قطره چشم ترمیم بینایی راهی جدید برای بازگشت بینایی
از دست دادن بینایی در بیماریهایی مانند دژنراسیون ماکولا مرتبط با افزایش سن و رتینیت پیگمنتوزا یکی از چالشهای مهم پزشکی است. اکنون گروهی از دانشمندان با توسعه قطره چشم ترمیم بینایی توانستهاند روشی جدید برای بازگرداندن توانایی تشخیص نور در مدلهای حیوانی ارائه دهند؛ روشی که برخلاف برخی درمانهای فعلی، به ژندرمانی یا کاشت تجهیزات الکترونیکی در چشم نیاز ندارد.
این پژوهش نشان میدهد که شاید در آینده بتوان با استفاده از داروهای حساس به نور، عملکرد بخشهایی از شبکیه را که هنوز سالم ماندهاند دوباره فعال کرد.
قطره چشم ترمیم بینایی چگونه عمل میکند؟
محققان مؤسسه مهندسی زیستی کاتالونیا (IBEC) نوع جدیدی از داروهای مولکولی را طراحی کردهاند که با نور فعال میشوند. این ترکیبات که در دسته داروهای «فوتوسوییچپذیر» قرار میگیرند، میتوانند بخشی از عملکرد سلولهای گیرنده نور در شبکیه را بر عهده بگیرند.
در بیماریهای تحلیلبرنده شبکیه، سلولهای گیرنده نور (فوتورسپتورها) بهتدریج از بین میروند. این سلولها وظیفه دریافت نور و انتقال اطلاعات بصری به مغز را دارند. با وجود نابودی آنها، بسیاری از مدارهای عصبی داخلی شبکیه همچنان سالم باقی میمانند اما دیگر سیگنال نوری دریافت نمیکنند.
فناوری جدید تلاش میکند همین مدارهای باقیمانده را دوباره فعال کند.
قطره چشم ترمیم بینایی؛ بازگشت توانایی تشخیص نور در موشهای نابینا
در این مطالعه، پژوهشگران ترکیباتی به نام prosthe6 را آزمایش کردند. این مولکولها با هدف قرار دادن سلولهای عصبی خاصی در شبکیه، توانستند بخشی از مسیر طبیعی پردازش نور را شبیهسازی کنند.
آزمایشها روی موشهای مبتلا به مدلهای بیماری دژنراسیون ماکولا و رتینیت پیگمنتوزا نشان داد که پس از دریافت این ترکیبات، حیوانات دوباره توانستند تفاوت بین محیط روشن و تاریک را تشخیص دهند.
موشهای سالم معمولاً محیطهای تاریک را ترجیح میدهند و از نور شدید دوری میکنند. موشهای نابینا این رفتار را از دست میدهند، زیرا قادر به دریافت اطلاعات نوری نیستند. اما پس از درمان با این ترکیبات، موشهای نابینا دوباره بهطور طبیعی محیطهای تاریکتر را انتخاب کردند؛ نشانهای که نشان میداد حس تشخیص نور آنها بازگشته است.
مزیت مهم قطره چشم ترمیم بینایی؛ بدون ژندرمانی و کاشت دستگاه
یکی از ویژگیهای مهم این قطره چشم ترمیم بینایی این است که برای عملکرد خود به تغییرات ژنتیکی یا کاشت تجهیزات پیچیده نیاز ندارد.
روشهای کنونی مانند ژندرمانی تنها برای گروه محدودی از بیماران با جهشهای ژنتیکی مشخص مناسب هستند. همچنین پروتزهای شبکیهای الکترونیکی، علاوه بر هزینه بالا، نیازمند جراحی و آموزش طولانیمدت هستند.
در مقابل، داروهای جدید میتوانند از طریق تزریق داخل چشم یا حتی به شکل قطره مورد استفاده قرار گیرند. پژوهشگران معتقدند این ویژگی میتواند مسیر درمان را سادهتر و دسترسپذیرتر کند.
قطره چشم ترمیم بینایی؛ عملکرد دارو در نور معمولی روز
یکی از مشکلات برخی روشهای بازگرداندن بینایی این است که به نورهای بسیار قوی یا تجهیزات ویژه نیاز دارند. اما ترکیبات جدید در این مطالعه توانستند در شرایطی مشابه نور معمولی محیط داخلی یا فضای باز در روزهای ابری فعالیت کنند.
این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا هدف درمانهای آینده تنها ایجاد واکنش به نورهای آزمایشگاهی نیست؛ بلکه باید بتوانند به بازگشت عملکرد طبیعیتر بینایی کمک کنند.
آیا این درمان برای انسان آماده است؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، این فناوری هنوز در مرحله آزمایشهای حیوانی قرار دارد و برای استفاده انسانی به تحقیقات بیشتری درباره ایمنی، میزان ماندگاری اثر و دوز مناسب نیاز دارد.
پژوهشگران امیدوارند در آینده این روش بتواند برای میلیونها فرد مبتلا به بیماریهای تحلیلبرنده شبکیه مورد استفاده قرار گیرد. طبق گفته محققان، هدف نهایی ایجاد روشی غیرتهاجمی، قابل برگشت و مستقل از نوع جهش ژنتیکی است تا افراد بیشتری بتوانند از آن بهرهمند شوند.
جمعبندی
توسعه قطره چشم ترمیم بینایی یکی از رویکردهای جدید در درمان نابیناییهای ناشی از آسیب شبکیه محسوب میشود. این فناوری با استفاده از مولکولهای حساس به نور، توانسته است در موشهای نابینا توانایی تشخیص نور و برخی رفتارهای وابسته به بینایی را بازگرداند.
اگر آزمایشهای آینده موفقیت این روش را در انسان تأیید کنند، ممکن است در سالهای آینده گزینهای سادهتر و کمتهاجمیتر برای کمک به بیماران مبتلا به برخی انواع نابینایی ارائه شود.
منبع
بیشتر بخوانید…
چاپ سهبعدی قرنیه؛ فناوری جدید برای بازگرداندن بینایی میلیونها نفر
