واکسنهای mRNA خودتقویتشونده؛ گام جدید برای افزایش توان واکسنهای RNA
واکسنهای mRNA خودتقویتشونده یکی از فناوریهای نوظهور در پزشکی هستند که میتوانند با مقدار کمتری از ماده ژنتیکی، تولید پروتئین هدف در سلولها را افزایش دهند. اکنون دانشمندان دانشگاه کوئین مری لندن راهی پیدا کردهاند که یکی از مهمترین موانع این فناوری را برطرف میکند؛ مانعی که باعث کاهش پایداری RNA و محدود شدن میزان تولید پروتئین در سلولها میشود.
نتایج این پژوهش که در مجله علمی Nature Communications منتشر شده است، نشان میدهد افزودن یک پروتئین خاص به ساختار واکسنهای mRNA خودتقویتشونده میتواند به این فناوری اجازه دهد عملکرد مؤثرتری داشته باشد.
واکسنهای mRNA خودتقویتشونده چگونه کار میکنند؟
واکسنهای mRNA معمولی با وارد کردن دستورالعملهای ژنتیکی به سلولها، آنها را وادار میکنند یک پروتئین مشخص تولید کنند. این پروتئین سپس توسط سیستم ایمنی شناسایی میشود و بدن برای مقابله با عامل بیماریزا آماده میشود.
در واکسنهای mRNA خودتقویتشونده، این فرایند یک مرحله پیشرفتهتر است. این نوع RNA میتواند پس از ورود به سلول، از خودش نسخههای بیشتری تولید کند. به همین دلیل، پژوهشگران امیدوارند این فناوری بتواند با مقدار کمتری از واکسن، پاسخ ایمنی طولانیتر و مؤثرتری ایجاد کند.
کاربردهای احتمالی این فناوری تنها به بیماریهای عفونی محدود نمیشود. دانشمندان آن را برای حوزههایی مانند ژندرمانی، ایمنیدرمانی سرطان و درمانهایی که نیاز به تولید پروتئینهای خاص در بدن دارند، نیز بررسی میکنند.
مانع طبیعی سلولها در برابر واکسنهای RNA
با وجود ظرفیت بالای واکسنهای mRNA خودتقویتشونده، یک مشکل مهم مانع توسعه کامل آنها شده است. زمانی که این RNA در سلول تکثیر میشود، مولکولهایی به نام RNA دو رشتهای (dsRNA) تولید میشوند.
سلولها RNA دو رشتهای را بهعنوان نشانهای از فعالیت ویروسی تشخیص میدهند و سیستمهای دفاعی طبیعی خود را فعال میکنند. یکی از این دفاعها، فرایندی به نام «خاموشی RNA» یا RNA interference است که میتواند فعالیت RNA خارجی را محدود کند.
فعال شدن این دفاعها باعث میشود RNA خودتقویتشونده پایداری کمتری داشته باشد، کمتر تکثیر شود و در نتیجه سلول مقدار کمتری از پروتئین موردنظر را تولید کند. این موضوع یکی از چالشهای اصلی در مسیر توسعه این فناوری بوده است.
نقش پروتئین NoV B2 در افزایش عملکرد RNA
پژوهشگران دانشگاه کوئین مری لندن، به سرپرستی دکتر پیر مایار و دکتر رائول یوسف سانچز داوید، دریافتند که افزودن پروتئین NoV B2 میتواند این مشکل را کاهش دهد.
این پروتئین توانایی مهار بخشی از فرایند دفاعی طبیعی سلول علیه RNA دو رشتهای را دارد. در نتیجه، RNA خودتقویتشونده میتواند مدت بیشتری در سلول فعال بماند و مقدار بیشتری از پروتئین هدف را تولید کند.
آزمایشها نشان دادند که این روش در سلولهای بنیادی و سلولهای معمولی باعث افزایش تولید پروتئین شده است. نکته مهم این است که این تغییر، توانایی RNA برای تحریک سیستم ایمنی را از بین نبرده است.
واکسنهای mRNA خودتقویتشونده؛ کاربردهای احتمالی فناوری جدید در پزشکی آینده
دانشمندان معتقدند این پیشرفت میتواند مسیر توسعه نسل جدیدی از درمانهای مبتنی بر RNA را هموار کند. اگر این روش در مطالعات حیوانی و سپس آزمایشهای انسانی موفق باشد، ممکن است در آینده برای ساخت واکسنهای مؤثرتر، درمانهای ژنی و روشهای جدید مقابله با سرطان استفاده شود.
یکی از کاربردهای احتمالی، تولید واکسنهای سرطان است؛ واکسنهایی که هدف آنها تحریک سیستم ایمنی برای شناسایی و مقابله با سلولهای سرطانی است. همچنین این فناوری میتواند در درمانهای جایگزینی پروتئین نقش داشته باشد؛ رویکردی که در آن بدن به جای دریافت مکرر یک پروتئین درمانی، خودش آن را تولید میکند.
با این حال، پژوهشگران تأکید میکنند که این فناوری هنوز نیازمند بررسیهای بیشتر برای رسیدن به مرحله استفاده پزشکی گسترده است.
آینده واکسنهای mRNA خودتقویتشونده
واکسنهای mRNA خودتقویتشونده یکی از حوزههای مهم تحقیقات زیستپزشکی در سالهای اخیر هستند. توانایی افزایش تولید پروتئین در سلولها میتواند به کاهش مقدار موردنیاز واکسن و توسعه سریعتر برخی درمانهای مبتنی بر RNA کمک کند.
یافته جدید دانشمندان دانشگاه کوئین مری لندن نشان میدهد که با شناخت بهتر سازوکارهای دفاعی سلول، میتوان موانع موجود در مسیر این فناوری را کاهش داد و زمینه را برای نسل جدیدی از درمانهای ژنتیکی فراهم کرد.
