آیا کافئین میتواند خطر دیابت و چاقی را کاهش دهد؟
کافئین یکی از پرمصرفترین مواد محرک در جهان است که بیشتر افراد آن را از طریق قهوه، چای و نوشیدنیهای انرژیزا دریافت میکنند. اما پژوهشهای جدید نشان میدهد اثرات کافئین بر بدن ممکن است بسیار فراتر از افزایش انرژی و تمرکز باشد. طبق مطالعهای که در سال ۲۰۲۳ منتشر شد، میزان کافئین موجود در خون میتواند با کاهش چربی بدن و پایین آمدن خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ ارتباط داشته باشد.
این تحقیق توسط پژوهشگرانی از مؤسسه کارولینسکا در سوئد، دانشگاه بریستول و کالج سلطنتی لندن انجام شده و نتایج آن توجه زیادی را در حوزه سلامت و تغذیه جلب کرده است.
ارتباط کافئین با چربی بدن چگونه بررسی شد؟
دانشمندان در این مطالعه دادههای ژنتیکی نزدیک به ۱۰ هزار نفر را بررسی کردند. تمرکز اصلی پژوهش روی ژنهایی بود که در تجزیه کافئین نقش دارند؛ بهویژه ژن CYP1A2 و ژن تنظیمکننده آن با نام AHR.
برخی افراد بهطور ژنتیکی کافئین را آهستهتر تجزیه میکنند. در نتیجه، کافئین مدت بیشتری در خون آنها باقی میماند. نتایج نشان داد افرادی که سطح کافئین خون بالاتری دارند، معمولاً شاخص توده بدنی (BMI) پایینتر و چربی بدن کمتری دارند.
پژوهشگران برای بررسی دقیقتر رابطه علت و معلولی از روشی به نام «تصادفیسازی مندلی» استفاده کردند؛ روشی علمی که به کمک دادههای ژنتیکی، احتمال تأثیر مستقیم یک عامل بر بیماریها را ارزیابی میکند.
کافئین و کاهش خطر دیابت نوع ۲
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش، ارتباط میان سطح بالاتر کافئین خون و کاهش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ بود. دانشمندان تخمین زدند که حدود نیمی از این اثر مثبت، به دلیل کاهش وزن و کاهش چربی بدن اتفاق میافتد.
به بیان ساده، افرادی که بهصورت طبیعی کافئین بیشتری در خون خود نگه میدارند، احتمال کمتری برای ابتلا به دیابت نوع ۲ دارند. این یافته میتواند در آینده مسیر تحقیقات جدیدی را برای پیشگیری از چاقی و بیماریهای متابولیک باز کند.
آیا کافئین بر سلامت قلب هم اثر دارد؟
اگرچه تحقیقات قبلی مصرف متعادل قهوه را با سلامت بهتر قلب مرتبط دانسته بودند، اما در این مطالعه رابطه مستقیمی میان سطح کافئین خون و بیماریهای قلبیعروقی مشاهده نشد.
پژوهشگران اعلام کردند که افزایش کافئین خون تأثیر معناداری بر مشکلاتی مانند سکته مغزی، نارسایی قلبی یا فیبریلاسیون دهلیزی نداشته است. به همین دلیل، هنوز نمیتوان گفت کافئین بهطور مستقیم از بیماریهای قلبی جلوگیری میکند.
چرا کافئین ممکن است به کاهش وزن کمک کند؟
دانشمندان معتقدند کافئین میتواند از دو طریق بر سوختوساز بدن اثر بگذارد:
- افزایش «ترموژنز» یا تولید گرما در بدن
- افزایش چربیسوزی و تبدیل چربی به انرژی
این دو فرآیند نقش مهمی در متابولیسم بدن دارند و میتوانند باعث مصرف انرژی بیشتر شوند. به همین دلیل است که کافئین در بسیاری از مکملهای کاهش وزن نیز استفاده میشود.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که اثرات کافئین محدود و تدریجی است و نباید آن را یک راهحل قطعی برای لاغری دانست.
آیا مصرف بیشتر قهوه توصیه میشود؟
با وجود نتایج امیدوارکننده این مطالعه، دانشمندان هشدار میدهند که مصرف بیشازحد کافئین میتواند عوارضی مانند اضطراب، بیخوابی، افزایش ضربان قلب و مشکلات گوارشی ایجاد کند.
همچنین این پژوهش تنها ارتباط میان کافئین و کاهش خطر دیابت را نشان داده و هنوز نمیتواند رابطه علت و معلولی قطعی را اثبات کند. به گفته محققان، برای تأیید نهایی این نتایج، انجام آزمایشهای بالینی گستردهتر ضروری است.
جمعبندی
مطالعه جدید منتشرشده در BMJ Medicine نشان میدهد سطح بالاتر کافئین خون ممکن است با کاهش چربی بدن و پایین آمدن خطر دیابت نوع ۲ مرتبط باشد. این یافته میتواند در آینده به توسعه روشهای جدید برای کنترل چاقی و بیماریهای متابولیک کمک کند.
با این حال، متخصصان تأکید دارند که مصرف کافئین باید متعادل باشد و نباید بدون مشورت پزشکی به مصرف زیاد نوشیدنیهای کافئیندار روی آورد. سبک زندگی سالم، تغذیه متعادل و فعالیت بدنی همچنان مهمترین عوامل پیشگیری از دیابت و چاقی هستند.
