فقر و سلامت مغز؛ ارتباطی که در طول دههها شکل میگیرد
آیا مشکلات مالی میتوانند تنها بر کیفیت زندگی اثر بگذارند یا سلامت مغز را نیز تحت تأثیر قرار دهند؟ پژوهشی جدید به سرپرستی دانشگاه کالج لندن (UCL) نشان میدهد فقر و سلامت مغز بیش از آنچه تصور میشد به یکدیگر مرتبط هستند. نتایج این تحقیق نشان میدهد افرادی که سالها با درآمد پایین یا فشار مالی مداوم روبهرو بودهاند، در میانسالی عملکرد شناختی ضعیفتری داشته و در دهه هفتم زندگی نیز نشانههای بیشتری از کاهش سلامت مغز را تجربه کردهاند.
این پژوهش که در مجله Innovation in Aging منتشر شده، به جای بررسی یک دوره کوتاه از مشکلات مالی، وضعیت اقتصادی افراد را طی چندین دهه دنبال کرده است. همین موضوع باعث شده تصویر دقیقتری از تأثیر تجمعی فشارهای مالی بر عملکرد مغز ارائه شود.
پژوهش درباره رابطه فقر و سلامت مغز چگونه انجام شد؟
برای بررسی ارتباط فقر و سلامت مغز، پژوهشگران دادههای ۲۷۵۹ نفر از شرکتکنندگان «مطالعه ملی سلامت و رشد بریتانیا» (British 1946 Cohort Study) را تحلیل کردند. این مطالعه که از بدو تولد افراد آغاز شده، قدیمیترین مطالعه طولی جهان در زمینه بررسی سلامت انسان به شمار میرود.
شرکتکنندگان در طول زندگی خود بارها اطلاعات مربوط به درآمد خانوار و وضعیت مالیشان را ثبت کردند. همچنین در سن ۵۳ سالگی آزمونهای شناختی از آنها گرفته شد و بخشی از شرکتکنندگان بین ۶۹ تا ۷۱ سالگی تحت تصویربرداری MRI مغز قرار گرفتند تا وضعیت سلامت مغز آنها بررسی شود.
فقر و سلامت مغز؛ درآمد پایین مداوم با عملکرد شناختی ضعیفتر همراه بود
نتایج نشان داد افرادی که در سالهای اولیه و میانی بزرگسالی بهطور مداوم درآمد پایینی داشتند یا برای تأمین هزینههای زندگی با مشکل مواجه بودند، در ۵۳ سالگی امتیاز پایینتری در آزمونهای شناختی کسب کردند.
این ارتباط حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند توانایی شناختی دوران کودکی، سطح تحصیلات و محرومیتهای دوران کودکی نیز همچنان باقی ماند. به عبارت دیگر، خودِ تداوم مشکلات مالی با کاهش عملکرد شناختی ارتباط داشت.
فقر و سلامت مغز در سالمندی
بخش مهم دیگر این پژوهش به سلامت ساختار مغز در سالمندی مربوط میشد.
تصاویر MRI نشان داد افرادی که سالها درآمد پایینتری داشتند، بین ۶۹ تا ۷۱ سالگی بیشتر دچار کوچک شدن حجم مغز (آتروفی مغزی) شده بودند. همچنین در این افراد، گشاد شدن بطنهای مغز که یکی از شاخصهای کاهش سلامت مغز محسوب میشود، بیشتر مشاهده شد.
این یافتهها نشان میدهد اثرات فشار مالی ممکن است دههها بعد نیز در ساختار مغز قابل مشاهده باشد.
فقر و سلامت مغز؛ چه کسانی بیشتر در معرض این ارتباط بودند؟
پژوهشگران دریافتند ارتباط میان فقر و سلامت مغز در برخی گروهها قویتر است.
این ارتباط بهویژه در مردان، افرادی که در کودکی نیز محرومیتهای اجتماعی و اقتصادی را تجربه کرده بودند و همچنین افراد دارای گونه ژنتیکی APOE-ε4 (مرتبط با افزایش خطر بیماری آلزایمر) پررنگتر بود.
همچنین مردانی که سالها با مشکلات مالی روبهرو بودند، در آزمونهای شناختی عملکرد ضعیفتری نسبت به زنانی با شرایط مشابه داشتند.
محققان احتمال میدهند عواملی مانند شیوع بیشتر رفتارهای ناسالم از جمله مصرف سیگار و الکل در مردان محروم، و همچنین فشار روانی ناشی از نقش سنتی تأمینکننده اصلی درآمد خانواده در نسل متولد ۱۹۴۶، در این تفاوت نقش داشته باشد.
فقر و سلامت مغز؛ چرا مشکلات مالی میتوانند بر مغز اثر بگذارند؟
پژوهشگران چند توضیح احتمالی برای این ارتباط مطرح کردهاند.
نخست اینکه استرس مزمن ناشی از نگرانی دائمی درباره مسائل مالی میتواند التهاب در بدن را افزایش دهد؛ فرآیندی که پیشتر نیز با پیری سریعتر مغز ارتباط داده شده است.
از سوی دیگر، نگرانی مداوم درباره درآمد، پرداخت قبضها و تأمین هزینههای زندگی، بخشی از منابع ذهنی فرد را به خود اختصاص میدهد. این فشار شناختی ممکن است توانایی مغز را برای انجام سایر فعالیتهای ذهنی کاهش دهد.
یافتهای غیرمنتظره درباره حافظه
یکی از نتایج جالب این مطالعه این بود که اگرچه افراد دارای مشکلات مالی مزمن در ۵۳ سالگی حافظه و عملکرد شناختی ضعیفتری داشتند، اما کاهش حافظه آنها بین ۵۳ تا ۶۹ سالگی کندتر به نظر میرسید.
پژوهشگران توضیح میدهند که احتمالاً این افراد پیش از آغاز این دوره، بخش قابلتوجهی از افت شناختی خود را تجربه کرده بودند؛ به همین دلیل سرعت کاهش عملکرد در سالهای بعد کمتر مشاهده شده است.
محدودیتهای پژوهش درباره فقر و سلامت مغز
با وجود اهمیت نتایج، پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه تنها وجود یک ارتباط را نشان میدهد و نمیتواند ثابت کند مشکلات مالی بهطور مستقیم باعث پیری مغز میشوند.
با این حال، استفاده از دادههای چند دهه و بررسی همزمان عوامل مختلف، اعتبار یافتهها را افزایش داده است.
جمعبندی
این پژوهش نشان میدهد فقر و سلامت مغز ارتباطی فراتر از یک مشکل اقتصادی دارند. فشارهای مالی طولانیمدت با عملکرد شناختی ضعیفتر در میانسالی و نشانههای کاهش سلامت مغز در سالمندی همراه بودهاند. پژوهشگران معتقدند حمایت از افرادی که سالها با مشکلات مالی دستوپنجه نرم میکنند و کاهش فقر مزمن، علاوه بر بهبود کیفیت زندگی، ممکن است در آینده به کاهش موارد افت شناختی و زوال عقل نیز کمک کند.
منبع
بیشتر بخوانید…
تماشای تلویزیون و سلامت مغز؛ تماشای زیاد تلویزیون در میانسالی با کوچک شدن بخشهایی از مغز مرتبط است
