پنج روز در ماه اجرا میشود. این برنامه اغلب برای سه ماه متوالی تکرار میشود و در فاصله بین دورهها، فرد میتواند به الگوی غذایی معمول خود بازگردد.
در این رژیم، برخلاف فستینگ کامل، فرد همچنان غذا مصرف میکند؛ اما مقدار کالری و پروتئین دریافتی محدود میشود. ترکیب غذایی این برنامه عمدتاً گیاهی است و حدود ۴۵ درصد آن را چربیهای سالم، ۴۵ درصد را کربوهیدراتهای پیچیده و ۱۰ درصد را پروتئین تشکیل میدهد. منابع پروتئینی مورد استفاده نیز میتوانند شامل موادی مانند لوبیا و توفو باشند.
هدف این برنامه آن است که بدن با دریافت انرژی و مواد مغذی کمتر، برخی واکنشهای متابولیک مرتبط با روزهداری را فعال کند. به این ترتیب، فرد بدون تحمل محدودیتهای شدید فستینگ سنتی، میتواند از برخی آثار احتمالی آن بهرهمند شود.
یکی از دلایل توجه به این روش، کوتاه بودن دورههای محدودیت غذایی است. برخلاف بسیاری از رژیمها که به تغییرات دائمی و دشوار در عادتهای غذایی نیاز دارند، رژیم شبیهساز روزهداری فقط در بازههای مشخصی اجرا میشود.
رژیم شبیهساز فستینگ چه تأثیری بر کاهش وزن دارد؟
یکی از یافتههای مهم پژوهشهای جدید درباره رژیم شبیهساز روزهداری، تأثیر احتمالی آن بر کاهش چربی شکمی بدون از دست دادن توده عضلانی است.
در مطالعهای در سال ۲۰۲۵ که با هدایت والـتر لونگو، استاد سالمندیشناسی و علوم زیستی دانشگاه کالیفرنیای جنوبی، انجام شد، محققان اثرات این رژیم را بر شاخصهای مختلف سلامت بررسی کردند.
نتایج نشان داد که این الگوی غذایی میتواند به کاهش چربی شکمی کمک کند، بدون اینکه کاهش قابل توجهی در توده عضلانی ایجاد شود. حفظ عضلات در فرایند کاهش وزن اهمیت زیادی دارد؛ زیرا کاهش وزن همیشه به معنای کاهش چربی نیست و برخی رژیمهای محدودکننده ممکن است به از دست رفتن بافت عضلانی نیز منجر شوند.
این پژوهش همچنین نشان داد که رژیم شبیهساز فستینگ میتواند در افراد مبتلا به پیشدیابت به متعادل شدن سطح گلوکز خون کمک کند. پیشدیابت وضعیتی است که در آن قند خون بالاتر از حد طبیعی است، اما هنوز به محدوده تشخیص دیابت نوع دو نرسیده است.
ارتباط رژیم شبیهساز فستینگ با کاهش سن زیستی
یکی دیگر از یافتههای قابل توجه مطالعه سال ۲۰۲۵، ارتباط این رژیم با کاهش سن زیستی بود.
سن زیستی برخلاف سن تقویمی، به وضعیت عملکردی بدن و شاخصهای مرتبط با سلامت آن اشاره دارد. بر اساس نتایج این پژوهش، رژیم شبیهساز روزهداری در دو کارآزمایی بالینی جداگانه، بهطور میانگین با کاهش ۲٫۵ سال از سن زیستی شرکتکنندگان همراه بود. این ارزیابی بر اساس نشانگرهای خونی انجام شده بود.
البته کاهش سن زیستی بر اساس نشانگرهای آزمایشگاهی لزوماً به معنای افزایش قطعی طول عمر نیست. برای مشخص شدن اینکه این تغییرات تا چه اندازه میتوانند بر طول عمر واقعی افراد تأثیر بگذارند، به مطالعات طولانیمدتتری نیاز است.
پژوهشگران همچنین تغییراتی در سلامت سلولی و سطح فاکتور رشد شبهانسولین ۱ (IGF-۱) مشاهده کردهاند. این فاکتور هورمونی در رشد و عملکرد سلولها نقش دارد و ارتباط آن با فرایندهای مرتبط با طول عمر و مقاومت سلولی در برابر استرسهای مختلف مورد بررسی قرار گرفته است.
رژیم شبیهساز فستینگ و کاهش التهاب؛ نتایج مطالعات انسانی
یکی از حوزههایی که توجه زیادی را در پژوهشهای مربوط به این رژیم به خود اختصاص داده، تأثیر احتمالی آن بر التهاب است.
در مطالعهای در سال ۲۰۱۹، پژوهشگران گزارش کردند که دورههای متناوب رژیم شبیهساز روزهداری میتوانند برخی نشانگرهای متابولیک و عوامل خطر مرتبط با بیماریهای وابسته به افزایش سن را بهبود دهند.
شواهد جدیدتر نیز این احتمال را تقویت کردهاند. در یک کارآزمایی بالینی تصادفیسازیشده در دانشگاه استنفورد که ۹۷ بزرگسال مبتلا به بیماری کرون خفیف تا متوسط در آن شرکت داشتند، تأثیر این رژیم بر علائم بیماری بررسی شد.
بیماری کرون یک بیماری التهابی مزمن روده است. نتایج نشان داد که تا پایان سومین دوره رژیم، نزدیک به ۷۰ درصد شرکتکنندگان بهبود قابل توجهی در علائم خود تجربه کردند؛ درحالیکه چنین تغییری در گروه کنترل به همین میزان مشاهده نشد.
نکته جالب این بود که برخی شرکتکنندگان حتی پس از نخستین دوره اجرای رژیم نیز بهبودهای بالینی و زیستشیمیایی قابل توجهی نشان دادند.
به گفته سیدارتا سینها، سرپرست این پژوهش و استادیار پزشکی دانشگاه استنفورد، یکی از ویژگیهای قابل توجه این روش، کوتاه و ساختارمند بودن آن است؛ ویژگیای که میتواند پایبندی به برنامه غذایی را برای افراد آسانتر کند.
رژیم شبیهساز فستینگ چگونه بر سلولها اثر میگذارد؟
یکی از سازوکارهای احتمالی تأثیر این رژیم، تغییر فعالیت مسیرهای حسگر مواد مغذی در بدن است. این مسیرها به سلولها کمک میکنند تا میزان دسترسی به مواد مغذی و انرژی را تشخیص دهند و متناسب با آن واکنش نشان دهند.
کریستی آرتز، معاون مرکز سلامت جامع کانر در بیمارستانهای دانشگاهی، توضیح میدهد که محدودیت کنترلشده مواد مغذی در این رژیم میتواند برخی از این مسیرها را کمفعال کند و واکنشهایی را به وجود آورد که احتمالاً به کاهش التهاب و بهبود حساسیت به انسولین کمک میکنند.
فرایند دیگری که در این زمینه مطرح میشود، اتوفاژی یا خودخواری سلولی است. در این فرایند، سلولها اجزای آسیبدیده یا فرسوده خود را شناسایی و تجزیه میکنند. این سازوکار بخشی از سیستم طبیعی پاکسازی و بازیافت سلولی بدن است و ممکن است در کنترل آسیبهای سلولی و التهاب نقش داشته باشد.
بااینحال، میزان تأثیر رژیم شبیهساز فستینگ بر فعال شدن اتوفاژی و پیامدهای بلندمدت آن همچنان به بررسیهای بیشتری نیاز دارد.
آیا رژیم شبیهساز فستینگ برای همه مناسب است؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، هنوز نمیتوان رژیم شبیهساز فستینگ را راهکاری قطعی برای افزایش طول عمر یا پیشگیری از بیماریها دانست.
تعداد محدود شرکتکنندگان در برخی مطالعات، میزان انصراف افراد از ادامه برنامه و تفاوت میان گروههای مورد بررسی، از جمله محدودیتهای پژوهشهای موجود هستند. همچنین هنوز مشخص نیست که این رژیم در مقایسه با سایر الگوهای غذایی چه میزان برتری دارد.
یک مرور علمی جامع در سال ۲۰۲۵ نیز نشان داد که نتایج مطالعات انسانی درباره تأثیر این رژیم بر سلامت متابولیک هنوز کاملاً یکدست نیست. بر اساس این بررسی، افرادی که شاخص توده بدنی بالاتر یا اختلالات متابولیک شدیدتری دارند، ممکن است از مزایای بیشتری برخوردار شوند؛ اما برای نتیجهگیری قطعی به مطالعات بزرگتر و طولانیمدتتر نیاز است.
در مجموع، رژیم شبیهساز فستینگ یکی از رویکردهای امیدوارکننده در پژوهشهای مربوط به سلامت متابولیک و طول عمر است. بااینحال، محدودیت کالری و پروتئین ممکن است برای همه افراد مناسب نباشد و اجرای چنین برنامهای، بهویژه در افراد دارای بیماری زمینهای، باید با نظر متخصص تغذیه یا پزشک انجام شود.
