کیفیت خواب و خطر ابتلا به بیماریها؛ چرا فقط تعداد ساعت خواب مهم نیست؟
کیفیت خواب و بیماریها ارتباطی پیچیدهتر از آن چیزی دارد که تصور میکنیم. بسیاری از افراد تصور میکنند اگر تعداد ساعت مشخصی بخوابند، سلامت خواب آنها تضمین شده است؛ اما پژوهشهای جدید نشان میدهد ساختار خواب، پیوستگی آن و مدت زمانی که بدن در مراحل مختلف خواب سپری میکند نیز اهمیت زیادی دارد.
مطالعهای گسترده توسط پژوهشگران دانشگاه پکن و دانشگاه پزشکی پایتخت چین نشان داده است افرادی که خواب نامناسبی دارند، ممکن است با افزایش خطر ابتلا به طیف وسیعی از بیماریها روبهرو شوند. این پژوهش با بررسی دادههای نزدیک به ۱۰۰ هزار نفر از شرکتکنندگان در بانک زیستی بریتانیا انجام شده است.
کیفیت خواب و خطر ابتلا به بیماریها؛ معماری خواب چیست و چه نقشی در سلامت دارد؟
خواب فقط یک دوره خاموشی بدن نیست، بلکه فرآیندی فعال و چندمرحلهای است که در طول شب بارها تکرار میشود. پژوهشگران به الگوی مراحل مختلف خواب، «معماری خواب» میگویند.
در طول خواب، بدن بین مراحل مختلف جابهجا میشود؛ از خواب سبک گرفته تا خواب عمیق و مرحلهای به نام خواب REM که با رؤیا دیدن همراه است. این مرحله برای عملکرد مغز اهمیت زیادی دارد و بزرگسالان معمولاً حدود ۲۰ تا ۲۵ درصد از هر چرخه خواب خود را در این وضعیت سپری میکنند.
بر اساس یافتههای این مطالعه، تنها مدت خواب نیست که اهمیت دارد؛ بلکه کیفیت خواب و چگونگی طی شدن مراحل آن نیز میتواند با وضعیت سلامت فرد ارتباط داشته باشد.
ارتباط کیفیت خواب و خطر ابتلا به بیماریها در یک مطالعه بزرگ
برای بررسی ارتباط کیفیت خواب و خطر ابتلا به بیماریها، محققان اطلاعات افرادی را بررسی کردند که برخی از آنها به مدت یک هفته از دستگاههای ثبتکننده حرکت روی مچ دست استفاده کرده بودند. این دادهها به پژوهشگران کمک کرد تا الگوهای واقعی خواب افراد را با وضعیت سلامت آنها مقایسه کنند.
از میان ۱۰۴۹ بیماری بررسیشده، ۱۵۶ بیماری با تغییرات در معماری خواب ارتباط داشتند. نتایج نشان داد خواب مناسبتر میتواند با کاهش خطر ابتلا به ۸۳ بیماری مختلف، از جمله برخی بیماریهای قلبی، مشکلات متابولیک و اختلالات روانی مرتبط باشد.
البته این یافتهها نشاندهنده ارتباط میان خواب و بیماریها هستند و بهتنهایی ثابت نمیکنند که اختلال خواب مستقیماً باعث ایجاد همه این بیماریها میشود.
کیفیت خواب و خطر ابتلا به بیماریها؛ خواب منقطع چه اثری بر سلامت دارد؟
یکی از نکات مهم این پژوهش، نقش پیوستگی خواب بود. افرادی که بارها در طول شب از خواب بیدار میشدند یا خواب آنها به بخشهای کوتاه تقسیم میشد، بیشتر با برخی مشکلات متابولیک و روانی ارتباط داشتند.
به گفته پژوهشگران، خواب سالم تنها به جمع کردن چند ساعت خواب در طول شبانهروز محدود نمیشود. کیفیت خواب و داشتن دورههای پیوسته استراحت نیز اهمیت دارد.
همچنین مشخص شد مقدار زیاد خواب سبک، اگر بخشی از یک خواب طولانی و کامل نباشد، ممکن است با افزایش خطر برخی مشکلات سلامت روان و بیماریهای مرتبط با عضلات و استخوانها همراه باشد.
کیفیت خواب و خطر ابتلا به بیماریها؛ نقش خواب REM در سلامت مغز
یکی از بخشهای مهم معماری خواب، مرحله REM است. در این مرحله فعالیت مغز افزایش پیدا میکند و فرآیندهایی مانند پردازش اطلاعات و تنظیم عملکردهای عصبی انجام میشود.
با افزایش سن، الگوی خواب و میزان مراحل مختلف آن تغییر میکند. به همین دلیل، بررسی خواب افراد فقط بر اساس تعداد ساعت خواب نمیتواند تصویر کاملی از وضعیت سلامت آنها ارائه دهد.
پژوهشگران معتقدند بررسی دقیقتر مراحل خواب میتواند اطلاعات بیشتری درباره ارتباط میان خواب و بیماریها فراهم کند.
چگونه میتوان کیفیت خواب را بهتر کرد؟
اگرچه این مطالعه راهکار درمانی مشخصی ارائه نمیدهد، اما یافتههای آن اهمیت توجه به عادات خواب را نشان میدهد. حفظ برنامه منظم خواب، کاهش عوامل مختلکننده مانند استفاده طولانی از صفحهنمایشها پیش از خواب و ایجاد محیط آرام میتواند به داشتن خواب بهتر کمک کند.
خواب کافی و باکیفیت یکی از عوامل مهم در حفظ سلامت عمومی است و توجه به آن میتواند بخشی از سبک زندگی سالم باشد.
جمعبندی: کیفیت خواب و خطر ابتلا به بیماریها ارتباطی فراتر از ساعت خواب دارد
نتایج این پژوهش بزرگ نشان میدهد کیفیت خواب و خطر ابتلا به بیماریها ارتباط نزدیکی دارند و عواملی مانند خواب منقطع، کاهش خواب REM و تغییر در معماری خواب میتوانند با وضعیت سلامت افراد مرتبط باشند.
این مطالعه تأکید میکند که برای ارزیابی خواب سالم، تنها پرسیدن این سؤال که «چند ساعت میخوابید؟» کافی نیست؛ بلکه باید به کیفیت و ساختار خواب نیز توجه کرد.
