فیبر میوه و سبزیجات یکی از بخشهای مهم یک رژیم غذایی سالم است؛ اما آیا میدانستید برخی از قسمتهایی که هنگام آمادهکردن این مواد غذایی دور میریزیم، ممکن است در مقایسه با بخشهایی که معمولاً میخوریم، فیبر بیشتری داشته باشند؟ پژوهشی جدید نشان میدهد پوست، دانه، ساقه و بخشهای دیگر برخی میوهها و سبزیجات میتوانند منابع قابلتوجهی از فیبر باشند. استفاده بهتر از این قسمتها، در صورت خوراکی و ایمن بودن، ممکن است به افزایش دریافت فیبر، کاهش دورریز مواد غذایی و صرفهجویی در هزینهها کمک کند.
این مطالعه که در مجله علمی International Journal of Food Sciences and Nutrition منتشر شده، اهمیت توجه به تمام بخشهای قابلاستفاده محصولات گیاهی را بررسی کرده است. پژوهشگران معتقدند برای بهرهمندی بیشتر از ارزش غذایی میوهها و سبزیجات، لازم است درباره قسمتهایی که معمولاً کنار گذاشته میشوند، شناخت دقیقتری داشته باشیم.
فیبر میوه و سبزیجات؛ چرا بخشهای دورریز اهمیت دارند؟
فیبر یکی از اجزای مهم رژیم غذایی است و دریافت کافی آن از توصیههای شناختهشده تغذیهای به شمار میرود. بااینحال، بر اساس اطلاعاتی که در گزارش این پژوهش ارائه شده، بخش بزرگی از مردم آمریکا کمتر از میزان توصیهشده فیبر مصرف میکنند. تنها ۴ درصد مردان و ۱۱ درصد زنان آمریکایی به سطح توصیهشده دریافت فیبر میرسند.
این وضعیت توجه پژوهشگران را به راههای سادهتر افزایش مصرف فیبر جلب کرده است. یکی از این راهها، استفاده بهتر از قسمتهای خوراکی میوهها و سبزیجات است که در بسیاری از آشپزخانهها بدون بررسی ارزش غذایی آنها دور ریخته میشوند.
منظور از رویکرد «از ریشه تا نوک» (Root-to-tip)، استفاده از بخشهای مختلف یک گیاه در تهیه غذاست؛ البته فقط در مواردی که این قسمتها برای مصرف خوراکی مناسب و ایمن باشند. این رویکرد به معنای خوردن اجباری تمام پوستها یا دانهها نیست، بلکه هدف آن شناخت بهتر ظرفیت غذایی بخشهایی است که معمولاً نادیده گرفته میشوند.
پژوهش درباره فیبر میوه و سبزیجات چه چیزی را نشان داد؟
پژوهشگران در این مطالعه، ۱۲ نوع میوه و سبزی پرمصرف را بررسی کردند تا میزان فیبر بخشهای مختلف آنها را با قسمتهایی که معمولاً مصرف میشوند، مقایسه کنند. این محصولات شامل چغندر، فلفل دلمهای، کلم بروکلی، کدوحلوایی باترنات، گلکلم، کرفس ریشهای، کِیل، رازیانه، کیوی، ترهفرنگی، آناناس و هندوانه بودند.
نتایج نشان داد که در ۱۰ مورد از این ۱۲ محصول، بخشهایی که معمولاً دور ریخته میشوند، بهازای هر واحد وزن فیبر بیشتری از قسمتهای رایج خوراکی داشتند. دو استثنا کلم بروکلی و رازیانه بودند که در آنها بخشهای معمولاً مصرفشده فیبر بیشتری داشتند.
پژوهشگران همچنین دریافتند که قسمتهای کمتر استفادهشده این محصولات، بسته به نوع میوه یا سبزی، حدود ۲۵ تا ۴۸ درصد از وزن کل محصول را تشکیل میدهند. بنابراین، دور ریختن آنها میتواند به معنای کنار گذاشتن بخش قابلتوجهی از مواد غذایی خریداریشده باشد.
کدام میوهها و سبزیجات بخشهای پرفیبرتری دارند؟
بر اساس یافتههای این مطالعه، سه محصول بیشترین اختلاف نسبی را از نظر میزان فیبر بخشهای دورریز و قسمتهای معمولاً مصرفشده نشان دادند.
-
آناناس
پوست و بخش مرکزی آناناس در مجموع، بهازای وزن برابر، حدود ۴۵۳ درصد فیبر بیشتری از گوشت میوه داشتند. بااینحال، این یافته به معنای توصیه به خوردن پوست آناناس نیست؛ زیرا پوست آن ممکن است حاوی ترکیبات طبیعی سمی باشد.
-
هندوانه
پوست هندوانه حدود ۴۲۵ درصد فیبر بیشتری از بخش گوشتی آن داشت. این تفاوت نشان میدهد که قسمتهای سفید و سبز پوست نیز از نظر ترکیبات غذایی ارزش بررسی دارند؛ البته مناسب بودن هر بخش برای مصرف باید در نظر گرفته شود.
-
کدوحلوایی باترنات
پوست، دانهها و بخشهای داخلی این کدو در مجموع، بهازای وزن برابر، حدود ۳۶۲ درصد فیبر بیشتری از گوشت آن داشتند. این نتیجه اهمیت توجه به قسمتهای مختلف این محصول را نشان میدهد.
نکته مهم این است که درصدهای گزارششده درباره فیبر میوه و سبزیجات، اختلاف میزان فیبر در وزن برابر را نشان میدهند، نه اینکه خوردن این بخشها لزوماً به همین نسبت دریافت روزانه فیبر را افزایش دهد.
فیبر میوه و سبزیجات؛ آیا باید پوست و دانه تمام میوهها را بخوریم؟
پاسخ منفی است. بیشتر بودن فیبر یک قسمت از گیاه به معنای مناسب بودن آن برای خوردن نیست. پژوهشگران تأکید میکنند که هدف مطالعه، تشویق مردم به مصرف اجباری پوست، دانه یا بخشهای ناخوشایند میوهها و سبزیجات نیست.
برای مثال، با وجود اختلاف زیاد میزان فیبر پوست و بخش مرکزی آناناس با گوشت آن، پوست این میوه ممکن است حاوی ترکیبات طبیعی سمی باشد. بنابراین، نباید صرفاً بر اساس میزان فیبر درباره خوراکی بودن یک قسمت تصمیم گرفت.
نتایج درباره کلم بروکلی و رازیانه نیز نشان میدهد که نمیتوان یک قاعده یکسان برای تمام محصولات گیاهی در نظر گرفت. در کلم بروکلی، ساقه آن بهازای وزن برابر حدود ۲۸ درصد فیبر کمتری از گلچهها داشت.
در نتیجه، استفاده از بخشهای مختلف میوه و سبزیجات باید با توجه به ویژگیهای هر محصول و ایمنی مصرف آن انجام شود.
فیبر میوه و سبزیجات؛ عادتهای غذایی چگونه بر دورریز مواد غذایی تأثیر میگذارند؟
پژوهشگران علاوه بر بررسی میزان فیبر، در گروههای گفتوگو درباره نگرش مردم به فیبر، دورریز مواد غذایی و شیوه آمادهسازی غذا نیز تحقیق کردند. نتایج این گفتوگوها نشان داد که حتی آگاهی از ارزش غذایی پوست میوهها هم همیشه به مصرف آنها منجر نمیشود.
برخی افراد با وجود اطلاع از وجود فیبر و مواد مغذی در پوستها، همچنان تمایل چندانی به خوردن آنها ندارند. این موضوع نشان میدهد که عادتهای غذایی و ترجیحات شخصی نیز در انتخاب بخشهای مصرفی میوهها و سبزیجات نقش دارند.
پژوهشگران معتقدند اطلاعرسانی درباره ارزش غذایی قسمتهای کمتر استفادهشده میتواند به اصلاح برخی برداشتهای رایج کمک کند. بااینحال، انتخاب روشهای مناسب مصرف باید همچنان بر ایمنی، سلیقه و شیوه معمول تهیه غذا تکیه داشته باشد.
جمعبندی: راهی ساده برای افزایش دریافت فیبر
این پژوهش نشان میدهد که فیبر میوه و سبزیجات ممکن است در بخشهایی فراتر از قسمتهای معمولاً مصرفشده نیز وجود داشته باشد. شناخت بهتر ارزش غذایی پوست، دانه، ساقه و بخشهای دیگر محصولات گیاهی میتواند به استفاده کارآمدتر از مواد غذایی و کاهش دورریز کمک کند.
البته یافتههای این مطالعه درباره فیبر میوه و سبزیجات بهتنهایی ثابت نمیکنند که خوردن بخشهای دورریز الزاماً پیامدهای سلامت را بهبود میدهد؛ بلکه ظرفیت تغذیهای آنها را برجسته میکنند. پیام اصلی پژوهش ساده است: بهجای دور ریختن خودکار تمام قسمتهای کمتر رایج میوهها و سبزیجات، بهتر است ابتدا ارزش غذایی و ایمنی مصرف آنها را بشناسیم.
