دانشمندان سالهاست به دنبال راهی برای افزایش طول عمر سالم انسان هستند؛ یعنی نه فقط زندگی طولانیتر، بلکه سالمتر ماندن در سنین بالا. حالا یک پژوهش تازه نشان میدهد که شاید پاسخ بخشی از این معما در دارویی نهفته باشد که میلیونها نفر در سراسر جهان هر روز مصرف میکنند: متفورمین.
مطالعهای جدید که نتایج آن در مجله Journal of Gerontology: Medical Sciences منتشر شده، نشان میدهد زنانی که از داروی متفورمین برای درمان دیابت نوع ۲ استفاده میکنند، احتمال بیشتری برای رسیدن به سن ۹۰ سالگی دارند. این یافته باعث شده بار دیگر نگاهها به متفورمین بهعنوان یک داروی بالقوه ضدپیری جلب شود.
متفورمین چیست و چرا اهمیت دارد؟
Metformin یکی از رایجترین داروهای درمان دیابت نوع ۲ در جهان است. این دارو با کاهش تولید قند در کبد و افزایش حساسیت بدن به انسولین، به کنترل سطح قند خون کمک میکند. متفورمین دهههاست که در پزشکی استفاده میشود و به دلیل قیمت مناسب و ایمنی نسبی، بهعنوان درمان خط اول دیابت شناخته میشود.
اما آنچه این دارو را برای دانشمندان جذاب کرده، تنها کنترل دیابت نیست. پژوهشهای اخیر نشان دادهاند این دارو میتواند بر فرآیندهای بیولوژیکی مرتبط با پیری نیز اثر بگذارد؛ از کاهش آسیب DNA گرفته تا بهبود عملکرد سلولها و کاهش التهاب مزمن.
جزئیات مطالعه جدید
در این تحقیق، پژوهشگران آمریکایی و آلمانی اطلاعات ۴۳۸ زن یائسه مبتلا به دیابت نوع ۲ را بررسی کردند. نیمی از این افراد متفورمین مصرف میکردند و نیم دیگر داروی دیگری به نام سولفونیلاوره دریافت کرده بودند.
نتایج نشان داد زنانی که متفورمین مصرف کرده بودند، حدود ۳۰ درصد کمتر در معرض خطر مرگ پیش از ۹۰ سالگی قرار داشتند. پژوهشگران از اصطلاح «طول عمر استثنایی» برای توصیف رسیدن به این سن همراه با سلامت نسبی استفاده کردند.
نکته مهم این است که شرکتکنندگان این مطالعه برای مدت بسیار طولانی، حدود ۱۴ تا ۱۵ سال، تحت بررسی قرار گرفتند. همین دوره طولانی باعث شده نتایج تحقیق برای دانشمندان ارزشمندتر باشد؛ زیرا تأثیر واقعی داروها بر روند پیری معمولاً در بازههای زمانی کوتاه مشخص نمیشود.
متفورمین چگونه ممکن است روند پیری را کاهش دهد؟
دانشمندان هنوز دقیقاً نمیدانند متفورمین چگونه میتواند بر طول عمر تأثیر بگذارد؛ اما چند فرضیه مهم مطرح شده است. این دارو احتمالاً با کاهش التهاب مزمن، بهبود متابولیسم انرژی و محافظت از سلولها در برابر استرس اکسیداتیو، روند فرسودگی بدن را آهستهتر میکند.
برخی تحقیقات همچنین نشان دادهاند متفورمین میتواند از مغز در برابر فرسایش ناشی از افزایش سن محافظت کند و حتی احتمال ابتلا به برخی بیماریهای مرتبط با سالمندی را کاهش دهد.
به همین دلیل، این دارو اکنون در دسته داروهایی قرار گرفته که دانشمندان آنها را «gerotherapeutic» مینامند؛ یعنی داروهایی که ممکن است فرآیندهای پیری را هدف قرار دهند.
آیا این نتایج قطعی هستند؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه هنوز نمیتواند رابطه علت و معلولی را بهطور کامل اثبات کند. شرکتکنندگان بهصورت تصادفی انتخاب نشده بودند و گروه دارونما نیز وجود نداشت. همچنین جامعه آماری مطالعه محدود به زنان سالمند مبتلا به دیابت بود.
به همین دلیل، هنوز مشخص نیست که آیا این دارو میتواند در افراد سالم یا مردان نیز همین اثر را داشته باشد یا خیر. دانشمندان معتقدند برای رسیدن به نتیجه قطعی، انجام آزمایشهای بالینی گستردهتر ضروری است.
آیا افراد سالم باید متفورمین مصرف کنند؟
پاسخ متخصصان فعلاً منفی است. اگرچه متفورمین دارویی نسبتاً ایمن محسوب میشود؛ اما ممکن است در برخی افراد عوارضی مانند مشکلات گوارشی، کمبود ویتامین B12 یا اختلالات کلیوی ایجاد کند. برخی کاربران و پژوهشگران نیز به تفاوت واکنش بدن افراد به این دارو اشاره کردهاند.
بنابراین پزشکان هشدار میدهند که مصرف این دارو تنها باید تحت نظر متخصص انجام شود و نباید صرفاً به امید افزایش طول عمر به سراغ این دارو رفت.
جمعبندی
پژوهش جدید درباره این داروی دیابت نشان میدهد شاید یکی از مهمترین داروهای ضدپیری آینده، همین داروی قدیمی درمان دیابت باشد. هرچند هنوز راه زیادی تا اثبات قطعی این فرضیه باقی مانده؛ اما نتایج فعلی امید تازهای برای افزایش کیفیت زندگی در سالمندی ایجاد کرده است.
در نهایت، دانشمندان تأکید میکنند که حتی اگر این دارو بتواند به افزایش طول عمر کمک کند، همچنان عواملی مانند تغذیه سالم، ورزش منظم، خواب کافی و مدیریت استرس مهمترین نقش را در سالمندی سالم ایفا میکنند.
