زخم دهان چیست و چرا ایجاد میشود؟
زخم دهان لکهها یا زخمهای کوچک و دردناکی هستند که معمولاً در بخش داخلی لب، گونه، لثه یا زبان ظاهر میشوند و میتوانند فعالیتهای سادهای مانند غذا خوردن، نوشیدن و حتی صحبت کردن را دشوار کنند. این زخمها بسیار شایع هستند و حدود یکچهارم افراد در طول زندگی خود حداقل یک بار آنها را تجربه میکنند.
خبر خوب این است که بیشتر زخمهای دهان بدون نیاز به درمان خاصی، طی یک تا دو هفته بهبود پیدا میکنند. با این حال، شناخت علت ایجاد آنها و روشهای کنترل درد میتواند به کاهش دفعات بروز و ناراحتی ناشی از آن کمک کند.
علتهای رایج ایجاد زخم دهان
در بسیاری از موارد، زخم دهان به دلایل ساده و روزمره ایجاد میشود. آسیبهای کوچک به بافت داخلی دهان یکی از مهمترین عوامل هستند. گاز گرفتن تصادفی گونه، خراش ناشی از مسواک زدن، برخورد دندانهای تیز یا تحریک ناشی از ارتودنسی و دندان مصنوعی میتواند باعث ایجاد این زخمها شود.
برخی مواد غذایی نیز ممکن است با تحریک پوشش داخلی دهان، احتمال ایجاد زخم را افزایش دهند. غذاهای تند، شور یا اسیدی از جمله مواردی هستند که بعضی افراد پس از مصرف آنها متوجه ایجاد زخم میشوند.
عوامل دیگری مانند استرس، خستگی و تغییرات هورمونی نیز در بروز زخم دهان نقش دارند. برخی افراد متوجه میشوند که این زخمها در دورههای فشار کاری، کمخوابی یا در زمان تغییرات هورمونی بیشتر ظاهر میشوند.
ارتباط کمبود مواد مغذی با زخم دهان
گاهی اوقات علت زخم دهان به کمبود برخی مواد ضروری در بدن مربوط میشود. کاهش سطح آهن، روی، فولات، ویتامینهای گروه B و ویتامین D میتواند با افزایش احتمال ایجاد این زخمها ارتباط داشته باشد.
در صورتی که زخمهای دهانی بهطور مکرر ایجاد شوند، بررسی وضعیت تغذیهای بدن میتواند مفید باشد. پزشک ممکن است برای بررسی کمبودهای احتمالی، آزمایش خون تجویز کند تا در صورت نیاز، مکمل مناسب مصرف شود.
همچنین برخی بیماریها مانند بیماری سلیاک، بیماری کرون یا ضعف سیستم ایمنی میتوانند با زخمهای مکرر دهانی همراه باشند.
آیا داروها یا ژنتیک میتوانند باعث زخم دهان شوند؟
برخی داروها نیز ممکن است احتمال ایجاد زخم دهان را افزایش دهند. بعضی داروهای ضدالتهاب، داروهای قلبی مانند بتابلوکرها و برخی داروهای تنفسی میتوانند در برخی افراد باعث بروز این مشکل شوند.
در بعضی خانوادهها نیز زخمهای دهانی بیشتر دیده میشوند که نشان میدهد عوامل ژنتیکی ممکن است در حساسیت افراد نقش داشته باشند.
افرادی که سیگار را ترک میکنند نیز ممکن است در هفتههای اول پس از ترک، بیشتر دچار زخم دهان شوند. این حالت معمولاً موقتی است و پس از مدتی کاهش پیدا میکند.
چگونه زخم دهان را سریعتر درمان کنیم؟
اگرچه درمان فوری برای زخم دهان وجود ندارد، اما روشهایی میتوانند درد را کاهش دهند و روند بهبود را راحتتر کنند.
شستوشوی دهان با آب نمک ولرم یکی از روشهای ساده برای کاهش التهاب و ناراحتی است. همچنین برخی محصولات بدون نسخه مانند ژلها و اسپریهای بیحسکننده حاوی موادی مانند لیدوکائین یا بنزوکائین میتوانند برای مدت کوتاهی درد را کاهش دهند.
دهانشویههای ضدعفونیکننده و ضدالتهاب مانند کلرهگزیدین یا بنزیدامین نیز ممکن است به کاهش ناراحتی و کوتاهتر شدن زمان بهبود کمک کنند.
در موارد شدیدتر، پزشک یا دندانپزشک ممکن است درمانهای قویتر مانند اسپریهای استروئیدی یا دهانشویههای مخصوص را تجویز کند.
تأثیر خمیردندان در ایجاد زخم دهان
یکی از عوامل کمتر شناختهشده در ایجاد زخم دهان نوع خمیردندان است. مادهای به نام سدیم لوریل سولفات (SLS) که برای ایجاد کف در بسیاری از خمیردندانها استفاده میشود، در برخی افراد با افزایش احتمال ایجاد زخم یا طولانی شدن دوره بهبود آن ارتباط دارد.
تغییر به خمیردندانهای بدون SLS ممکن است برای افرادی که بهطور مکرر دچار زخم دهان میشوند، مفید باشد.
راههای پیشگیری از زخم دهان
پیشگیری از زخم دهان معمولاً سادهتر از درمان آن است. استفاده از مسواک با برس نرم، رعایت بهداشت دهان، مراجعه منظم به دندانپزشک و داشتن رژیم غذایی متعادل میتواند به سلامت بافت دهان کمک کند.
کنترل استرس، خواب کافی و توجه به عوامل محرک غذایی نیز اهمیت دارد. برخی افراد با مصرف خوراکیهایی مانند شکلات، قهوه، مغزها یا گوجهفرنگی متوجه افزایش زخمها میشوند. ثبت غذاهای مصرفی میتواند به شناسایی این عوامل کمک کند.
در زمان وجود زخم، مصرف غذاهای نرم، نوشیدنیهای خنک و پرهیز از خوراکیهای تند، اسیدی یا خشک و زبر مانند چیپس میتواند ناراحتی را کاهش دهد.
چه زمانی زخم دهان نیاز به بررسی پزشکی دارد؟
اگر زخم دهان بیش از سه هفته باقی بماند، مرتب تکرار شود یا ظاهر غیرمعمولی داشته باشد، بهتر است توسط پزشک یا دندانپزشک بررسی شود.
اگرچه بیشتر زخمهای دهانی بیخطر هستند، اما زخمهای طولانیمدت در موارد نادر میتوانند نشانه مشکلات جدیتر، از جمله برخی بیماریهای دهان، باشند.
در نهایت، زخم دهان ممکن است کوچک باشد، اما میتواند تأثیر زیادی بر زندگی روزمره داشته باشد. شناخت عوامل ایجادکننده، اصلاح برخی عادتها و مراقبت درست از دهان میتواند تعداد دفعات بروز آن را کاهش دهد و تحمل این مشکل را آسانتر کند.
منبع
بیشتر بخوانید…
آب گازدار و سلامت دندان؛ آیا نوشیدنیهای بدون قند به مینای دندان آسیب میزنند؟
