واکسن شخصیسازیشده ملانوما چه تأثیری بر درمان سرطان دارد؟
واکسن شخصیسازیشده ملانوما در یک کارآزمایی بالینی بینالمللی نتایج امیدوارکنندهای نشان داده است. پژوهشگران دریافتند که افزودن واکسن درمانی اینتیسمران (Intismeran) به داروی ایمونوتراپی پمبرولیزوماب، خطر عود ملانوما یا مرگ را در بیمارانی که تومورشان با جراحی برداشته شده بود، ۴۲ درصد کاهش میدهد. این نتیجه در مقایسه با استفاده از پمبرولیزوماب بهتنهایی به دست آمد.
نتایج این پژوهش در کنگره سال ۲۰۲۶ انجمن اروپایی انکولوژی پزشکی (ESMO) ارائه شد. محققان امیدوارند این رویکرد بتواند مسیر تازهای برای درمان شخصیسازیشده سرطان ایجاد کند؛ رویکردی که بهجای استفاده از یک روش یکسان برای همه بیماران، ویژگیهای منحصربهفرد تومور هر فرد را هدف قرار میدهد.
بااینحال، این واکسن هنوز در مرحله بررسیهای نظارتی قرار دارد و تا زمان تکمیل این فرایند، در دسترس بیماران نیست.
نتایج کارآزمایی بالینی واکسن شخصیسازیشده ملانوما
در کارآزمایی بالینی فاز سوم INTerpath-۰۰۱، تعداد ۱۱۳۷ بیمار مبتلا به ملانومای پرخطر شرکت کردند. سرطان این افراد با جراحی برداشته شده بود، اما احتمال بازگشت بیماری همچنان بالا بود. بیماران در مراحل دوم B، سوم یا چهارم بیماری قرار داشتند و پیش از ورود به مطالعه، داروی ضدسرطان دریافت نکرده بودند.
پژوهشگران دو روش درمانی را با یکدیگر مقایسه کردند: ترکیب واکسن شخصیسازیشده اینتیسمران با پمبرولیزوماب و استفاده از پمبرولیزوماب بهتنهایی.
نتایج نشان داد که ترکیب واکسن و ایمونوتراپی، خطر عود سرطان یا مرگ را ۴۲ درصد کاهش داد. این کاهش با نسبت خطر ۰٫۵۸ گزارش شد و از نظر آماری معنادار بود.
در بیمارانی که از شروع درمان بیش از شش ماه بدون عود بیماری باقی ماندند، کاهش خطر عود یا مرگ به ۵۸ درصد رسید. البته این عدد به گروهی مشخص از بیماران مربوط است و نباید آن را به همه افراد مبتلا به ملانوما تعمیم داد.
واکسن شخصیسازیشده ملانوما چگونه عمل میکند؟
این واکسن با استفاده از فناوری RNA پیامرسان یا mRNA ساخته میشود. برای طراحی آن، نمونهای از تومور بیمار بررسی میشود تا ویژگیهای مولکولی منحصربهفرد سلولهای سرطانی شناسایی شوند.
تومورها میتوانند پروتئینهای غیرطبیعی به نام «نئوآنتیژن» تولید کنند. این پروتئینها مانند اثر انگشت مولکولی عمل میکنند و به شناسایی ویژگیهای خاص هر تومور کمک میکنند. پژوهشگران با بررسی این نئوآنتیژنها، واکسنی طراحی میکنند که اطلاعات لازم را برای شناسایی سلولهای سرطانی در اختیار سیستم ایمنی قرار دهد.
به زبان ساده، واکسن به سیستم ایمنی کمک میکند نشانههای اختصاصی تومور را بشناسد و سلولهای سرطانی باقیمانده را هدف قرار دهد. هدف این است که احتمال بازگشت بیماری یا پیشرفت آن کاهش پیدا کند.
این روش با واکسنهای پیشگیرانه معمول تفاوت دارد. واکسنهای پیشگیرانه برای جلوگیری از ابتلا به بیماری استفاده میشوند، اما واکسن اینتیسمران یک واکسن درمانی است که پس از تشخیص سرطان و جراحی، برای کاهش احتمال عود بیماری به کار میرود.
واکسن شخصیسازیشده ملانوما؛ ترکیب واکسن با پمبرولیزوماب چرا اهمیت دارد؟
پمبرولیزوماب نوعی داروی ایمونوتراپی است که با مهار پروتئین PD-۱ به سلولهای ایمنی کمک میکند پاسخ مؤثرتری علیه سرطان ایجاد کنند. برخی تومورها از سازوکارهایی استفاده میکنند که فعالیت سلولهای ایمنی را محدود میکند. این دارو با مسدودکردن یکی از این مسیرها، میتواند توانایی سیستم ایمنی برای شناسایی و حمله به سلولهای سرطانی را افزایش دهد.
در این ترکیب درمانی، واکسن و پمبرولیزوماب نقشهای مکمل دارند: واکسن نشانههای اختصاصی تومور بیمار را به سیستم ایمنی معرفی میکند و پمبرولیزوماب یکی از موانع فعالیت سلولهای ایمنی را برمیدارد.
پژوهشگران امیدوارند این همکاری باعث شود سیستم ایمنی سلولهای سرطانی باقیمانده پس از جراحی را بهتر شناسایی و نابود کند.
عوارض واکسن شخصیسازیشده ملانوما چه بود؟
بر اساس نتایج گزارششده، افزودن واکسن به پمبرولیزوماب باعث افزایش عوارض جانبی این دارو نشد و درمان در مجموع تحملپذیر بود.
عوارض گزارششده واکسن عمدتاً خفیف و موقتی بودند و شامل درد محل تزریق، سردرد و لرز در برخی بیماران میشدند. این یافته از نظر ارزیابی ایمنی درمان اهمیت دارد، هرچند برای شناخت کامل ایمنی آن به بررسیهای بیشتر و پیگیری بیماران نیاز است.
واکسن شخصیسازیشده ملانوما؛ آیا واکسن ملانوما در دسترس بیماران قرار گرفته است؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، واکسن شخصیسازیشده ملانوما هنوز باید مراحل بررسی و تأیید نظارتی را در کشورهای مختلف پشت سر بگذارد. این فرایند ممکن است چند سال طول بکشد و زمان آن به کشور موردنظر بستگی دارد.
این واکسن با همکاری شرکتهای MSD و Moderna در حال توسعه است. پژوهشگران امیدوارند موفقیت این رویکرد در ملانوما، زمینه بررسی درمانهای مشابه را برای انواع دیگری از سرطان نیز فراهم کند؛ بهویژه سرطانهایی که به ایمونوتراپیهای موجود پاسخ محدودی میدهند.
در حال حاضر، این نتایج به معنای درمان قطعی ملانوما با واکسن نیستند. آنچه مطالعه نشان میدهد، کاهش خطر عود سرطان یا مرگ در گروه دریافتکننده درمان ترکیبی، در مقایسه با گروه دریافتکننده پمبرولیزوماب بهتنهایی است.
در مجموع، این کارآزمایی گام مهمی در توسعه درمانهای شخصیسازیشده سرطان به شمار میرود. اگر نتایج در بررسیهای بعدی تأیید شوند و درمان مجوزهای لازم را دریافت کند، ممکن است گزینه تازهای برای کاهش احتمال بازگشت ملانومای پرخطر پس از جراحی در اختیار بیماران قرار گیرد.
