میکروبهای روده و اسکیزوفرنی؛ بررسی ارتباط احتمالی روده، سیستم ایمنی و مغز
میکروبهای روده و اسکیزوفرنی موضوع پژوهشی جدید است که نشان میدهد انتقال نمونههای میکروبی روده افراد مبتلا به این اختلال به موشها میتواند با تغییراتی در رفتار و فعالیت سیستم ایمنی آنها همراه باشد. محققان دانشگاه کویمبرا در پرتغال، در این مطالعه ارتباط احتمالی میان میکروبیوم روده، التهاب و عملکرد مغز را بررسی کردند. نتایج پژوهش که در مجله Translational Psychiatry منتشر شده است، سرنخهایی درباره ارتباط روده و مغز ارائه میدهد؛ بااینحال، هنوز مشخص نیست این تغییرات چه نقشی در بروز اسکیزوفرنی در انسان دارند.
میکروبهای روده و اسکیزوفرنی؛ آزمایش روی موشها چگونه انجام شد؟
اسکیزوفرنی یک اختلال روانپزشکی است که میتواند بر تفکر، ادراک و رفتار افراد تأثیر بگذارد. عوامل ژنتیکی و محیطی در بروز این اختلال نقش دارند، اما فرایندهای زیستی دخیل در آن هنوز بهطور کامل شناخته نشدهاند.
پژوهشهای پیشین تفاوتهایی را در میکروبیوم روده افراد مبتلا به اسکیزوفرنی شناسایی کردهاند. میکروبیوم روده مجموعهای از میکروارگانیسمهایی است که در دستگاه گوارش زندگی میکنند. بااینحال، چگونگی تأثیر این تفاوتها بر عملکرد مغز همچنان به بررسی بیشتری نیاز دارد.
در مطالعه جدید، محققان نمونههای مدفوع سه فرد مبتلا به اسکیزوفرنی و سه فرد سالم را جمعآوری کردند. سپس طی پنج هفته، موشهای جوان بهطور مکرر موادی حاوی نمونههای هر اهداکننده دریافت کردند. این موشها از قبل میکروبیوم روده خود را داشتند و نمونههای منتقلشده وارد محیط میکروبی موجود در روده آنها شدند.
پژوهشگران رفتار موشها را با چند آزمایش ارزیابی کردند و نتایج آنها را با موشهایی که نمونه افراد سالم یا هیچ نمونهای دریافت نکرده بودند، مقایسه کردند.
میکروبهای روده و اسکیزوفرنی؛ تغییر در حافظه کاری و رفتار اجتماعی موشها
در یکی از آزمایشها، موشها در یک ماز Tشکل قرار گرفتند و پس از بررسی یکی از مسیرها و استراحتی کوتاه، فرصت انتخاب مسیر دیگر را پیدا کردند. موشهایی که نمونه افراد مبتلا به اسکیزوفرنی را دریافت کرده بودند، کمتر از دو گروه دیگر مسیر متفاوتی را انتخاب کردند.
این آزمون برای بررسی حافظه کاری کوتاهمدت و توانایی تغییر انتخاب به کار میرود. البته کاهش تمایل به انتخاب مسیر دیگر لزوماً به معنای اختلال حافظه نیست و ممکن است عوامل دیگری نیز در آن نقش داشته باشند.
در آزمایشی دیگر، موشها میتوانستند به قفسی حاوی یک موش ناآشنا نزدیک شوند یا قفس خالی را بررسی کنند. حیواناتی که نمونههای افراد مبتلا به اسکیزوفرنی را دریافت کرده بودند، علاقه کمتری به بررسی موش ناآشنا نشان دادند.
این یافتهها نشان میدهند که انتقال نمونههای میکروبی روده با تغییراتی در برخی رفتارهای شناختی و اجتماعی موشها همراه بوده است؛ اما بهتنهایی مشخص نمیکنند چه سازوکاری باعث این تغییرات شده است.
ارتباط میکروبهای روده و اسکیزوفرنی با فعالیت سیستم ایمنی
محققان علاوه بر رفتار، تغییرات روده و سیستم ایمنی موشها را نیز بررسی کردند. آنها تغییر در فراوانی نسبی برخی گروههای باکتریایی و افزایش نشانگرهای التهاب در روده را مشاهده کردند.
همچنین میزان پروتئین «اکلودین» در موشهای دریافتکننده نمونه افراد مبتلا به اسکیزوفرنی، در مقایسه با موشهای درماننشده، کمتر بود. این پروتئین به حفظ استحکام سد روده کمک میکند و کاهش آن میتواند نشانهای از تضعیف این سد باشد؛ هرچند پژوهشگران نفوذپذیری روده را مستقیماً اندازهگیری نکردند.
در خون این موشها، میزان دو پروتئین پیامرسان سیستم ایمنی به نامهای اینترفرون گاما و اینترلوکین ۱۷ نیز افزایش یافته بود. بااینحال، این تفاوتها در مقایسه با گروه دریافتکننده نمونه افراد سالم از نظر آماری معنادار نبودند.
پژوهشگران همچنین سلولهای میکروگلیا را در قشر پیشپیشانی مغز بررسی کردند. این سلولها بخشی از سیستم ایمنی مغز هستند و در حفظ بافت عصبی و بازسازی ارتباطات میان نورونها نقش دارند. در موشهای دریافتکننده نمونههای افراد مبتلا به اسکیزوفرنی، ساختار شاخههای این سلولها پیچیدگی کمتری داشت و برخی اندازهگیریهای مولکولی نیز از تغییر در وضعیت فعالیت آنها حکایت میکرد.
مجموع این یافتهها احتمال وجود ارتباطی میان میکروبهای روده، پیامرسانهای ایمنی در خون و تغییرات ایمنی مغز را مطرح میکند؛ اما رابطه علتومعلولی میان این تغییرات هنوز مشخص نیست.
آیا این یافتهها درباره میکروبهای روده و اسکیزوفرنی در مغز انسان نیز دیده میشوند؟
برای بررسی ارتباط احتمالی نتایج با انسان، محققان نمونههای بافت مغز پس از مرگ چهار فرد مبتلا به اسکیزوفرنی و سه فرد بدون این اختلال را نیز بررسی کردند. در این نمونهها، برخی تغییرات مشابه در نشانگرهای التهابی و سلولهای میکروگلیا مشاهده شد، هرچند الگوها کاملاً با نتایج آزمایش روی موشها مطابقت نداشتند.
تعداد اندک اهداکنندگان نمونه مدفوع و بافت مغز، تعمیم نتایج را محدود میکند. افزون بر این، مطالعه ثابت نمیکند که میکروبهای روده باعث ایجاد اسکیزوفرنی در انسان میشوند.
پژوهشگران پیشنهاد میکنند در مطالعات آینده، با تغییر میکروبهای روده یا مهار برخی پیامرسانهای ایمنی در موشها بررسی شود که آیا میتوان از بروز تغییرات مشاهدهشده در مغز و رفتار جلوگیری کرد یا نه. چنین تحقیقاتی میتواند به روشنتر شدن نقش ارتباط روده و مغز در اسکیزوفرنی کمک کند.
