مبندازول برای سرطان ریه
مقاومت به درمان یکی از چالشهای مهم در مقابله با سرطان است؛ زیرا سلولهای سرطانی گاهی راههایی برای ادامه رشد، حتی در حضور داروهای ضدسرطان، پیدا میکنند. اکنون پژوهشی جدید نشان میدهد که مبندازول برای سرطان ریه ممکن است گزینهای برای بررسی بیشتر باشد. این دارو که برای درمان عفونتهای ناشی از کرمهای انگلی استفاده میشود، در ترکیب با یک داروی هدفمند سرطان ریه، در آزمایشهای سلولی و حیوانی نتایج امیدوارکنندهای نشان داده است. بااینحال، این یافتهها هنوز به معنای اثربخشی یا ایمنی این ترکیب در انسان نیستند.
مبندازول برای سرطان ریه چگونه عمل میکند؟
پژوهشگران در مطالعهای که در مجله علمی PLOS ONE منتشر شده است، ترکیب دو دارو را بررسی کردند: جفیتینیب (Gefitinib)، داروی هدفمند مورد استفاده در درمان برخی سرطانهای ریه، و مبندازول (Mebendazole)، دارویی که برای مقابله با عفونتهای انگلی به کار میرود.
این پژوهش بر نوعی سرطان ریه سلول غیرکوچک متمرکز بود که جهشهایی در ژن گیرنده فاکتور رشد اپیدرمی (EGFR) دارد و در برابر جفیتینیب مقاوم شده است.
پروتئین EGFR در انتقال پیامهایی نقش دارد که رشد سلولها را تنظیم میکنند. برخی تغییرات ژنتیکی میتوانند این پیامها را بیشازحد فعال نگه دارند و به تکثیر سلولهای سرطانی کمک کنند. جفیتینیب با مهار این پروتئین، رشد سلولهای سرطانی را هدف قرار میدهد؛ اما در بعضی موارد، سلولها به درمان مقاوم میشوند و به رشد خود ادامه میدهند.
پژوهشگران این احتمال را بررسی کردند که آیا هدف قرار دادن بخش دیگری از عملکرد سلول میتواند آن را در برابر درمان آسیبپذیرتر کند یا نه.
مبندازول برای سرطان ریه؛ چرا ترکیب یک داروی ضدانگل با داروی سرطان اهمیت دارد؟
مبندازول بر ساختارهای میکروسکوپی داخل سلول اثر میگذارد که در سازماندهی تقسیم سلولی و جابهجایی مواد درون سلول نقش دارند. این ساختارها برای انجام فرایندهای ضروری سلول، از جمله تکثیر، اهمیت دارند.
به گفته شاکتا مانی ساتیام، پژوهشگر داروشناسی و از محققان این مطالعه، ایده اصلی این بود که سرطان بهطور همزمان از دو مسیر هدف قرار گیرد: جفیتینیب پیامهای رشد را مهار کند و مبندازول عملکرد ماشینآلات داخلی سلول را مختل سازد.
سلولها برای تقسیمشدن باید DNA خود را کپی کنند. محققان بر این اساس فرض کردند که اختلال همزمان در پیامرسانی رشد و سازوکارهای داخلی سلول، میتواند فشار بیشتری بر سلولهای مقاوم وارد کند و توانایی آنها برای ادامه تکثیر را کاهش دهد.
مبندازول برای سرطان ریه؛ نتایج آزمایش روی سلولهای سرطانی چه بود؟
در مرحله نخست، محققان داروها را روی سلولهای انسانی سرطان ریه که به جفیتینیب مقاوم شده بودند، آزمایش کردند. پس از ۷۲ ساعت، میزان زندهمانی سلولها در گروه دریافتکننده جفیتینیب بهتنهایی، حدود ۹۳ درصد گروه کنترلِ درماننشده بود.
مبندازول بهتنهایی و در غلظت پایینتر، این میزان را به حدود ۸۰ درصد کاهش داد. اما زمانی که همین غلظت پایین مبندازول با جفیتینیب ترکیب شد، میزان زندهمانی سلولها به حدود ۳۸ درصد رسید.
در مقابل، استفاده از مبندازول بهتنهایی با غلظتی پنج برابر بیشتر، میزان زندهمانی سلولها را به حدود ۳۰ درصد رساند. بنابراین، در این آزمایش، ترکیب جفیتینیب با غلظت پایینتر مبندازول، اثری نزدیک به استفاده از غلظت بالاتر مبندازول بهتنهایی داشت.
آزمایشها همچنین نشانههایی از آسیب به DNA، از جمله شکستگی در یک یا هر دو رشته آن، نشان دادند. پژوهشگران این یافتهها را با افزایش فشار ناشی از فرایند کپیشدن DNA سازگار میدانند؛ بااینحال، سازوکار دقیق اثر ترکیب دارویی هنوز به بررسی بیشتری نیاز دارد.
مبندازول برای سرطان ریه؛ ترکیب دارویی در موشها چه اثری داشت؟
در مرحله بعد، محققان این ترکیب را روی موشهایی آزمایش کردند که تومورهایشان از سلولهای انسانی مقاوم به جفیتینیب ایجاد شده بود. این آزمایش ۴۰ روز طول کشید و در هر گروه درمانی هشت موش حضور داشتند.
زمان میانه لازم برای دو برابر شدن اندازه تومور در گروه بدون درمان، ۶٫۲ روز بود. این زمان در گروه دریافتکننده مبندازول بهتنهایی به ۱۰٫۳ روز و در گروه دریافتکننده جفیتینیب بهتنهایی به ۱۵٫۵ روز رسید.
در گروهی که هر دو دارو را دریافت کردند، زمان دو برابر شدن اندازه تومور به ۲۵ روز افزایش یافت.
این نتایج نشان میدهند که ترکیب دو دارو در مدل حیوانی توانسته است رشد تومور را بیشتر به تأخیر بیندازد. بااینحال، تومورها از بین نرفتند و نتایج یک مدل آزمایشی بهتنهایی مشخص نمیکنند که این روش در بیماران انسانی نیز مؤثر خواهد بود.
آیا مبندازول میتواند مقاومت به درمان سرطان را برطرف کند؟
یکی از پرسشهای مهم این است که آیا مبندازول واقعاً مقاومت سلولهای سرطانی به جفیتینیب را کاهش میدهد یا صرفاً با واردکردن آسیب بیشتر، بقای سلولها را دشوارتر میکند.
پژوهشگران هنوز نمیتوانند با قطعیت بگویند که این ترکیب حساسیت سلولهای مقاوم به جفیتینیب را بازمیگرداند. همچنین، در این مطالعه همافزایی داروها بهطور رسمی اندازهگیری نشد و محققان مستقیماً بررسی نکردند که سازوکار کپیشدن DNA چگونه مختل میشود.
از سوی دیگر، جذب مبندازول پس از مصرف خوراکی میتواند متغیر باشد. بنابراین، مشخصکردن میزان دارویی که به تومور میرسد و تعیین دوز مناسب، از چالشهای مهم برای تحقیقات آینده است.
مبندازول برای سرطان ریه؛ پیش از استفاده از این روش چه بررسیهایی لازم است؟
در آزمایش موشها، کاهش مداوم وزن بدن مشاهده نشد؛ اما این موضوع بهتنهایی برای اثبات ایمنی ترکیب دارویی کافی نیست. محققان باید اثرات احتمالی آن بر اندامها و بافتهای سالم، پیامدهای مصرف طولانیمدت و تداخل میان دو دارو را بررسی کنند.
آزمایش روی ردههای سلولی مقاوم دیگر و مدلهای توموری بهدستآمده از بیماران نیز از اولویتهای پژوهشی آینده است. بررسی مقاومت به اوسیمرتینیب (Osimertinib)، یکی دیگر از داروهای هدفمند مورد استفاده علیه EGFR، نیز از پرسشهایی است که پژوهشگران قصد دارند در مطالعات بعدی دنبال کنند.
جمعبندی
پژوهش درباره مبندازول برای سرطان ریه نشان میدهد ترکیب یک داروی ضدانگل با جفیتینیب ممکن است رشد سلولهای سرطانی مقاوم به درمان را دشوارتر کند. نتایج آزمایشهای سلولی و حیوانی امیدوارکنندهاند، اما هنوز مشخص نیست این ترکیب در انسان چقدر مؤثر و ایمن خواهد بود. پیش از هرگونه نتیجهگیری درباره کاربرد بالینی آن، به بررسیهای پیشبالینی بیشتر، ارزیابی دقیق دوز و جذب دارو و آزمایشهای ایمنی نیاز است.
