واکسن HPV و پیشگیری از سرطان دهانه رحم؛ شواهد جدید چه میگویند؟
واکسن HPV و پیشگیری از سرطان دهانه رحم اکنون به یکی از موفقترین نمونههای پیشگیری از سرطان در سلامت عمومی تبدیل شده است. بر اساس مطالعه جدید، در فاصله سالهای ۲۰۲۰ تا ۲۰۲۴، در انگلستان هیچ زن ۲۰ تا ۲۴ سالهای که در دوران مدرسه واکسن HPV دریافت کرده بود، بر اثر سرطان دهانه رحم جان خود را از دست نداده است.
پژوهشگران برآورد میکنند که برنامه ملی واکسیناسیون HPV تاکنون از صدها مورد مرگ جلوگیری کرده و با افزایش سن گروههای واکسینهشده، احتمالاً جان افراد بیشتری نیز نجات خواهد یافت. این نخستین بار است که شواهد در سطح یک کشور نشان میدهد واکسیناسیون در دوران نوجوانی میتواند از مرگ ناشی از سرطان در سالهای بعد جلوگیری کند.
واکسن HPV چگونه از سرطان دهانه رحم جلوگیری میکند؟
ویروس پاپیلومای انسانی (HPV) عامل اصلی بیشتر موارد سرطان دهانه رحم است. واکسن HPV برای مقابله با سویههایی طراحی شده که بیشترین نقش را در ایجاد این سرطان دارند.
بریتانیا از سال ۲۰۰۸ واکسیناسیون HPV را برای دختران ۱۲ تا ۱۳ ساله آغاز کرد و بعدها این برنامه به پسران نیز گسترش یافت. واکسن عمدتاً از طریق برنامههای مدرسهمحور ارائه شد و میزان استقبال از آن بسیار بالا بود؛ بهطوریکه در برخی گروههای سنی، نزدیک به ۹۰ درصد دختران تا میانه نوجوانی دوره واکسیناسیون خود را تکمیل کردند.
مطالعات نشان دادهاند زنانی که در سن ۱۲ تا ۱۳ سالگی واکسن دریافت کردهاند، ۸۷ درصد کمتر از زنان واکسینهنشده در دهه سوم زندگی خود به سرطان دهانه رحم مبتلا شدهاند.
اهمیت واکسن HPV و پیشگیری از سرطان دهانه رحم در زندگی روزمره
سرطان دهانه رحم اغلب زنان را در دهههای سوم و چهارم زندگی درگیر میکند؛ دورهای که بسیاری از افراد در حال تحصیل، اشتغال، تشکیل خانواده یا فرزندآوری هستند.
پیشگیری حتی از یک مورد سرطان میتواند فرد را از تجربه درمانهای تهاجمی، عوارض طولانیمدت و تأثیرات جسمی و روانی این بیماری مصون نگه دارد.
اعتماد به اثربخشی برنامه واکسیناسیون به اندازهای افزایش یافته است که سرویس سلامت ملی بریتانیا (NHS) برنامهای برای حذف سرطان دهانه رحم بهعنوان یک مشکل سلامت عمومی تا سال ۲۰۴۰ منتشر کرده است. این هدف بر دو پایه استوار است: پوشش بالای واکسن HPV و غربالگری منظم.
تجربه ژاپن؛ وقتی اعتماد به واکسن کاهش مییابد
موفقیت واکسن HPV همیشگی و تضمینشده نیست. ژاپن نمونهای مهم از پیامدهای کاهش اعتماد عمومی به واکسیناسیون محسوب میشود.
این کشور در سال ۲۰۱۳ واکسن HPV را وارد برنامه ملی خود کرد و در ابتدا حدود ۷۰ درصد دختران واجد شرایط واکسینه شدند؛ رقمی مشابه بریتانیا.
اما پس از انتشار گزارشهایی رسانهای درباره دردهای مزمن، سردرد و اختلالات حرکتی در برخی دختران پس از واکسیناسیون، نگرانی عمومی افزایش یافت. بررسیهای علمی نتوانستند ارتباطی میان واکسن و این علائم پیدا کنند، اما فشار افکار عمومی باعث شد وزارت بهداشت ژاپن توصیه فعال خود برای واکسن HPV را متوقف کند.
اگرچه واکسن همچنان در دسترس بود، اما نبود حمایت رسمی دولت موجب سقوط شدید پوشش واکسیناسیون شد. در برخی سالهای تولد، میزان دریافت واکسن از حدود ۷۰ درصد به کمتر از یک درصد رسید و این وضعیت سالها ادامه یافت.
پیامدهای کاهش پوشش واکسن HPV و پیشگیری از سرطان دهانه رحم
سرطان دهانه رحم معمولاً سالها پس از ابتلا به HPV ایجاد میشود؛ بنابراین آثار کاهش واکسیناسیون بهتدریج ظاهر میشود.
مطالعات مدلسازی نشان میدهند که این افت شدید در پوشش واکسیناسیون در ژاپن احتمالاً در طول عمر افراد آسیبدیده به دهها هزار مورد اضافی سرطان دهانه رحم و هزاران مرگ بیشتر منجر خواهد شد.
به بیان دیگر، بازگشت یک سرطان قابل پیشگیری نه به دلیل ناکارآمدی واکسن، بلکه به دلیل کاهش تعداد افراد واکسینهشده رخ خواهد داد.
ژاپن از آن زمان دوباره توصیه رسمی خود برای واکسیناسیون HPV را برقرار کرده و برنامههای جبرانی را برای افرادی که دوزهای خود را از دست دادهاند، آغاز کرده است. با این حال، متخصصان تأکید میکنند که واکسیناسیون در سن مناسب، یعنی پیش از آغاز فعالیت جنسی و مواجهه احتمالی با ویروس، بیشترین اثربخشی را دارد و واکسیناسیون جبرانی نمیتواند بهطور کامل جای آن را بگیرد.
اعتماد عمومی؛ حلقه تکمیلکننده موفقیت واکسن HPV
نویسنده مقاله تأکید میکند که واکسنها تنها ابزارهای زیستی نیستند، بلکه در یک نظام اجتماعی عمل میکنند. میزان اعتماد مردم، نحوه اطلاعرسانی و توصیه متخصصان، نقش تعیینکنندهای در موفقیت یا شکست برنامههای واکسیناسیون دارد.
وقتی پوشش واکسیناسیون بالا و پایدار باشد، میزان سرطان و ضایعات پیشسرطانی کاهش مییابد و حتی مرگ ناشی از سرطان در برخی گروههای جوان به صفر میرسد. اما هنگامی که اعتماد عمومی کاهش پیدا کند و واکسیناسیون افت کند، بار بیماریهای قابل پیشگیری دوباره افزایش مییابد.
جمعبندی
شواهد جدید نشان میدهد واکسن HPV و پیشگیری از سرطان دهانه رحم رابطهای روشن و مستند دارند. تجربه بریتانیا نشان میدهد واکسیناسیون گسترده میتواند مرگ ناشی از سرطان دهانه رحم را در زنان جوان به صفر برساند. در مقابل، تجربه ژاپن نشان میدهد کاهش اعتماد عمومی به واکسن میتواند زمینه بازگشت موارد قابل پیشگیری سرطان را فراهم کند.
این یافتهها یادآوری میکنند که موفقیت واکسنها تنها به پیشرفتهای علمی وابسته نیست، بلکه به اعتماد عمومی، اطلاعرسانی شفاف و تداوم برنامههای واکسیناسیون نیز بستگی دارد.
