پروتئین برازئین چیست و چگونه میتواند جایگزین شکر شود؟
پروتئین برازئین نوعی شیرینکننده طبیعی است که میتواند در آینده به کاهش مصرف شکر کمک کند. پژوهشی تازه که در مجله Clinical Nutrition ESPEN منتشر شده، نشان میدهد بستنی تهیهشده با این پروتئین، افزایش قند خون پس از غذا را در مقایسه با بستنی شیرینشده با شکر معمولی به میزان قابلتوجهی کاهش میدهد. این یافته میتواند برای افرادی که با مشکلات متابولیکی، از جمله دیابت نوع ۲ و کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک، زندگی میکنند، اهمیت داشته باشد؛ هرچند برای تأیید فواید بلندمدت این شیرینکننده به تحقیقات بیشتری نیاز است.
شکر یکی از مواد رایج در رژیم غذایی روزانه است، اما مصرف زیاد آن میتواند نگرانیهایی درباره سلامت ایجاد کند. از سوی دیگر، درباره آثار برخی شیرینکنندههای مصنوعی نیز پرسشهایی مطرح شده است. به همین دلیل، دانشمندان همچنان به دنبال موادی هستند که بتوانند طعم شیرین را حفظ کنند و در عین حال، اثرات نامطلوب مصرف شکر را کاهش دهند.
پروتئین برازئین؛ شیرینکنندهای تا ۲۰۰۰ برابر شیرینتر از شکر
برازئین پروتئینی است که نخستین بار در میوهای بومی غرب آفریقا شناسایی شد. امروزه این ماده عمدتاً با استفاده از قارچهای مهندسیشده تولید میشود. بدن انسان میتواند این پروتئین را بهطور طبیعی پردازش کند و قدرت شیرینکنندگی آن، بر اساس وزن، تا ۲۰۰۰ برابر شکر گزارش شده است.
این ویژگی باعث میشود برای شیرین کردن مواد غذایی به مقدار بسیار کمتری از برازئین در مقایسه با شکر نیاز باشد. همچنین، این پروتئین در برابر دماهای تا ۸۰ درجه سانتیگراد و طیف گستردهای از شرایط اسیدی مقاومت دارد؛ ویژگیهایی که میتوانند استفاده از آن را در تولید مواد غذایی مختلف، از جمله دسرهای منجمد، امکانپذیر کنند.
بااینحال، جایگزینی شکر با یک شیرینکننده قوی صرفاً به معنای حفظ طعم شیرین نیست. شکر در بسیاری از محصولات غذایی، از جمله بستنی، علاوه بر شیرینکنندگی، در ایجاد حجم و بافت مناسب نیز نقش دارد. بنابراین، برای تولید محصولی مشابه بستنی معمولی، ممکن است به مواد دیگری نیز نیاز باشد.
آزمایش پروتئین برازئین روی ۱۰۱ بزرگسال
پژوهشگران مرکز تحقیقات فدرال تغذیه، زیستفناوری و ایمنی مواد غذایی در روسیه، تأثیر برازئین را در ۱۰۱ بزرگسال مبتلا به بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک بررسی کردند. این بیماری که با نام اختصاری MASLD شناخته میشود، با تجمع چربی در کبد همراه است و اغلب در افرادی دیده میشود که چاقی یا دیابت دارند.
این مطالعه به روش تصادفی، کنترلشده، دوسوکور و متقاطع انجام شد. در چنین طراحیای، شرکتکنندگان در شرایط مختلف مورد بررسی قرار میگیرند و نه خود آنها و نه پژوهشگران در جریان آزمایش، از برخی جزئیات مربوط به نوع مداخله اطلاع ندارند.
هر شرکتکننده در سه روز جداگانه، یک وعده ۱۰۰ گرمی بستنی وانیلی مصرف کرد. این بستنیها با سه فرمول متفاوت تهیه شده بودند:
- بستنی شیرینشده با شکر معمولی؛
- بستنی شیرینشده با پروتئین برازئین؛
- بستنی حاوی برازئین و فیبر غذایی اینولین.
پژوهشگران سپس تغییرات قند خون شرکتکنندگان را پس از خوردن هر نوع بستنی بررسی کردند تا مشخص شود جایگزینی شکر چه تأثیری بر پاسخ قند خون دارد.
کاهش حدود ۵۰ درصدی افزایش قند خون پس از خوردن بستنی
مهمترین یافته مطالعه این بود که افزایش قند خون پس از مصرف دو نوع بستنی بدون شکر، یعنی بستنی حاوی برازئین و بستنی حاوی برازئین به همراه اینولین، بهطور قابلتوجهی کمتر از بستنی معمولی بود.
بر اساس نتایج گزارششده، افزایش قند خون در هر دو حالت تقریباً نصف افزایش مشاهدهشده پس از خوردن بستنی شیرینشده با شکر بود. این کاهش در شرکتکنندگان مبتلا به دیابت نوع ۲ برجستهتر بود، هرچند در افراد بدون دیابت نیز اثر قابلتوجهی مشاهده شد.
همچنین، در طول این مطالعه عارضه جانبی جدی گزارش نشد.
بااینحال، یک نکته مهم وجود دارد: ترکیبات بستنیهای بدون شکر فقط در نوع شیرینکننده با بستنی معمولی تفاوت نداشتند و مواد دیگری نیز در فرمول آنها تغییر کرده بود. بنابراین، نمیتوان تمام کاهش مشاهدهشده در قند خون را صرفاً به پروتئین برازئین نسبت داد. برای مشخص شدن نقش دقیق این ماده، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
آیا پروتئین برازئین برای افراد مبتلا به دیابت مفید است؟
نتایج این پژوهش نشان میدهد که فرمولهای بستنی بدون شکر حاوی برازئین میتوانند گزینههایی برای بررسی بیشتر در زمینه جایگزینی شکر باشند؛ بهویژه برای افراد مبتلا به بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک و کسانی که دیابت نوع ۲ دارند.
بااینحال، کاهش افزایش قند خون پس از یک وعده غذایی لزوماً به معنای بهبود پایدار کنترل دیابت یا کاهش عوارض این بیماری نیست. این مطالعه تأثیر مصرف طولانیمدت برازئین را بررسی نکرده است؛ بنابراین، هنوز مشخص نیست که جایگزینی مداوم شکر با این پروتئین چه اثری بر وضعیت قند خون، میزان چربی کبد، سلامت میکروبیوم روده یا رفتارهای غذایی افراد خواهد داشت.
پژوهشگران همچنین تأکید میکنند که شرکتکنندگان این مطالعه گروه محدودی از جمعیت را نمایندگی میکردند و همگی مبتلا به بیماری کبد چرب مرتبط با اختلال متابولیک بودند. در نتیجه، نمیتوان نتایج را بدون بررسیهای بیشتر به همه افراد تعمیم داد.
آینده پروتئین برازئین در تولید مواد غذایی
یکی از دلایل اهمیت این رویکرد آن است که حذف کامل خوراکیهای شیرین از رژیم غذایی برای بسیاری از افراد دشوار است. پژوهشگران معتقدند جایگزین کردن شکر در محصولات پرمصرف، مانند بستنی، دسرها و شیرینیها، ممکن است راهکار عملیتری از محدودیتهای غذایی گسترده باشد؛ البته به شرط آنکه محصولات جایگزین از نظر ترکیبات و آثار متابولیکی بهخوبی ارزیابی شوند.
مطالعات آینده باید تأثیر مصرف مداوم غذاهای شیرینشده با برازئین را در بازههای زمانی طولانیتر بررسی کنند. همچنین، لازم است این ماده در انواع مختلف غذاها آزمایش شود تا مشخص شود آیا نتایج مشاهدهشده در بستنی در محصولات دیگر نیز تکرار میشوند یا خیر.
در مجموع، پروتئین برازئین گزینهای امیدوارکننده برای جایگزینی شکر در برخی مواد غذایی است؛ اما هنوز نمیتوان آن را راهکاری اثباتشده برای درمان دیابت یا بیماری کبد چرب دانست. آنچه تاکنون مشخص شده، کاهش قابلتوجه افزایش کوتاهمدت قند خون پس از مصرف یک نوع بستنی حاوی برازئین است؛ نتیجهای که باید با مطالعات طولانیتر و دقیقتر تأیید شود.
