ویتامین C و سرطان خون
پژوهشگران در یک کارآزمایی بالینی جدید به نتایج امیدوارکنندهای درباره ارتباط ویتامین C و سرطان خون دست یافتهاند. یافتهها نشان میدهد مصرف روزانه ۱۰۰۰ میلیگرم ویتامین C ممکن است برای افرادی که به برخی اختلالات خونی پیشسرطانی مبتلا هستند، مفید باشد و به بهبود پیامدهای سلامتی آنها کمک کند. در این مطالعه، افرادی که مکمل ویتامین C دریافت کرده بودند، در مقایسه با گروه دارونما، طی دوره پیگیری سهساله با خطر مرگ کمتری مواجه شدند.
این پژوهش که با همکاری محققان دانشگاه کپنهاگ دانمارک و مؤسسه ون آندل انجام شده، بخشی از تلاشهای علمی برای پیشگیری از پیشرفت سرطان، پیش از شکلگیری کامل آن است. بااینحال، نتایج بهدستآمده هنوز مقدماتی هستند و نمیتوان از آنها نتیجه گرفت که مصرف ویتامین C بهطور قطعی از سرطان خون جلوگیری میکند.
ارتباط ویتامین C و سرطان خون چیست؟
ویتامین C یکی از مواد مغذی ضروری بدن است که در عملکردهای زیستی مختلف، از جمله فعالیت آنزیمهای تنظیمکننده عملکرد طبیعی سلولها، نقش دارد. پژوهشهای پیشین نشان دادهاند که سطح این ویتامین در بسیاری از افراد مبتلا به سرطانهای خونی بهطور مزمن پایین است. همین موضوع باعث شده است دانشمندان بررسی کنند که آیا جبران کمبود ویتامین C میتواند در کنترل بیماریهای خونی و کاهش احتمال پیشرفت آنها مؤثر باشد یا خیر.
البته شواهد علمی درباره تأثیر ویتامین C بر درمان سرطان تاکنون نتایج یکسانی نداشتهاند. به همین دلیل، پژوهشگران در مطالعه جدید بهجای تمرکز بر درمان سرطان پیشرفته، تأثیر این ویتامین را در مراحل اولیه و پیش از شکلگیری کامل سرطان بررسی کردند.
این رویکرد با مفهوم «مداخله زودهنگام در سرطان» ارتباط دارد؛ یعنی تلاش برای متوقف کردن یا به تأخیر انداختن روند سرطانی شدن سلولها، پیش از آنکه بیماری به مرحله پیشرفته برسد.
ویتامین C و سرطان خون؛ کارآزمایی بالینی ویتامین C چگونه انجام شد؟
این مطالعه درباره ویتامین C و سرطان خون یک کارآزمایی بالینی فاز دوم بود که ۱۰۹ شرکتکننده را دربرمیگرفت. تمام افراد شرکتکننده به یکی از دو وضعیت خونی زیر مبتلا بودند:
- سیتوپنی کلونال با اهمیت نامشخص (CCUS): وضعیتی که در آن برخی سلولهای خونی دارای تغییرات ژنتیکی هستند و تعداد یک یا چند نوع سلول خونی کاهش پیدا میکند. این وضعیت میتواند احتمال ابتلا به سرطان خون را افزایش دهد.
- سندرم میلودیسپلاستیک (MDS) با خطر پایین: گروهی از اختلالات مغز استخوان که در آن سلولهای خونی بهدرستی رشد نمیکنند یا عملکرد طبیعی ندارند. برخی از این موارد ممکن است به سرطان خون حاد میلوئیدی (AML) تبدیل شوند.
شرکتکنندگان به دو گروه تقسیم شدند. یک گروه روزانه ۱۰۰۰ میلیگرم ویتامین C خوراکی دریافت کرد و گروه دیگر دارونما مصرف کرد.
پژوهشگران وضعیت سلامتی شرکتکنندگان را در یک دوره پیگیری سهساله بررسی کردند تا تأثیر مکمل ویتامین C را بر بقای افراد و روند پیشرفت بیماری ارزیابی کنند.
ویتامین C و سرطان خون؛ نتایج مطالعه درباره تأثیر ویتامین C بر بقا چه بود؟
یکی از مهمترین یافتههای این پژوهش، تفاوت در میزان مرگومیر دو گروه بود. تحلیل اکتشافی نتایج نشان داد افرادی که روزانه ویتامین C دریافت کرده بودند، در مقایسه با گروه دارونما، طی دوره سهساله با ۶۵ درصد کاهش خطر مرگ مواجه شدند.
این نتیجه توجه پژوهشگران را به خود جلب کرده است؛ زیرا نشان میدهد یک مکمل نسبتاً ارزان و در دسترس ممکن است در بهبود وضعیت افراد مبتلا به اختلالات خونی پیشسرطانی نقش داشته باشد.
بااینحال، باید توجه داشت که این عدد حاصل یک تحلیل اکتشافی است و به معنای اثبات قطعی تأثیر ویتامین C بر افزایش طول عمر نیست. تعداد شرکتکنندگان نیز نسبتاً محدود بوده و برای تأیید این نتیجه به مطالعات بزرگتر نیاز است.
از دیگر یافتههای مطالعه میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- کاهش موارد پیشرفت بیماری: پنج نفر در گروه ویتامین C و ۹ نفر در گروه دارونما به سرطانهای خونی تهاجمیتر و پرخطرتر مبتلا شدند. بااینحال، این تفاوت از نظر آماری معنادار نبود.
- تغییرات کمتر شاخصهای التهابی: افزایش چند نشانگر زیستی مرتبط با التهاب در گروه دریافتکننده ویتامین C کمتر از گروه دارونما بود.
- بهبود سطح ویتامین C: افرادی که در ابتدای مطالعه با کمبود این ویتامین مواجه بودند، پس از مصرف مکمل توانستند سطح آن را به محدوده طبیعی بازگردانند.
ویتامین C و سرطان خون؛ ویتامین C چگونه ممکن است از پیشرفت سرطان خون جلوگیری کند؟
پژوهشگران برای توضیح اثر احتمالی ویتامین C بر اختلالات خونی، به آنزیمی به نام TET2 اشاره میکنند.
این آنزیم در تنظیم فعالیت ژنها نقش دارد و میتواند با کنترل فرایندهای سلولی، به محافظت از بدن در برابر شکلگیری سلولهای سرطانی کمک کند. عملکرد TET2 در برخی اختلالات خونی مورد بررسی در این پژوهش دچار مشکل میشود.
ویتامین C یکی از عوامل مؤثر در فعالیت طبیعی این آنزیم است. بنابراین، فرضیه پژوهشگران این است که تأمین مقدار کافی ویتامین C میتواند به حفظ عملکرد TET2 کمک کند و در نتیجه، توانایی سلولها برای تنظیم طبیعی فعالیت ژنها را بهبود ببخشد.
به بیان سادهتر، ویتامین C ممکن است از طریق تأثیر بر سازوکارهای تنظیم ژن، به حفظ عملکرد طبیعی سلولهای خونی کمک کند و احتمال تبدیل آنها به سلولهای سرطانی را کاهش دهد.
البته این سازوکار در کارآزمایی حاضر مستقیماً اندازهگیری نشده است و برای تأیید آن باید پژوهشهای بیشتری انجام شود.
آیا مصرف ویتامین C میتواند از سرطان خون پیشگیری کند؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، هنوز نمیتوان مصرف مکمل ویتامین C را راهکاری اثباتشده برای پیشگیری از سرطان خون دانست.
در حال حاضر، برای جلوگیری از تبدیل CCUS به سرطان خون حاد میلوئیدی، درمان مشخصی در دسترس نیست و رویکرد معمول، بررسی منظم شمارش سلولهای خونی و پیگیری وضعیت بیمار است. در برخی موارد سندرم میلودیسپلاستیک نیز پیوند سلولهای بنیادی میتواند یکی از گزینههای درمانی باشد، اما این روش برای همه بیماران مناسب نیست.
نتایج پژوهش جدید میتواند زمینهساز ارائه راهکارهای سادهتر برای مدیریت این اختلالات باشد؛ بهویژه برای افرادی که در معرض خطر پیشرفت بیماری قرار دارند.
بااینحال، پژوهشگران تأکید میکنند که برای مشخص شدن اثربخشی واقعی این روش، انجام یک کارآزمایی بالینی بزرگتر در فاز سوم ضروری است. چنین مطالعهای درباره ویتامین C و سرطان خون میتواند مشخص کند که آیا مصرف روزانه ویتامین C واقعاً خطر ابتلا به سرطانهای خونی پیشرفته را کاهش میدهد و طول عمر بیماران را افزایش میدهد یا خیر.
در مجموع، این پژوهش گام امیدوارکنندهای در بررسی ارتباط ویتامین C و سرطان خون محسوب میشود؛ اما تا زمان انتشار نتایج مطالعات تکمیلی، مصرف مکمل ویتامین C نباید بهعنوان جایگزین مراقبت پزشکی یا روش قطعی پیشگیری از سرطان در نظر گرفته شود.
