دریافت یک واکسن ممکن است برای یک نفر با تب و احساس ناخوشی همراه باشد، درحالیکه فرد دیگری تقریباً هیچ علامتی را تجربه نکند. پژوهشگران برای توضیح این تفاوت، نقش عوامل مختلفی را بررسی کردهاند. نتایج یک مطالعه بینالمللی نشان میدهد که میکروبیوم روده و تب پس از واکسیناسیون ممکن است با یکدیگر ارتباط داشته باشند. بر اساس این پژوهش، ترکیب و فعالیت میکروبهای روده و میزان التهاب بدن پیش از تزریق واکسن میتوانند در شدت واکنش ایمنی نقش داشته باشند.
میکروبیوم روده و تب پس از واکسیناسیون چه ارتباطی دارند؟
میکروبیوم روده مجموعهای از میکروارگانیسمهایی است که در دستگاه گوارش زندگی میکنند. این موجودات ریز با سیستم ایمنی ارتباط دارند و میتوانند در تنظیم فعالیت پایه آن نقش داشته باشند. از آنجا که ترکیب میکروبیوم در افراد مختلف یکسان نیست، ممکن است بدن آنها پیش از دریافت یک واکسن نیز در وضعیتهای ایمنی متفاوتی قرار داشته باشد.
پژوهشگران مؤسسه زیستشناسی ماکس پلانک در توبینگن آلمان، با همکاری محققانی از چند مرکز علمی، مطالعهای با عنوان µHEAT را انجام دادند. در این پژوهش، بزرگسالان سالمی که در سالهای ۲۰۲۱ و ۲۰۲۲ واکسن کووید ۱۹ دریافت میکردند، بررسی شدند.
شرکتکنندگان نمونههای مدفوع برای بررسی میکروبهای روده و نمونههای خون برای اندازهگیری شاخصهای ایمنی ارائه کردند. همچنین دمای بدن آنها طی یک هفته پیش از واکسیناسیون و یک هفته پس از آن بهطور منظم ثبت شد.
میکروبیوم روده و تب؛ پروتئین فلاژلین چگونه با التهاب ارتباط پیدا میکند؟
یکی از یافتههای مهم پژوهش این بود که افرادی که پس از واکسیناسیون تب شدیدتری داشتند، پیش از تزریق واکسن نیز نشانههایی از التهاب بیشتر در بدن خود نشان میدادند. در میکروبیوم روده این افراد، فعالیت ژنهای مرتبط با حرکت باکتریها نیز بیشتر بود.
برخی باکتریها برای حرکت از ساختارهای باریک و شلاقمانندی به نام «تاژک» استفاده میکنند. پروتئین اصلی سازنده این ساختارها فلاژلین نام دارد. سیستم ایمنی میتواند فلاژلین را بهعنوان نشانهای از وجود تهدید میکروبی تشخیص دهد و در واکنش به آن، فرایندهای التهابی را فعال کند.
این پروتئین در باکتریهایی مانند سالمونلا نیز وجود دارد. بااینحال، یافتههای پژوهش به این معنا نیست که وجود باکتریهای تاژکدار در روده الزاماً نشانه عفونت است. نکته اصلی این است که فعالیت میکروبی و تعامل آن با سیستم ایمنی ممکن است در وضعیت التهابی بدن نقش داشته باشد.
میکروبیوم روده و تب؛ آزمایش روی موشها چه چیزی را نشان داد؟
مشاهدات انسانی بهتنهایی نمیتوانستند مشخص کنند که آیا میکروبهای روده مستقیماً بر شدت پاسخ به واکسن تأثیر میگذارند یا صرفاً با آن ارتباط دارند. برای بررسی دقیقتر این موضوع، پژوهشگران آزمایشهایی روی موشها انجام دادند.
آنها میکروبیوم روده شرکتکنندگان را به موشهایی منتقل کردند که فاقد میکروبهای روده بودند و سپس حیوانات را واکسینه کردند. موشهایی که میکروبهای افراد دارای تب شدیدتر را دریافت کرده بودند، پاسخ التهابی شدیدتری نشان دادند.
آزمایشها همچنین نشان دادند که توانایی بدن موشها برای تشخیص فلاژلین در این پاسخ نقش دارد. این نتیجه شواهد بیشتری فراهم کرد که نشان میدهد پروتئین باکتریایی یادشده میتواند یکی از عوامل مؤثر بر شدت التهاب پس از واکسیناسیون باشد.
بااینحال، نتایج آزمایشهای حیوانی را نمیتوان بدون بررسیهای بیشتر مستقیماً به انسان تعمیم داد.
میکروبیوم روده و تب؛ آیا رژیم غذایی بر تب پس از واکسیناسیون تأثیر دارد؟
پژوهشگران در مرحله بعد بررسی کردند که چه عواملی ممکن است تولید فلاژلین را در میکروبهای روده افزایش دهند. در دادههای انسانی، افرادی که رژیم غذایی گیاهمحور داشتند، بهطور کلی واکنش تب کمتری نشان میدادند. این مشاهده، رژیم غذایی را به یکی از زمینههای مهم برای تحقیقات بیشتر تبدیل کرد.
در آزمایشهای آزمایشگاهی، برخی افزودنیهای غذایی تولید فلاژلین را در میکروبهای روده افزایش دادند. همچنین، آزمایش روی حیوانات نشان داد که رژیم غذایی پرچرب و به سبک غربی میتواند پاسخ التهابی به واکسیناسیون را تشدید کند.
با وجود این، پژوهشگران تأکید کردند که مطالعه آنها ثابت نکرده است رژیم غذایی بهطور مستقیم شدت تب پس از واکسیناسیون را در انسان تعیین میکند. برای روشنشدن این ارتباط، به مطالعات مداخلهای روی انسان نیاز است تا مشخص شود آیا تغییر رژیم غذایی میتواند تولید فلاژلین و واکنش ایمنی را تغییر دهد یا خیر.
آیا میتوان با تغییر میکروبیوم، عوارض واکسن را کاهش داد؟
یافتههای این پژوهش میتواند مسیرهای تازهای برای بررسی تفاوتهای فردی در واکنش به واکسنها ایجاد کند. یکی از پرسشهای آینده این است که آیا میتوان با مداخلههایی که میکروبیوم روده را هدف قرار میدهند، احتمال بروز تب شدید را کاهش داد.
بااینحال، چنین رویکردهایی هنوز به بررسی بیشتر نیاز دارند و نمیتوان بر اساس این مطالعه توصیه کرد که افراد برای جلوگیری از تب پس از واکسیناسیون، رژیم غذایی خاصی را دنبال کنند.
در مجموع، پژوهش نشان میدهد که وضعیت میکروبیوم روده و فعالیت پروتئین فلاژلین ممکن است در تفاوت واکنشهای ایمنی افراد نقش داشته باشند. شناخت بهتر این ارتباط در آینده میتواند به درک دقیقتر پاسخ بدن به واکسنها و مدیریت عوارض احتمالی کمک کند.
