خمیردندان طبیعی؛ انتخابی سالمتر یا تبلیغاتی گمراهکننده؟
این روزها خمیردندان طبیعی، گیاهی و ارگانیک بیش از گذشته در قفسه فروشگاهها دیده میشود. محصولاتی که با ترکیباتی مانند آلوئهورا، چای سبز و چریش (نیم) تولید میشوند و اغلب بهعنوان جایگزینی سالمتر برای خمیردندانهای معمولی معرفی میشوند. اما آیا این محصولات واقعاً میتوانند بهاندازه خمیردندانهای حاوی فلوراید از دندانها محافظت کنند؟
پاسخ متخصصان دندانپزشکی به این پرسش به یک نکته مهم بستگی دارد: وجود یا نبود فلوراید در ترکیبات خمیردندان. طبیعی یا گیاهی بودن یک محصول بهتنهایی نشان نمیدهد که آن محصول توانایی پیشگیری از پوسیدگی دندان را دارد.
در واقع، برخی خمیردندانهای طبیعی حاوی فلوراید هستند، اما گروهی دیگر بدون این ماده تولید میشوند. بنابراین، هنگام انتخاب خمیردندان بهتر است بهجای اعتماد به عنوانهایی مانند طبیعی و ارگانیک، ترکیبات و میزان فلوراید درجشده روی بستهبندی را بررسی کنیم.
چرا فلوراید در خمیردندان اهمیت دارد؟
برای درک اهمیت فلوراید، ابتدا باید بدانیم پوسیدگی دندان چگونه اتفاق میافتد. باکتریهای موجود در پلاک دندانی، یعنی لایه چسبندهای که روی سطح دندان تشکیل میشود، از قند موجود در مواد غذایی و نوشیدنیها تغذیه میکنند. این باکتریها در جریان فعالیت خود اسید تولید میکنند و همین اسید به مینای دندان، یعنی لایه سخت و محافظ بیرونی آن، آسیب میزند.
تداوم این فرایند میتواند به ایجاد حفره و پوسیدگی دندان منجر شود.
فلوراید یک ماده معدنی است که به تقویت مینای دندان کمک میکند و مقاومت آن را در برابر حملات اسیدی افزایش میدهد. همچنین این ماده میتواند به ترمیم آسیبهای اولیه مینای دندان کمک کند؛ آسیبهایی که هنوز به تشکیل حفره منجر نشدهاند.
اثربخشی فلوراید در پیشگیری از پوسیدگی دندان پشتوانه پژوهشی قابلتوجهی دارد. در یک مرور علمی منتشرشده در سال ۲۰۱۹ که نتایج ۹۶ مطالعه را بررسی کرده بود، مشخص شد مسواک زدن با خمیردندان حاوی فلوراید در مقایسه با خمیردندان بدون فلوراید، پوسیدگی دندان را کاهش میدهد.
به همین دلیل، حذف فلوراید از برنامه بهداشت دهان و دندان بدون در نظر گرفتن شواهد علمی، ممکن است محافظت از دندانها را کاهش دهد.
خمیردندان طبیعی؛ آیا خمیردندان گیاهی میتواند جایگزین فلوراید شود؟
بسیاری از خمیردندانهای گیاهی حاوی عصارههایی مانند چای سبز، آلوئهورا و چریش هستند. این ترکیبات ممکن است در کنترل باکتریهای دهان و کاهش التهاب لثه نقش داشته باشند.
التهاب لثه که با نام ژنژیویت نیز شناخته میشود، میتواند باعث قرمزی، تورم و خونریزی لثه هنگام مسواک زدن شود.
بررسی منتشرشده در سال ۲۰۲۴ درباره پژوهشهای پیشین نشان داد برخی محصولات گیاهی مراقبت از دهان، بهویژه دهانشویهها، ممکن است در کاهش پلاک دندانی و التهاب لثه عملکردی مشابه محصولات معمولی داشته باشند.
بااینحال، این نتایج محدودیتهایی دارند. بسیاری از مطالعات بررسیشده کوتاهمدت بودهاند و روشها و نتایج آنها نیز تفاوتهایی داشته است. بنابراین، هنوز نمیتوان درباره اثربخشی بلندمدت تمام ترکیبات گیاهی با اطمینان نظر داد.
نکته مهم این است که کاهش پلاک و التهاب لثه لزوماً به معنای پیشگیری مؤثر از پوسیدگی دندان نیست. در حال حاضر شواهد کافی وجود ندارد که نشان دهد ترکیبات گیاهی میتوانند جایگزین محافظت اثباتشده فلوراید در برابر پوسیدگی شوند.
البته این موضوع به معنای بیفایده بودن خمیردندانهای گیاهی نیست. یک محصول میتواند همزمان حاوی ترکیبات گیاهی و فلوراید باشد؛ بنابراین، مصرفکنندگان مجبور نیستند میان این دو انتخاب کنند.
خمیردندان طبیعی؛ خمیردندان زغالی چه تأثیری بر سلامت دندان دارد؟
خمیردندان زغالی یکی دیگر از محصولاتی است که اغلب با عنوان طبیعی و سفیدکننده دندان تبلیغ میشود. بسیاری از مصرفکنندگان تصور میکنند زغال فعال میتواند دندانها را بهتر از محصولات معمولی سفید کند.
اما شواهد علمی موجود چنین برتری مشخصی را تأیید نمیکنند.
یک مرور پژوهشی در سال ۲۰۲۳ نشان داد شواهد محدودی درباره توانایی بیشتر خمیردندانهای زغالی در سفید کردن دندانها نسبت به سایر محصولات وجود دارد.
از سوی دیگر، بیشتر مطالعات بررسیشده احتمال سایندگی بیشتر این محصولات را مطرح کردهاند. به این معنا که ذرات موجود در خمیردندان زغالی ممکن است هنگام مسواک زدن باعث سایش سطح دندان شوند.
البته باید توجه داشت که بخش زیادی از این پژوهشها در محیط آزمایشگاهی انجام شدهاند و هنوز نمیتوان میزان دقیق آسیب احتمالی این محصولات را در استفاده روزمره مشخص کرد.
خمیردندان طبیعی؛ هنگام خرید خمیردندان به چه نکاتی توجه کنیم؟
برای انتخاب خمیردندان مناسب، بهتر است به میزان فلوراید درجشده روی بستهبندی توجه کنید. براساس توصیه سازمان خدمات سلامت ملی بریتانیا (NHS)، بزرگسالان باید از خمیردندانی استفاده کنند که حداقل ۱۳۵۰ قسمت در میلیون (ppm) فلوراید داشته باشد.
میزان فلوراید موردنیاز کودکان با توجه به سن آنها متفاوت است:
- کودکان زیر ۳ سال: استفاده از خمیردندان حاوی حداقل ۱۰۰۰ قسمت در میلیون فلوراید، بهاندازه یک لایه بسیار نازک.
- کودکان ۳ تا ۶ سال: استفاده از مقدار خمیردندان بهاندازه یک نخود، با غلظت ۱۰۰۰ تا ۱۵۰۰ قسمت در میلیون فلوراید.
- کودکان ۷ سال به بالا: استفاده از خمیردندان حاوی ۱۳۵۰ تا ۱۵۰۰ قسمت در میلیون فلوراید.
علاوه بر انتخاب خمیردندان مناسب، رعایت چند عادت ساده نیز اهمیت دارد:
- روزی دو بار و هر بار حدود دو دقیقه مسواک بزنید.
- مسواک زدن پیش از خواب را فراموش نکنید.
- پس از مسواک زدن، خمیردندان اضافی را بیرون بریزید و بلافاصله دهان را با آب نشویید تا فلوراید مدت بیشتری روی دندانها باقی بماند.
- اگر در معرض خطر بالای پوسیدگی دندان هستید، برای انتخاب محصولات محافظتی مناسبتر با دندانپزشک مشورت کنید.
آیا خمیردندان طبیعی انتخاب بهتری است؟
ترکیبات طبیعی و گیاهی میتوانند در مراقبت از دهان و لثه مفید باشند و پژوهشهای بیشتر ممکن است اطلاعات دقیقتری درباره فواید آنها در اختیار ما قرار دهند. بااینحال، طبیعی یا ارگانیک بودن یک محصول بهتنهایی تضمینکننده اثربخشی آن نیست.
آنچه در انتخاب خمیردندان اهمیت بیشتری دارد، شواهد علمی درباره ترکیبات آن و توانایی محصول در محافظت از دندانهاست. در حال حاضر، فلوراید همچنان یکی از سادهترین و مقرونبهصرفهترین راههای اثباتشده برای پیشگیری از پوسیدگی دندان محسوب میشود.
بنابراین، اگر به خمیردندانهای گیاهی علاقه دارید، لازم نیست آنها را کنار بگذارید؛ کافی است محصولی را انتخاب کنید که علاوه بر ترکیبات موردعلاقه شما، میزان مناسبی فلوراید نیز داشته باشد.
