واکسن زونا و کاهش خطر زوال عقل؛ یافته‌ای امیدوارکننده

با افزایش سن، خطر ابتلا به زونا و زوال عقل هر دو بیشتر می‌شود. اکنون پژوهشی جدید به سرپرستی محققان دانشگاه براون آمریکا نشان می‌دهد که واکسن جدید زونا، با نام تجاری شینگریکس (Shingrix)، ممکن است مزیتی فراتر از پیشگیری از زونا داشته باشد و با کاهش خطر زوال عقل نیز ارتباط داشته باشد.

پژوهشگران داده‌های پزشکی ۵۰۹ هزار و ۹۲۶ فردی را بررسی کردند که بین ژانویه ۲۰۱۷ تا دسامبر ۲۰۲۲ وارد مراکز مراقبتی و خانه‌های سالمندان شده بودند. این گروه به دلیل سن بالا و نیاز به مراقبت‌های ویژه، در معرض خطر بیشتری برای ابتلا به زونا و زوال عقل قرار داشتند و به همین دلیل فرصت مناسبی برای بررسی این ارتباط فراهم کردند.

نتایج مطالعه درباره واکسن زونا و کاهش خطر زوال عقل

بررسی‌ها نشان داد طی چهار سال پیگیری، ۱۸.۸ درصد از افرادی که در ۱۲ ماه نخست پس از ورود به مراکز مراقبتی واکسن شینگریکس دریافت کرده بودند، به زوال عقل مبتلا شدند. این در حالی است که در میان افرادی که واکسن دریافت نکرده بودند، ۲۴.۶ درصد به زوال عقل دچار شدند.

این تفاوت به معنای کاهش ۲۴ درصدی خطر زوال عقل در میان دریافت‌کنندگان واکسن است؛ رقمی که پژوهشگران آن را قابل توجه توصیف می‌کنند.

به گفته کیلی هیز، متخصص اپیدمیولوژی دارویی در دانشگاه براون، این مطالعه بخشی از یک پازل علمی بزرگ‌تر است که به‌تدریج نشان می‌دهد واکسن‌های زونا علاوه بر پیشگیری از بیماری زونا، ممکن است از مغز نیز محافظت کنند.

چرا واکسن زونا ممکن است از مغز محافظت کند؟

پژوهشگران هنوز با قطعیت نمی‌دانند چرا واکسن زونا با کاهش خطر زوال عقل ارتباط دارد، اما چند فرضیه مطرح شده است.

یکی از محتمل‌ترین توضیحات این است که پیشگیری از عفونت زونا می‌تواند التهاب عصبی و خطر سکته مغزی را کاهش دهد. از آنجا که عفونت زونا می‌تواند باعث التهاب در سیستم عصبی شود و خطر سکته را افزایش دهد، جلوگیری از این عفونت ممکن است به‌طور غیرمستقیم از سلامت مغز محافظت کند.

فرضیه دیگر به خود واکسن مربوط می‌شود. برخی پژوهشگران معتقدند فعال‌سازی قوی سیستم ایمنی در اثر واکسیناسیون ممکن است مکانیسمی محافظتی برای مغز ایجاد کند. البته این فرضیه‌ها هنوز به تحقیقات بیشتری نیاز دارند.

واکسن زونا و کاهش خطر زوال عقل؛ نقاط قوت و محدودیت‌های مطالعه

این پژوهش از چند جهت اهمیت دارد. نخست اینکه تعداد شرکت‌کنندگان بسیار زیاد بود و داده‌ها از شرایط واقعی زندگی افراد در مراکز مراقبتی جمع‌آوری شد. همچنین این مطالعه بر گروهی از افراد متمرکز بود که به دلیل سن بالا، بیش از دیگران در معرض خطر زونا و زوال عقل قرار دارند.

با این حال، محققان تأکید می‌کنند که این یک مطالعه مشاهده‌ای است و نمی‌تواند رابطه علت و معلولی را اثبات کند. به بیان دیگر، نمی‌توان با اطمینان گفت که واکسن مستقیماً باعث کاهش خطر زوال عقل شده است.

پژوهشگران به احتمال وجود «سوگیری واکسن» نیز اشاره می‌کنند؛ یعنی ممکن است افرادی که واکسن دریافت می‌کنند، به‌طور کلی از سلامت بهتری برخوردار باشند و از ابتدا خطر کمتری برای ابتلا به زوال عقل داشته باشند.

واکسن شینگریکس؛ جایگزین واکسن قدیمی زونا

شینگریکس در بسیاری از کشورهای جهان جایگزین واکسن قدیمی زوستاواکس (Zostavax) شده است، زیرا اثربخشی بیشتری دارد و مدت طولانی‌تری از فرد در برابر زونا محافظت می‌کند.

جالب اینکه مطالعات پیشین نیز ارتباط میان واکسن‌های زونا و کاهش خطر زوال عقل را مطرح کرده بودند و نتایج مطالعه جدید با یافته‌های قبلی هم‌خوانی دارد. به گفته پژوهشگران، این موضوع احتمال واقعی بودن این ارتباط را تقویت می‌کند.

در طول دوره مطالعه، میزان دریافت واکسن شینگریکس نسبتاً پایین بود و تنها ۸ هزار و ۸۴۳ نفر از بیش از نیم میلیون شرکت‌کننده این واکسن را دریافت کرده بودند. محققان امیدوارند یافته‌های جدید افراد بیشتری را به دریافت این واکسن ترغیب کند.

جمع‌بندی

نتایج این مطالعه نشان می‌دهد واکسن زونا و کاهش خطر زوال عقل ارتباطی است که ارزش بررسی بیشتر را دارد. دریافت واکسن شینگریکس در این پژوهش با ۲۴ درصد کاهش خطر زوال عقل همراه بود و به گفته پژوهشگران، این میزان کاهش می‌تواند معادل پیشگیری بالقوه از حدود یک مورد از هر ۱۷ مورد زوال عقل باشد.

اگرچه هنوز نمی‌توان از رابطه علت و معلولی سخن گفت و سازوکار دقیق این ارتباط مشخص نیست، اما هم‌خوانی نتایج این مطالعه با تحقیقات قبلی نشان می‌دهد واکسن زونا ممکن است علاوه بر محافظت در برابر بیماری زونا، فوایدی برای سلامت مغز نیز داشته باشد.

منبع