کمبود خواب و افزایش وزن؛ یافتهای جدید درباره تأثیر خواب بر سلامت
بسیاری از افراد تصور میکنند تنها رژیم غذایی و ورزش بر وزن بدن تأثیر میگذارند، اما نتایج یک پژوهش جدید نشان میدهد کمبود خواب و افزایش وزن نیز ارتباط مستقیمی با یکدیگر دارند. محققان دانشگاه کلمبیا دریافتند افرادی که به مدت شش هفته هر شب حدود ۸۰ دقیقه کمتر از معمول خوابیدند، به طور متوسط حدود نیم کیلوگرم (تقریباً یک پوند) وزن اضافه کردند و زمان بیشتری را در حالت کمتحرکی سپری کردند.
به گفته پژوهشگران، این نتایج نشان میدهد خواب کافی میتواند در کاهش خطر چاقی و بیماریهای مرتبط با آن، از جمله بیماریهای قلبی و دیابت، نقش مهمی داشته باشد.
چرا پژوهشگران روی کمبود خواب و افزایش وزن تمرکز کردند؟
بیشتر مطالعات قبلی درباره ارتباط خواب و چاقی، بر محرومیت شدید از خواب تمرکز داشتند؛ شرایطی که شرکتکنندگان تنها حدود چهار ساعت در شب فرصت خواب داشتند. این تحقیقات نشان داده بودند که کمبود شدید خواب میتواند اشتها را تغییر دهد و احتمال پرخوری را افزایش دهد.
اما چنین شرایطی برای بیشتر افراد در زندگی روزمره قابل دوام نیست. به همین دلیل پژوهشگران تصمیم گرفتند اثر کمبود خواب خفیف اما طولانیمدت را بررسی کنند؛ الگویی که حدود ۳۰ درصد بزرگسالان تجربه میکنند.
مطالعه درباره کمبود خواب و افزایش وزن چگونه انجام شد؟
در این پژوهش، ۹۵ فرد بزرگسال که معمولاً هر شب بین ۷ تا ۸ ساعت میخوابیدند، شرکت کردند.
در یکی از دورههای ششهفتهای مطالعه، از شرکتکنندگان خواسته شد زمان خواب خود را ۹۰ دقیقه دیرتر از معمول آغاز کنند. در دورهای دیگر که آن هم شش هفته طول کشید، همان برنامه خواب عادی خود را حفظ کردند.
پژوهشگران با استفاده از دستگاههای پوشیدنی مچی، مدت خواب و میزان فعالیت بدنی افراد را ثبت کردند. همچنین وزن، دور کمر، ترکیب بدن و سطح هورمونهای ناشتا که بر اشتها اثر میگذارند، اندازهگیری شد.
کمبود خواب و افزایش وزن؛ کاهش کمتر از ۹۰ دقیقه خواب چه تأثیری داشت؟
نتایج نشان داد افرادی که خواب کمتری داشتند، طی شش هفته به طور متوسط حدود یک پوند (نزدیک به ۴۵۰ گرم) وزن اضافه کردند.
هرچند این میزان افزایش وزن در نگاه اول زیاد به نظر نمیرسد، اما پژوهشگران تأکید میکنند که این تغییر تنها طی شش هفته رخ داده است. آنها معتقدند اگر چنین الگوی خوابی در طول یک سال ادامه پیدا کند، میتواند به افزایش وزنی برسد که از نظر پزشکی اهمیت داشته باشد.
کمبود خواب باعث کاهش تحرک هم شد
یکی دیگر از یافتههای مهم پژوهش، افزایش کمتحرکی در افرادی بود که خواب کمتری داشتند.
شرکتکنندگان در دوره کمبود خواب، به طور متوسط روزانه ۱۷ دقیقه بیشتر را بدون فعالیت سپری کردند. این افزایش در مردان و زنان یائسه حتی به حدود ۳۰ دقیقه در روز رسید.
پژوهشگران میگویند نکته مهم این است که حتی با در نظر گرفتن مدت زمان بیشتری که افراد بیدار بودند، باز هم آنها نسبت به زمانی که خواب کافی داشتند، فعالیت کمتری انجام میدادند. از آنجا که سبک زندگی کمتحرک با افزایش خطر بیماریهای مزمن ارتباط دارد، این یافته اهمیت ویژهای دارد.
کمبود خواب و افزایش وزن؛ کمبود خواب چگونه بر سلامت بدن اثر میگذارد؟
پژوهشگران هنوز در حال بررسی دقیق سازوکار این موضوع هستند که چرا کاهش متوسط خواب باعث افزایش وزن میشود، اما نتایج مطالعات مرتبط همین گروه تحقیقاتی سرنخهای مهمی ارائه کرده است.
در یکی از پژوهشهای قبلی، زنانی که در معرض خطر بیماریهای قلبی و متابولیکی قرار داشتند، پس از شش هفته کاهش حدود ۸۰ دقیقهای خواب شبانه، دچار افزایش مقاومت به انسولین شدند. مقاومت به انسولین یکی از عوامل خطر مهم برای ابتلا به دیابت نوع ۲ محسوب میشود و این اثر در زنان یائسه شدیدتر بود.
در مطالعه دیگری نیز همین گروه پژوهشی مشاهده کرد که کمبود خواب خفیف موجب افزایش سلولهای التهابی در قلب افرادی شد که از قبل خطر بیشتری برای بیماریهای قلبی داشتند.
خواب کافی؛ بخشی مهم از پیشگیری از چاقی
به گفته پژوهشگران، اگرچه هنوز به مطالعات بیشتری نیاز است، اما مجموعه یافتههای آنها نشان میدهد کمبود خواب احتمال ابتلا به بیماریهای مرتبط با چاقی، از جمله دیابت نوع ۲ و بیماریهای قلبی را افزایش میدهد.
آنها اکنون قصد دارند بررسی کنند که آیا بهبود کیفیت و مدت خواب در افرادی که به طور مزمن خواب کافی ندارند، میتواند این خطرات را کاهش دهد یا خیر.
جمعبندی
این مطالعه نشان میدهد حتی کاهش نسبتاً اندک خواب شبانه، اگر به طور مداوم ادامه پیدا کند، میتواند پیامدهایی فراتر از احساس خستگی داشته باشد. افزایش وزن، کاهش فعالیت بدنی و بالا رفتن خطر اختلالات متابولیک و قلبی از جمله اثراتی هستند که پژوهشگران در این بررسی مشاهده کردند.
این یافتهها یادآوری میکنند که در کنار تغذیه سالم و فعالیت بدنی، خواب کافی نیز یکی از ارکان اصلی حفظ سلامت و کنترل وزن به شمار میرود.
