داروی جدید سرطان پانکراس؛ امیدی تازه برای یکی از مهاجمترین سرطانها
داروی جدید سرطان پانکراس در یک پژوهش آزمایشگاهی توجه دانشمندان را به خود جلب کرده است. سرطان مجرای پانکراس (Pancreatic ductal adenocarcinoma) که شایعترین نوع سرطان پانکراس محسوب میشود، یکی از کشندهترین سرطانها است و درمان آن همواره با چالشهای فراوانی همراه بوده است.
بخش زیادی از این تومورها به دلیل جهش در ژن KRAS ایجاد میشوند. این جهش باعث تقسیم سریع و کنترلنشده سلولها میشود و سالها پژوهشگران نتوانسته بودند راه مؤثری برای هدف قرار دادن آن پیدا کنند؛ تا جایی که KRAS در بسیاری از مطالعات به عنوان یک هدف «تقریباً غیرقابل درمان» شناخته میشد.
داروی جدید سرطان پانکراس؛ ترکیبات جدید چگونه عمل میکنند؟
پژوهشگران دانشکده داروسازی و علوم دارویی دانشگاه Florida A&M در این مطالعه، گروهی از ترکیبات موسوم به Polyisoprenylated Cysteinyl Amide Inhibitors (PCAIs) را بررسی کردند.
برخلاف برخی داروهای موجود که تنها یک نوع خاص از جهشهای KRAS را هدف قرار میدهند، این ترکیبات به گونهای طراحی شدهاند که بتوانند تعاملات غیرطبیعی پروتئینهای مرتبط با KRAS جهشیافته را مختل کنند. به همین دلیل احتمال دارد در برابر طیف گستردهتری از جهشهای این ژن مؤثر باشند.
پژوهشگران تأکید میکنند که تعداد داروهای مؤثر برای سرطانهای وابسته به KRAS هنوز بسیار محدود است و بسیاری از داروهای فعلی نیز به مرور زمان به دلیل ایجاد مقاومت دارویی کارایی خود را از دست میدهند. از همین رو، توسعه درمانهای جدید یک نیاز مهم در حوزه سرطان به شمار میرود.
داروی جدید سرطان پانکراس؛ توقف بیش از ۹۰ درصد مهاجرت سلولهای سرطان
در آزمایشهایی که روی سلولهای سرطان پانکراس در محیط آزمایشگاه انجام شد، چندین ترکیب از خانواده PCAIs عملکرد امیدوارکنندهای از خود نشان دادند.
در میان آنها، ترکیبی با نام NSL-YHJ-2-27 بهترین نتیجه را ثبت کرد و حتی در غلظتهای پایین توانست بیش از ۹۰ درصد مهاجرت سلولهای سرطانی را متوقف کند.
از آنجا که مهاجرت سلولهای سرطانی اولین گام در گسترش سرطان به سایر اندامهای بدن یا همان متاستاز است، کاهش این توانایی میتواند اهمیت زیادی در کنترل بیماری داشته باشد.
داروی جدید سرطان پانکراس؛ این ترکیب چه تغییراتی در سلولهای سرطانی ایجاد کرد؟
بررسی دقیقتر سلولها نشان داد که PCAIs همزمان از چند مسیر مختلف بر سلولهای سرطانی اثر میگذارند.
این ترکیبات فعالیت ژنهایی را که نقش مهارکننده سرطان دارند افزایش دادند و در مقابل، فعالیت ژنهایی را که به انتشار سرطان کمک میکنند کاهش دادند.
همچنین مقدار پروتئینهای دخیل در حرکت سلولی کاهش یافت. علاوه بر این، رشتههای اکتین که مانند اسکلت داخلی سلول عمل میکنند، تخریب شدند. این تغییر باعث شد سلولهای سرطانی توانایی حفظ شکل، حرکت و نفوذ به بافتهای اطراف را تا حد زیادی از دست بدهند.
پژوهشگران معتقدند این نتایج نشان میدهد PCAIs میتوانند هم از رشد تومور جلوگیری کنند و هم احتمال متاستاز را کاهش دهند.
آزمایش روی مدلهای سهبعدی تومور
برای بررسی دقیقتر عملکرد این ترکیبات، محققان آنها را روی مدلهای سهبعدی مینیاتوری از تومورهای پانکراس نیز آزمایش کردند.
نتایج بار دیگر امیدوارکننده بود. PCAIs توانستند مرگ سلولهای سرطانی را تحریک کرده و باعث تخریب ساختار این تومورهای سهبعدی شوند.
اما نکته جالب این بود که روند نابودی سلولها برخلاف انتظار دانشمندان اتفاق افتاد.
داروی جدید سرطان پانکراس؛ کشف سازوکاری غیرمنتظره
پژوهشگران انتظار داشتند مسیرهای پیامرسانی اصلی که باعث رشد سرطان میشوند، غیرفعال شوند؛ اما مشاهده کردند این مسیرها در واقع بیش از حد فعال شدند.
به نظر میرسد همین فعالیت بیش از اندازه، سلولهای سرطانی را دچار فشار شدید کرده و در نهایت آنها را به سمت مرگ برنامهریزیشده سلولی سوق داده است.
به گفته محققان، احتمال دارد افزایش گونههای فعال اکسیژن (Reactive Oxygen Species) باعث شود سلولها عملاً خود را از بین ببرند، اما برای مشخص شدن سازوکار دقیق این پدیده، تحقیقات بیشتری لازم است.
داروی جدید سرطان پانکراس؛ هنوز برای استفاده درمانی زود است
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه هنوز در مراحل اولیه قرار دارد.
تمام آزمایشها فقط روی سلولهای رشد یافته در آزمایشگاه و مدلهای سهبعدی انجام شدهاند و هنوز مشخص نیست این ترکیبات در بدن موجودات زنده نیز همین عملکرد را خواهند داشت یا خیر.
محققان باید در مراحل بعدی بررسی کنند که آیا این ترکیبات به بافتهای سالم آسیب میرسانند، در مدلهای حیوانی ایمن هستند یا خیر و در نهایت آیا امکان ورود آنها به کارآزماییهای بالینی انسانی وجود خواهد داشت یا نه.
داروی جدید سرطان پانکراس؛ کاربرد احتمالی برای سرطانهای دیگر
یکی از مهمترین نکات این مطالعه آن است که PCAIs احتمالاً تنها به سرطان پانکراس محدود نخواهند بود.
جهشهای KRAS در حدود ۳۰ درصد از تمام سرطانهای جامد دیده میشوند و علاوه بر سرطان پانکراس، در سرطانهای روده بزرگ و ریه نیز نقش مهمی دارند.
پژوهشگران همچنین به مطالعات قبلی خود اشاره کردهاند که نشان داده این ترکیبات روی سلولهای سرطان پستان، ریه و پروستات دارای جهش KRAS نیز اثرات امیدوارکنندهای داشتهاند.
به گفته آنها، PCAIs توانایی هدف قرار دادن چندین نوع مهم از جهشهای KRAS از جمله KRAS-G12C، KRAS-G12D و KRAS-G12V را دارند و به همین دلیل ممکن است در آینده به درمان طیف وسیعی از سرطانهای وابسته به این ژن کمک کنند.
جمعبندی
نتایج این مطالعه نشان میدهد داروی جدید سرطان پانکراس در قالب ترکیبات آزمایشی PCAIs توانسته است در شرایط آزمایشگاهی رشد و مهاجرت سلولهای سرطانی را به طور قابل توجهی کاهش دهد و حتی بیش از ۹۰ درصد از حرکت این سلولها را مهار کند. با این حال، این یافتهها هنوز در مراحل اولیه پژوهش قرار دارند و تا اثبات ایمنی و اثربخشی آنها در حیوانات و سپس انسان، مسیر تحقیقاتی طولانی در پیش است. اگرچه هنوز نمیتوان از یک درمان قطعی سخن گفت، اما این نتایج میتوانند زمینهساز توسعه نسل جدیدی از درمانهای هدفمند برای سرطانهای وابسته به جهشهای KRAS باشند.
منبع
بیشتر بخوانید…
قرص جدید سرطان پانکراس؛ پیشرفتی که زمان بقا را تقریباً دو برابر کرد
