آرژنین و سیستم ایمنی؛ ارتباطی مهم در مقابله با سرطان و ویروسها
پژوهشگران دانشگاه راکفلر در مطالعهای جدید به ارتباط جالبی میان آرژنین و سیستم ایمنی پی بردهاند. نتایج این پژوهش نشان میدهد کمبود آرژنین، نوعی اسیدآمینه که بدن بهطور طبیعی تولید میکند و از طریق مواد غذایی نیز دریافت میشود، میتواند توانایی سیستم ایمنی را برای شناسایی سلولهای سرطانی و سلولهای آلوده به ویروس کاهش دهد.
در آزمایشهای انجامشده روی موشها، افزایش دریافت آرژنین با کاهش تعداد تومورهای سرطان روده بزرگ و خفیفتر شدن عفونتهای ناشی از ویروس آنفلوانزا و SARS-CoV-۲ همراه بود. نکته جالبتر اینکه تجویز آرژنین حتی پس از ابتلای موشها به آنفلوانزا نیز به بهبود وضعیت آنها کمک کرد.
این یافتهها میتوانند مسیر تازهای برای بررسی نقش تغذیه در تقویت عملکرد سیستم ایمنی باز کنند؛ هرچند هنوز مشخص نیست این نتایج تا چه اندازه در انسان نیز قابل تکرار هستند.
آرژنین چیست و چرا برای سیستم ایمنی اهمیت دارد؟
آرژنین یکی از اسیدآمینههای مورد نیاز بدن برای ساخت پروتئینهاست. بدن انسان میتواند مقداری از این ماده را تولید کند، اما آن را از طریق غذاهای پروتئینی نیز دریافت میکند.
دانشمندان پیشتر میدانستند که کاهش غیرطبیعی سطح آرژنین با برخی بیماریها، از جمله سرطان روده بزرگ، ارتباط دارد. بااینحال، سازوکار دقیق این ارتباط بهخوبی مشخص نبود.
پژوهش جدید نشان میدهد آرژنین فقط ماده اولیه ساخت پروتئینها نیست، بلکه میتواند بر عملکرد یکی از سازوکارهای مهم دفاعی بدن نیز تأثیر بگذارد؛ سازوکاری که به سیستم ایمنی کمک میکند سلولهای غیرطبیعی یا آلوده را شناسایی کند.
کمبود آرژنین چگونه به سلولهای سرطانی کمک میکند از سیستم ایمنی فرار کنند؟
یکی از یافتههای اصلی پژوهش، ارتباط میان سطح آرژنین و تولید پروتئینی به نام MHC-I است.
این پروتئین روی سطح بسیاری از سلولهای بدن قرار دارد و مانند یک تابلوی شناسایی عمل میکند. MHC-I قطعات کوچکی از پروتئینهای موجود در داخل سلول را به نمایش میگذارد تا سلولهای ایمنی بتوانند وضعیت آن را بررسی کنند.
برای مثال، اگر سلولی به ویروس آلوده شده باشد یا تغییرات غیرطبیعی مرتبط با سرطان در آن رخ داده باشد، قطعات پروتئینی مشکوک میتوانند از طریق MHC-I به سلولهای ایمنی موسوم به سلولهای T نشان داده شوند. این فرایند به سیستم ایمنی کمک میکند سلولهای مشکلدار را شناسایی کند.
اما پژوهشگران دریافتند که کمبود آرژنین تولید این پروتئین هشداردهنده را مختل میکند. در نتیجه، تعداد کمتری از پروتئینهای MHC-I به سطح سلول میرسند و شناسایی سلولهای سرطانی یا آلوده برای سیستم ایمنی دشوارتر میشود.
نقش ریبوزومها در ارتباط میان آرژنین و سیستم ایمنی
برای درک بهتر این فرایند، پژوهشگران بررسی کردند که کمبود آرژنین چگونه بر تولید پروتئینها در سلول تأثیر میگذارد.
پروتئینها بر اساس دستورالعملهای ژنتیکی موجود در DNA ساخته میشوند. این دستورالعملها به کمک مولکولی به نام RNA پیامرسان به ریبوزومها منتقل میشوند. ریبوزومها ساختارهای کوچکی درون سلول هستند که با کنار هم قرار دادن اسیدهای آمینه، پروتئینها را تولید میکنند.
پژوهشگران دریافتند زمانی که آرژنین کافی در دسترس نباشد، ریبوزومها هنگام ساخت پروتئینهای MHC-I با مشکل مواجه میشوند و فرایند تولید آنها متوقف یا مختل میشود.
در آزمایشهای سلولی، کمبود آرژنین سطح تولید ۴۱۴ پروتئین را بهطور غیرطبیعی کاهش داد. در میان این پروتئینها، سه ژن از خانواده HLA نیز توجه پژوهشگران را جلب کردند. این ژنها دستورالعمل ساخت پروتئینهای مرتبط با MHC-I را در اختیار سلول قرار میدهند.
به این ترتیب، مشخص شد که دسترسی به یک اسیدآمینه مشخص میتواند مستقیماً بر تولید پروتئینهایی تأثیر بگذارد که برای عملکرد طبیعی سیستم ایمنی ضروری هستند.
آرژنین و سیستم ایمنی؛ افزایش آرژنین تعداد تومورهای سرطان روده بزرگ را در موشها کاهش داد
پس از شناسایی سازوکار مولکولی، پژوهشگران بررسی کردند که آیا افزایش آرژنین در رژیم غذایی میتواند بر روند بیماری نیز تأثیر بگذارد یا خیر.
نتایج آزمایشها نشان داد موشهایی که غذای کمآرژنین دریافت میکردند، تومورهای بیشتری در روده بزرگ خود ایجاد کردند. در مقابل، موشهایی که آرژنین بیشتری دریافت کرده بودند، تومورهای کمتری داشتند.
این یافته نشان میدهد میزان دسترسی بدن به آرژنین میتواند از طریق تأثیر بر عملکرد سیستم ایمنی، در روند شکلگیری سرطان نقش داشته باشد.
پژوهشگران معتقدند این ارتباط فقط به سرطان محدود نمیشود و ممکن است در مقابله با عفونتهای ویروسی نیز اهمیت داشته باشد.
آرژنین و سیستم ایمنی؛ آیا آرژنین میتواند به مقابله با آنفلوانزا و کووید-۱۹ کمک کند؟
در بخش دیگری از پژوهش، دانشمندان تأثیر آرژنین را در مدلهای حیوانی عفونت آنفلوانزا و SARS-CoV-۲، ویروس عامل بیماری کووید-۱۹، بررسی کردند.
نتایج نشان داد موشهایی که آرژنین بیشتری دریافت کرده بودند، علائم خفیفتری از عفونتهای ویروسی داشتند. این موضوع با یافتههای مربوط به سرطان همراستا بود و نشان میداد دسترسی کافی به این اسیدآمینه میتواند به عملکرد بهتر دفاع ایمنی کمک کند.
اما شگفتانگیزترین نتیجه زمانی به دست آمد که پژوهشگران آرژنین را پس از ابتلای موشها به آنفلوانزا در اختیار آنها قرار دادند. این اقدام نیز پیامدهای عفونت را بهبود بخشید.
به گفته چیوشوانگ وو، پژوهشگر اصلی این مطالعه، انتظار نمیرفت تغییر در میزان دریافت آرژینین از طریق رژیم غذایی بتواند حتی پس از شروع عفونت چنین تأثیری داشته باشد.
البته این نتایج به معنای اثبات اثربخشی مکمل آرژینین برای درمان آنفلوانزا یا کووید-۱۹ در انسان نیست.
آرژنین و سیستم ایمنی؛ آیا مکمل آرژنین میتواند به درمان سرطان کمک کند؟
یکی از زمینههای امیدوارکننده این پژوهش، احتمال استفاده از آرژنین در کنار روشهای درمانی موجود، بهویژه ایمنیدرمانی سرطان است.
در ایمنیدرمانی، هدف این است که سیستم ایمنی توانایی بیشتری برای شناسایی و مقابله با سلولهای سرطانی پیدا کند. از آنجا که کمبود آرژنین میتواند تولید پروتئینهای مورد نیاز برای شناسایی این سلولها را مختل کند، پژوهشگران احتمال میدهند تأمین مناسب این اسیدآمینه بتواند به عملکرد بهتر برخی درمانها کمک کند.
همچنین سطح آرژنین در بدن با افزایش سن کاهش پیدا میکند و تغذیه نامناسب نیز ممکن است این وضعیت را تشدید کند. پژوهشگران احتمال میدهند کاهش آرژنین در کنار سایر تغییرات مرتبط با افزایش سن، در تضعیف دفاع ایمنی بدن نقش داشته باشد.
بااینحال، برای بررسی این فرضیهها و تعیین مقدار مناسب آرژنین، به مطالعات انسانی بیشتری نیاز است.
آرژنین و سیستم ایمنی؛ آیا مصرف مکمل آرژنین برای پیشگیری از سرطان توصیه میشود؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، نباید یافتههای این پژوهش را بهعنوان توصیهای برای مصرف خودسرانه مکمل آرژنین در نظر گرفت.
آزمایشهای انجامشده تاکنون روی موشها و مدلهای آزمایشگاهی بودهاند و هنوز مشخص نیست افزایش دریافت این اسیدآمینه در انسان نیز بتواند همان اثرات را ایجاد کند.
پژوهشگران امیدوارند در مطالعات آینده درباره آرژنین و سیستم ایمنی، تأثیر مکمل آرژنین در افراد مبتلا به سرطان، دریافتکنندگان ایمنیدرمانی و گروههای در معرض خطر عفونتهای ویروسی بررسی شود.
این مطالعه درباره آرژنین و سیستم ایمنی که نتایج آن در مجله علمی Cell منتشر شده است، نشان میدهد ارتباط میان تغذیه و سیستم ایمنی پیچیدهتر از چیزی است که پیشتر تصور میشد. گاهی یک ماده مغذی ساده میتواند در فرایندهای سلولی مهمی نقش داشته باشد که بر توانایی بدن برای شناسایی و مقابله با تهدیدها تأثیر میگذارند.
