سرطان کلیه یکی از بیماریهایی است که پژوهشگران برای یافتن روشهای جدید مقابله با آن تلاش میکنند. اکنون یک مطالعه کوچک درباره واکسن شخصیسازیشده سرطان کلیه نتایج اولیه امیدوارکنندهای ارائه کرده است. در این پژوهش، ۹ بیمار مبتلا به سرطان کلیه واکسنی دریافت کردند که بر اساس ویژگیهای تومور خود آنها ساخته شده بود. هیچیک از بیماران در طول دوره پیگیری که بهطور میانه حدود سه سال و چهار ماه بود، با عود سرطان مواجه نشدند. بااینحال، پژوهشگران تأکید دارند که این یافته بهتنهایی نشان نمیدهد واکسن از بازگشت سرطان جلوگیری کرده است.
واکسن شخصیسازیشده سرطان کلیه چگونه ساخته شد؟
ایده اصلی این روش، آموزش سیستم ایمنی برای شناسایی سلولهای سرطانی است. سلولهای سرطانی در برخی موارد تغییراتی در DNA خود دارند که باعث تولید قطعات پروتئینی متفاوت از سلولهای سالم میشود. این قطعات که نئوآنتیژن نام دارند، میتوانند مانند نشانهای برای شناسایی سلول سرطانی عمل کنند.
پژوهشگران برای ساخت واکسن شخصیسازیشده سرطان کلیه، ابتدا نمونهای از تومور هر بیمار را که هنگام جراحی برداشته شده بود بررسی کردند. سپس اهداف مناسب را از همان تومور انتخاب و برای هر فرد یک واکسن اختصاصی تولید کردند.
این موضوع اهمیت دارد، زیرا واکسن هر بیمار بر اساس ویژگیهای سرطان همان فرد ساخته میشود، نه اینکه یک واکسن یکسان برای همه بیماران استفاده شود.
چه بیمارانی در این مطالعه حضور داشتند؟
هر ۹ شرکتکننده به نوعی از سرطان کلیه به نام سرطان سلول روشن کلیه مبتلا بودند که شایعترین نوع سرطان کلیه در بزرگسالان محسوب میشود.
هفت نفر بیماری مرحله سوم و دو نفر بیماری مرحله چهارم داشتند. سرطان همه آنها با جراحی برداشته شده بود و هنگام شروع واکسیناسیون، نشانه قابل تشخیصی از بیماری وجود نداشت. بااینحال، به دلیل ویژگیهای بیماری، احتمال بازگشت سرطان در آنها بالا بود.
هدف پژوهشگران این بود که اگر تعداد بسیار کمی از سلولهای سرطانی پس از جراحی باقی مانده باشد و با آزمایشهای معمول قابل شناسایی نباشد، سیستم ایمنی بتواند آنها را تشخیص دهد.
واکسن شخصیسازیشده سرطان کلیه؛ پاسخ سیستم ایمنی به واکسن چه بود؟
هر ۹ بیمار به واکسن پاسخ ایمنی نشان دادند. پژوهشگران همچنین سلولهای ایمنی موسوم به سلولهای T را بررسی کردند. این سلولها یکی از بخشهای سیستم ایمنی هستند که در شناسایی و مقابله با تهدیدها نقش دارند.
در هفت نفر از ۹ بیمار، سلولهای T که در واکنش به واکسن فعال شده بودند، توانستند سلولهای تومور خود بیمار را نیز شناسایی کنند.
پژوهشگران همچنین دریافتند پاسخ سلولهای T به واکسن برای چندین سال باقی مانده است. این موضوع نشان میدهد واکسن توانسته است یک پاسخ ایمنی ماندگار ایجاد کند.
واکسن شخصیسازیشده سرطان کلیه؛ آیا واکسن واقعاً از بازگشت سرطان جلوگیری کرد؟
با وجود اینکه هیچیک از ۹ بیمار در طول پیگیری دچار عود سرطان نشدند، نمیتوان از این نتیجه گرفت که واکسن عامل جلوگیری از بازگشت بیماری بوده است.
دلیل مهم این است که مطالعه بسیار کوچک بود و گروه مقایسهای نداشت. بنابراین مشخص نیست اگر این بیماران واکسن را دریافت نمیکردند، چند نفر از آنها ممکن بود دچار عود شوند.
پژوهشگران نیز تأکید کردهاند که باید در تفسیر نتایج احتیاط کرد. این مطالعه در مرحله نخست بیشتر برای بررسی ایمنی و تحملپذیری درمان و همچنین بررسی پاسخهای سیستم ایمنی طراحی شده بود.
عوارض واکسن شخصیسازیشده سرطان کلیه
از شایعترین عوارض مرتبط با درمان میتوان به واکنش در محل تزریق و علائم موقتی شبیه آنفلوآنزا اشاره کرد.
هیچیک از شرکتکنندگان دچار عارضه مرتبط با درمان در درجه ۳ یا بالاتر نشدند. این یافته از نظر ایمنی امیدوارکننده است، اما پژوهشگران تأکید دارند که برای تأیید آن به بررسی تعداد بیشتری از بیماران نیاز است.
در این مطالعه، پنج بیمار علاوه بر واکسن، داروی ایمنیدرمانی ایپیلیموماب را نیز در نزدیکی محل تزریق دریافت کردند و چهار نفر فقط واکسن را دریافت کردند. به دلیل کوچک بودن مطالعه، مشخص نیست اضافه کردن این دارو چه تأثیری بر نتایج داشته است.
گام بعدی برای واکسن سرطان کلیه چیست؟
نتایج این مطالعه نشان میدهد ساخت یک واکسن شخصیسازیشده سرطان کلیه امکانپذیر است و این واکسن میتواند پاسخ ایمنی ماندگاری ایجاد کند که در برخی بیماران سلولهای تومور خود آنها را نیز شناسایی میکند.
بااینحال، مشخص شدن تأثیر واقعی این روش بر عود سرطان و پیامدهای بیماری به مطالعات بزرگتر نیاز دارد. پژوهشگران به مطالعه تصادفی بزرگتری به نام INTerpath-۰۰۴ نیز اشاره کردهاند که یک واکسن شخصیسازیشده متفاوت مبتنی بر mRNA را بررسی میکند. در این مطالعه، واکسن همراه با داروی ایمنیدرمانی پمبرولیزوماب با دارونما به همراه پمبرولیزوماب مقایسه میشود.
در نتیجه، یافتههای فعلی را باید یک نتیجه اولیه درباره امکانپذیری و ایجاد پاسخ ایمنی دانست، نه اثبات اثربخشی واکسن در جلوگیری از بازگشت سرطان. مطالعات بزرگتر میتوانند مشخص کنند آیا این پاسخ ایمنی در نهایت به بهبود نتایج درمانی بیماران منجر میشود یا خیر.
