سالمونلا یکی از شناختهشدهترین باکتریهای عامل مسمومیت غذایی است که معمولاً باعث التهاب دستگاه گوارش، اسهال، تب، دلدرد و استفراغ میشود. بیشتر افراد پس از چند روز بهبود پیدا میکنند، اما در گروه کوچکی از بیماران، این باکتری میتواند از دیواره روده عبور کند، وارد جریان خون شود و عفونتهای خطرناکتری ایجاد کند. اما چرا یک عفونت مشابه در بعضی افراد خفیف باقی میماند و در برخی دیگر به بیماری شدید تبدیل میشود؟
سالمونلا چگونه از روده عبور میکند؟
باکتری سالمونلا دارای ژنهایی است که به آن اجازه میدهد ساختارهای بسیار کوچکی شبیه سرنگهای مولکولی بسازد. این ساختارها پروتئینهایی را به سلولهای پوشاننده روده منتقل میکنند و باعث میشوند سلولها باکتری را درون خود جذب کنند.
در بیشتر افراد، سیستم دفاعی بدن میتواند عفونت را در روده محدود کند. اما برخی انواع سالمونلا توانایی بیشتری برای زنده ماندن درون سلولهای ایمنی بدن دارند. این باکتریها میتوانند در سلولهایی مانند ماکروفاژها که وظیفه بلعیدن و از بین بردن میکروبها را دارند، باقی بمانند و از این مسیر به بافتهای عمیقتر بدن راه پیدا کنند.
چرا شدت بیماری سالمونلا در افراد متفاوت است؟
دانشمندان بیش از ۲۶۰۰ نوع مختلف سالمونلا شناسایی کردهاند، اما کمتر از ۱۰۰ نوع بیشتر بیماریهای انسانی را ایجاد میکنند. برخی از گونهها تمایل بیشتری به انتشار در بدن دارند و احتمال ورود آنها به خون بیشتر است.
برای مثال، بعضی انواع سالمونلا مانند Typhimurium، Enteritidis، Choleraesuis و Dublin بیشتر با عفونتهای خونی مرتبط هستند. بررسی نمونههای آزمایشگاهی در انگلستان نشان داده است که میزان یافتن سالمونلا در خون در میان انواع مختلف این باکتری تفاوت زیادی دارد؛ موضوعی که نشان میدهد همه انواع سالمونلا رفتار یکسانی ندارند.
حتی باکتریهایی از یک نوع مشابه نیز ممکن است تفاوتهای ژنتیکی داشته باشند و برخی از آنها توانایی بیشتری برای زنده ماندن و تکثیر در سلولهای ایمنی داشته باشند.
نقش سن و وضعیت سیستم ایمنی در عفونت سالمونلا
یکی از عوامل مهم در شدت بیماری سالمونلا، شرایط بدن فرد آلوده است. سالمندان، نوزادان و افرادی که سیستم ایمنی ضعیفتری دارند، بیشتر در معرض خطر عفونت شدید قرار دارند.
بررسیها نشان دادهاند که احتمال پیدا شدن سالمونلا در خون افراد بالای ۶۵ سال بیشتر از افراد جوانتر است. همچنین برخی بیماریهای زمینهای یا شرایطی که دفاع ایمنی بدن را کاهش میدهند، میتوانند باعث شوند بدن نتواند عفونت را بهخوبی کنترل کند.
علاوه بر وضعیت فرد، مقدار باکتری واردشده به بدن نیز اهمیت دارد. هرچه میزان آلودگی مواد غذایی بیشتر باشد، احتمال ابتلا به بیماری افزایش پیدا میکند، اگرچه هنوز مشخص نیست این عامل تا چه اندازه در ورود باکتری به خون نقش دارد.
شیوع سالمونلا و اهمیت بررسی منبع آلودگی
در یک شیوع اخیر سالمونلا در بریتانیا، صدها مورد ابتلا گزارش شد و برخی بیماران به دلیل شدت علائم نیاز به بستری پیدا کردند. بررسیها احتمال ارتباط این موارد با مصرف تخممرغهای آلوده را مطرح کرده است، اگرچه منبع نهایی هنوز بهطور کامل تأیید نشده است.
محققان برای بررسی ارتباط میان موارد بیماری از روشهایی مانند تعیین توالی کامل ژنوم باکتری استفاده میکنند. این روش به آنها کمک میکند شباهتهای ژنتیکی میان نمونههای مختلف را پیدا کرده و مسیر احتمالی انتشار عفونت را دنبال کنند.
با این حال، شباهت ژنتیکی میان باکتریها بهتنهایی نشان نمیدهد که یک سویه خاص حتماً بیماری شدیدتری ایجاد میکند. برای پاسخ دقیقتر باید اطلاعات ژنتیکی با دادههای مربوط به سلامت بیماران، مواد غذایی مصرفشده و نتایج آزمایشگاهی ترکیب شود.
چگونه خطر عفونت سالمونلا را کاهش دهیم؟
رعایت اصول بهداشت غذایی همچنان یکی از مهمترین راههای پیشگیری از سالمونلا است. نگهداری صحیح مواد غذایی، جلوگیری از انتقال آلودگی میان غذاها و پخت مناسب مواد غذایی مانند تخممرغ و گوشت میتواند خطر ابتلا را کاهش دهد.
افراد آسیبپذیر مانند سالمندان، کودکان خردسال، نوزادان و افراد با سیستم ایمنی ضعیف باید احتیاط بیشتری داشته باشند.
در صورت بروز علائمی مانند اسهال شدید، وجود خون در مدفوع، ناتوانی در حفظ مایعات بدن یا نشانههای کمآبی، مراجعه به پزشک اهمیت زیادی دارد.
جمعبندی
سالمونلا برای بیشتر افراد یک عفونت گوارشی کوتاهمدت است، اما در شرایط خاص میتواند به بیماری جدی تبدیل شود. نوع باکتری، ویژگیهای ژنتیکی آن، سن فرد، وضعیت سیستم ایمنی و میزان آلودگی غذایی همگی در شدت بیماری نقش دارند. پژوهشهای آینده میتوانند به درک بهتر این تفاوتها و طراحی روشهای مؤثرتر برای پیشگیری و درمان کمک کنند.
منبع
بیشتر بخوانید…
توجه به بدن و سیستم ایمنی؛ تمرکز روی احساسات بدن میتواند پاسخ ایمنی را تغییر دهد
