هورمون استرس و ترمیم مغز؛ کشف نقشی تازه برای CRH
هورمون استرس و ترمیم مغز شاید در نگاه اول مفهومی متناقض به نظر برسد، اما پژوهشی جدید نشان داده است که یک پیامرسان مرتبط با استرس میتواند به مغز کمک کند تا پس از آسیب، فرآیند بازسازی خود را بهتر مدیریت کند. دانشمندان مؤسسه روانپزشکی ماکس پلانک دریافتند سلولهای پیشساز تولیدکننده میلین در مغز، پس از آسیب، هورمون آزادکننده کورتیکوتروپین یا CRH را ترشح میکنند؛ هورمونی که پیشتر بیشتر به دلیل نقش آن در پاسخ بدن به استرس شناخته میشد.
این یافتهها نشان میدهد سیستمهای مرتبط با استرس ممکن است تنها برای مقابله با شرایط دشوار فعال نشوند، بلکه در فرآیندهای حیاتی مانند ترمیم بافت عصبی نیز نقش داشته باشند.
هورمون استرس و ترمیم مغز؛ نقش میلین در سلامت مغز چیست؟
برای درک اهمیت این کشف، ابتدا باید با نقش میلین آشنا شویم. میلین لایهای محافظ است که اطراف رشتههای عصبی (آکسونها) قرار میگیرد و مانند عایق اطراف سیم برق عمل میکند. این پوشش به انتقال سریعتر پیامهای عصبی کمک کرده و همچنین در حفظ سلامت نورونها نقش دارد.
آسیب به میلین میتواند پیامدهای جدی برای عملکرد مغز داشته باشد. در بیماریهایی مانند اماس (MS)، این پوشش محافظ تخریب میشود و اختلال در ارتباط میان سلولهای عصبی ایجاد میکند. همچنین آسیبهای فیزیکی مغز نیز میتوانند به میلین صدمه بزنند و در موارد شدید، باعث آسیب یا مرگ نورونها شوند.
به همین دلیل، توانایی مغز برای بازسازی میلین یکی از بخشهای مهم فرآیند ترمیم پس از آسیب به شمار میرود.
چگونه هورمون استرس به ترمیم مغز کمک میکند؟
پژوهشگران در آزمایش روی موشها متوجه شدند پس از ایجاد آسیب در مغز، گروه خاصی از سلولها در اطراف محل آسیب فعال میشوند. بررسیهای بیشتر نشان داد این سلولها همان سلولهای پیشساز الیگودندروسیت (OPC) هستند.
این سلولها توانایی تبدیل شدن به الیگودندروسیتها را دارند؛ سلولهایی که مسئول تولید میلین هستند. دانشمندان دریافتند پس از آسیب مغزی، تعداد این سلولهای پیشساز افزایش پیدا میکند و بیشتر آنها در نهایت به سلولهای تولیدکننده میلین تبدیل میشوند.
اما نکته مهمتر این بود که حدود یکسوم از این سلولها در نزدیکی بافت آسیبدیده شروع به تولید CRH کردند؛ هورمونی که تاکنون بیشتر با تنظیم واکنش بدن به استرس شناخته میشد.
CRH زمانبندی بازسازی میلین را تنظیم میکند
محققان دریافتند تولید CRH تنها چند ساعت پس از آسیب آغاز میشود و حدود سه روز بعد کاهش پیدا میکند. این واکنش کوتاهمدت نشان میدهد که این هورمون احتمالاً در مراحل ابتدایی ترمیم مغز نقش مهمی دارد.
یکی از گیرندههای اصلی CRH به نام CRHR1 روی گروه دیگری از سلولهای پیشساز الیگودندروسیت وجود دارد و به آنها اجازه میدهد به این هورمون پاسخ دهند.
زمانی که این گیرنده در آزمایشها حذف شد، سلولهای پیشساز سریعتر تکثیر شدند، اما این افزایش تعداد به معنای ترمیم بهتر نبود. در نهایت تعداد کمتری از سلولهای بالغ تولیدکننده میلین باقی ماندند.
این نتایج نشان میدهد CRH به مغز کمک میکند تا سرعت بلوغ سلولها را تنظیم کند؛ فرآیندی که برای تولید مقدار کافی میلین جدید ضروری است.
هورمون استرس و ترمیم مغز در دوران رشد
نقش CRH تنها به زمان آسیب محدود نمیشود. سلولهای پیشساز الیگودندروسیت در دوران رشد مغز نیز اهمیت زیادی دارند، زیرا بخش زیادی از تشکیل میلین پس از تولد و تا دوران جوانی ادامه پیدا میکند.
پژوهشگران بررسی کردند که آیا گیرنده CRHR1 در زمان رشد طبیعی مغز نیز تأثیر دارد یا خیر. نتایج نشان داد موشهایی که این گیرنده را نداشتند، در مراحل اولیه رشد تعداد بیشتری سلول پیشساز تولید کردند.
اما این تغییرات با افزایش سن از بین نرفت و در بزرگسالی نیز ساختار میلین در مغز آنها متفاوت بود. بهویژه، ضخامت میلین در اطراف برخی آکسونهای کوچک افزایش یافته بود.
این یافته نشان میدهد سیستم CRH ممکن است علاوه بر ترمیم مغز پس از آسیب، در شکلگیری طبیعی مغز نیز نقش داشته باشد.
هورمون استرس و ترمیم مغز؛ ارتباط احتمالی CRH با استرس دوران کودکی و بیماریهای روانی
دانشمندان میدانند که نورونها در شرایط استرس میتوانند CRH آزاد کنند. همچنین استرس شدید در دوران کودکی بهعنوان یکی از عوامل خطر برای برخی اختلالات روانی شناخته شده است.
پژوهشگران مؤسسه روانپزشکی ماکس پلانک معتقدند یافتههای جدید میتواند ارتباط تازهای میان سیستم CRH، تشکیل میلین و اختلالات مرتبط با استرس مانند افسردگی ایجاد کند.
به گفته آنها، اگر تحقیقات آینده این ارتباط را تأیید کند، شناخت بهتر نقش CRH در سلولهای تولیدکننده میلین میتواند به توسعه روشهای درمانی جدید برای برخی بیماریهای عصبی و روانی کمک کند.
جمعبندی
تحقیق جدید نشان میدهد هورمون استرس و ترمیم مغز ارتباط پیچیدهتری از آنچه پیشتر تصور میشد دارند. هورمون CRH که معمولاً به عنوان بخشی از واکنش بدن به استرس شناخته میشود، ممکن است در کنترل فرآیند بازسازی میلین و تنظیم رشد مغز نیز نقش داشته باشد.
این کشف درباره هورمون استرس و ترمیم مغز هنوز در مراحل اولیه پژوهش قرار دارد، اما میتواند مسیرهای تازهای برای درک بهتر آسیبهای مغزی، بیماریهای عصبی و ارتباط میان استرس و سلامت روان ایجاد کند.
منبع
بیشتر بخوانید…
داروهای GLP-1 و آلزایمر؛ آیا داروهای دیابت میتوانند به پاکسازی پلاکهای مغزی کمک کنند؟
