رشد عضلات در گیاهخواران؛ آیا رژیم غذایی بدون گوشت مانع عضلهسازی میشود؟
با افزایش سن، حفظ توده عضلانی و قدرت بدنی اهمیت بیشتری پیدا میکند. در این میان، رشد عضلات در گیاهخواران یکی از موضوعات مورد توجه پژوهشگران است؛ زیرا دریافت پروتئین کافی برای ساخت و نگهداری عضلات ضروری است و برخی افراد تصور میکنند حذف گوشت از رژیم غذایی میتواند مانع عضلهسازی شود. بااینحال، نتایج یک کارآزمایی بالینی جدید نشان میدهد که افراد گیاهخوار و گوشتخوار بالای ۵۵ سال، در صورت دریافت پروتئین کافی و انجام تمرینات مقاومتی، میتوانند قدرت و عملکرد بدنی خود را بهبود دهند؛ هرچند میزان افزایش توده عضلانی در دو گروه یکسان نبود.
این مطالعه که نتایج آن در مجله American Journal of Clinical Nutrition منتشر شده است، تفاوتهای احتمالی میان رژیم غذایی گیاهخواری و رژیم غذایی حاوی گوشت را در فرایند عضلهسازی بررسی کرده است.
نتایج مطالعه درباره رشد عضلات در گیاهخواران و گوشتخواران
در این کارآزمایی بالینی تصادفی، ۱۰۸ فرد بزرگسال شرکت کردند که به مدت ۱۲ هفته از یکی از دو الگوی غذایی گیاهخواری یا همهچیزخواری پیروی کردند. در رژیم همهچیزخواری، مصرف مواد غذایی گیاهی و حیوانی، از جمله گوشت و ماهی، مجاز بود؛ درحالیکه گروه گیاهخوار گوشت و ماهی مصرف نمیکرد و پروتئین مورد نیاز خود را از منابعی مانند لبنیات، تخممرغ و مواد غذایی گیاهی دریافت میکرد.
شرکتکنندگان در طول این دوره، سه بار در هفته تمرینات مقاومتی انجام میدادند. برنامه تمرینی آنها شامل حرکاتی مانند پرس پا، اسکوات، پرس سینه، حرکات کششی با دستگاه و تمرینات شکمی بود.
پژوهشگران همچنین به شرکتکنندگان درباره تغذیه سالم آموزش دادند و به آنها توصیه کردند روزانه به ازای هر کیلوگرم وزن بدن، دستکم ۱.۲ گرم پروتئین مصرف کنند. بهطور متوسط، هر دو گروه توانستند به هدف تعیینشده برای دریافت پروتئین برسند؛ حتی شرکتکنندگانی که رژیم گیاهخواری داشتند.
نتایج نشان داد قدرت عضلانی و عملکرد جسمانی در هر دو گروه بهبود پیدا کرد. بنابراین، در این شاخصها تفاوت معناداری میان گیاهخواران و گوشتخواران مشاهده نشد.
افزایش توده عضلانی در کدام گروه بیشتر بود؟
با وجود شباهت در بهبود قدرت و عملکرد بدنی، یک تفاوت مهم میان دو گروه وجود داشت: میزان افزایش توده عضلانی در افراد گوشتخوار بیشتر از گیاهخواران بود.
بر اساس نتایج مطالعه، توده عضلانی دستها و پاها در هر دو گروه افزایش یافت؛ اما میانگین افزایش توده عضلانی در گروه همهچیزخوار حدود ۶۶۰ گرم بود، درحالیکه این مقدار در گروه گیاهخوار به حدود ۳۸۰ گرم رسید.
به این ترتیب، افزایش توده عضلانی در گروه گوشتخوار تقریباً ۷۰ درصد بیشتر بود. بااینحال، این نتیجه به معنای ناتوانی افراد گیاهخوار در عضلهسازی نیست؛ زیرا شرکتکنندگان گیاهخوار نیز در طول مطالعه افزایش توده عضلانی را تجربه کردند.
پژوهشگران هنوز نمیدانند علت دقیق این تفاوت چیست. یکی از توضیحات احتمالی، تفاوت در میزان پروتئین دریافتی یا کیفیت پروتئین موجود در منابع غذایی گیاهی و حیوانی است. بااینحال، این مطالعه بهتنهایی مشخص نمیکند که کدام عامل بیشترین نقش را در اختلاف مشاهدهشده داشته است.
رشد عضلات در گیاهخواران؛ چرا دریافت پروتئین کافی برای گیاهخواران اهمیت دارد؟
یکی از یافتههای جالب پژوهش، ارتباط میان میزان پروتئین مصرفی و افزایش توده عضلانی در گروه گیاهخوار بود. در این گروه، افرادی که پروتئین بیشتری دریافت میکردند، معمولاً افزایش توده عضلانی بیشتری نیز داشتند.
در مقابل، چنین ارتباطی در گروه همهچیزخوار مشاهده نشد. پژوهشگران احتمال میدهند که دریافت پروتئین در این گروه به آستانهای رسیده باشد که پس از آن، افزایش بیشتر مصرف پروتئین به بهبود بیشتر عضلهسازی منجر نشود.
این فرضیه نشان میدهد که رابطه میان پروتئین و رشد عضلات لزوماً خطی نیست و مصرف بیشتر این ماده مغذی همیشه به معنای افزایش بیشتر عضله نیست.
برای افراد گیاهخوار، توجه به مقدار پروتئین دریافتی اهمیت ویژهای دارد؛ بهخصوص در سنین بالاتر که حفظ توده عضلانی یکی از عوامل مهم در سلامت جسمانی و توانایی انجام فعالیتهای روزمره است.
البته نتایج این پژوهش به معنای ضرورت مصرف گوشت نیست. شرکتکنندگان گیاهخوار نیز با استفاده از منابع مجاز در رژیم غذایی خود توانستند به هدف تعیینشده برای دریافت پروتئین برسند و قدرت بدنی خود را بهبود دهند.
رشد عضلات در گیاهخواران؛ نقش تمرینات مقاومتی در حفظ عضلات هنگام سالمندی
یافتههای این مطالعه نشان میدهد که برای حفظ و تقویت عضلات، تنها نوع رژیم غذایی اهمیت ندارد؛ بلکه ترکیب تغذیه مناسب با فعالیت بدنی نیز نقش مهمی ایفا میکند.
تمرینات مقاومتی، مانند اسکوات و پرس پا، عضلات را در برابر مقاومت قرار میدهند و به تقویت آنها کمک میکنند. در مطالعه حاضر، شرکتکنندگان هر دو گروه پس از ۱۲ هفته تمرین منظم توانستند وزنههای سنگینتری را در حرکت پرس پا جابهجا کنند و آزمون برخاستن از صندلی را سریعتر انجام دهند.
بهبود این عملکردها نشان میدهد که حتی در سنین بالاتر نیز میتوان با تمرین مناسب، قدرت عضلانی و توانایی انجام فعالیتهای جسمانی را افزایش داد.
بااینحال، نتایج این پژوهش در مورد رشد عضلات در گیاهخواران را نباید بدون توجه به شرایط افراد به همه تعمیم داد. شرکتکنندگان عمدتاً سفیدپوست، سالم و دارای تحصیلات بالا بودند؛ بنابراین مشخص نیست که نتایج در جمعیتهای دیگر نیز به همین شکل تکرار شود.
آیا رژیم گیاهخواری برای حفظ عضلات در سالمندی مناسب است؟
نتایج این پژوهش نشان میدهد که رژیم گیاهخواری، در صورت تأمین انرژی و مواد مغذی ضروری، میتواند از افزایش قدرت و توده عضلانی حمایت کند. بااینحال، تفاوت مشاهدهشده در میزان افزایش توده عضلانی نشان میدهد که کیفیت و مقدار پروتئین دریافتی همچنان موضوعی مهم برای بررسی است.
این مسئله بهویژه برای سالمندانی اهمیت دارد که اشتهای کمی دارند یا بهاندازه کافی غذا نمیخورند؛ زیرا تأمین پروتئین و انرژی مورد نیاز در چنین شرایطی ممکن است دشوارتر باشد.
در مجموع، یافتههای این مطالعه در مورد رشد عضلات در گیاهخواران نشان میدهد که رشد عضلات در گیاهخواران امکانپذیر است و تمرینات مقاومتی همراه با دریافت پروتئین کافی میتواند به حفظ قدرت و عملکرد جسمانی در سنین بالاتر کمک کند. بااینحال، برای تعیین دقیق علت تفاوت در افزایش توده عضلانی گیاهخواران و گوشتخواران، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
