فشار خون بالا و آرتروز ممکن است بیش از آنچه تصور میشود با یکدیگر ارتباط داشته باشند. پژوهشی جدید که در مجله Science منتشر شده، با بررسی دادههای بیش از ۳۶ هزار فرد ۴۵ ساله و بالاتر در کره جنوبی و همچنین آزمایش روی موشها، شواهدی درباره ارتباط فشار خون بالا با پیشرفت آسیب مفصلی ارائه کرده است. محققان در آزمایشهای حیوانی مسیری هورمونی را شناسایی کردند که میتواند توضیح دهد فشار خون بالا چگونه روند تخریب غضروف را در مفاصل آسیبدیده یا در حال پیرشدن تشدید میکند.
فشار خون بالا و آرتروز چه ارتباطی با یکدیگر دارند؟
آرتروز یا استئوآرتریت یکی از عوامل مهم ناتوانی در سنین بالاتر است و با تخریب تدریجی غضروف مفصل، درد، تورم و خشکی همراه میشود. اگرچه افزایش سن و آسیبهای مکانیکی از عوامل شناختهشده در پیشرفت این بیماری هستند، پژوهشگران در سالهای اخیر به نقش عوامل دیگری نیز توجه کردهاند.
در این مطالعه، محققان دادههای ۳۶ هزار و ۸۲۰ فرد ۴۵ ساله و بالاتر را از یک بررسی ملی سلامت و تغذیه در کره جنوبی بررسی کردند. نتایج نشان داد فشار خون بالا با ابتلا به آرتروز ارتباط دارد و این ارتباط در افرادی که آسیب زانو در آنها شدیدتر بود، بیشتر دیده شد.
البته دادههای انسانی بهتنهایی نمیتوانند نشان دهند که فشار خون بالا مستقیماً باعث آرتروز میشود. به همین دلیل، پژوهشگران برای بررسی سازوکار احتمالی این ارتباط، آزمایشهایی را روی مدلهای حیوانی انجام دادند.
نقش هورمون وازوپرسین در ارتباط فشار خون بالا و آرتروز
یکی از یافتههای مهم پژوهش، شناسایی نقش هورمونی به نام وازوپرسین آرژینین یا AVP بود. این هورمون در مغز تولید میشود و افزایش سطح آن در خون با فشار خون بالا ارتباط دارد.
پژوهشگران دریافتند که در مدلهای موشی، فشار خون بالا سطح این هورمون را در خون افزایش میدهد. سپس AVP از طریق جریان خون به بافت مفصل میرسد. غضروف سالم معمولاً گیرنده زیادی برای این هورمون ندارد، اما شرایطی مانند افزایش سن یا آسیب مکانیکی میتواند باعث ایجاد گیرندهای به نام AVPR1A در غضروف آسیبدیده شود.
به این ترتیب، هورمون AVP میتواند به گیرنده AVPR1A متصل شود و مجموعهای از فرایندهای سلولی را فعال کند.
چگونه این مسیر باعث آسیب بیشتر غضروف میشود؟
پس از فعال شدن گیرنده AVPR1A، تنظیمکننده ژنی دیگری به نام NR4A3 وارد این فرایند میشود. به دنبال آن، سلولهای غضروفی مقدار بیشتری از آنزیمهایی را تولید میکنند که به تجزیه غضروف کمک میکنند.
همزمان، تولید برخی پروتئینهای ضروری برای ساخت و حفظ غضروف کاهش مییابد. از جمله این ترکیبات میتوان به کلاژن و آگریکان اشاره کرد که برای ساختار و عملکرد مناسب غضروف اهمیت دارند.
در نتیجه، طبق یافتههای آزمایشهای حیوانی، این مسیر میتواند شرایطی ایجاد کند که در آن تخریب غضروف افزایش پیدا کند و توانایی بافت برای حفظ و ترمیم خود کاهش یابد.
شواهد این مسیر در بافت انسانی
پژوهشگران برای بررسی اینکه آیا این سازوکار در انسان نیز دیده میشود، غضروف و مایع مفصلی افرادی را که تحت جراحی تعویض کامل زانو قرار گرفته بودند، بررسی کردند.
آنها دریافتند غضروف آسیبدیده انسانی نسبت به غضروف سالم، میزان بیشتری از گیرنده AVPR1A و همچنین یک نشانگر مرتبط با هورمون وازوپرسین داشت. این یافتهها با این فرضیه سازگار است که مسیر AVP-AVPR1A میتواند در ارتباط میان فشار خون بالا و پیشرفت آسیب مفصلی نقش داشته باشد.
با این حال، این بخش از پژوهش نیز باید در چارچوب محدودیتهای مطالعه تفسیر شود و به معنای اثبات قطعی نقش این مسیر در تمام بیماران مبتلا به آرتروز نیست.
فشار خون بالا و آرتروز؛ آیا داروهای فشار خون میتوانند از آسیب غضروف جلوگیری کنند؟
یکی از یافتههای قابل توجه آزمایشها این بود که حذف ژن گیرنده AVPR1A یا تزریق مستقیم دارویی به نام relcovaptan که گیرنده وازوپرسین را مهار میکند، مانع از تشدید تخریب غضروف ناشی از فشار خون بالا در موشها شد.
در مقابل، استفاده از داروهای معمول کاهشدهنده فشار خون در این آزمایشها نتوانست آسیب غضروف را بهبود دهد. این نتیجه نشان میدهد که اگر مسیر AVP-AVPR1A واقعاً در پیشرفت آرتروز نقش داشته باشد، صرفاً کاهش فشار خون ممکن است برای مهار مستقیم این مسیر در مفصل کافی نباشد.
البته این یافتهها درباره فشار خون بالا و آرتروز هنوز در مرحله پژوهشی قرار دارند و به معنای آن نیستند که داروی relcovaptan یا داروهای مشابه در حال حاضر درمان آرتروز محسوب میشوند.
اهمیت یافتهها درباره فشار خون بالا و آرتروز برای درمان آرتروز
آرتروز بیماری بسیار شایعی است و بر اساس برآوردهای ذکرشده در مطالعه، در سال ۲۰۲۰ حدود ۵۹۵ میلیون نفر در جهان به آن مبتلا بودند. تعداد موارد آرتروز نیز از سال ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۰ حدود ۱۳۲.۲ درصد افزایش یافته است.
در حال حاضر درمانی که بتواند روند بیماری را متوقف یا معکوس کند وجود ندارد و بسیاری از درمانها عمدتاً برای کنترل علائم به کار میروند. به همین دلیل، شناسایی مسیرهایی که در تخریب غضروف نقش دارند میتواند به جستوجوی درمانهای هدفمندتر کمک کند.
یافتههای این پژوهش درباره فشار خون بالا و آرتروز نشان میدهند مسیر هورمونی AVP-AVPR1A ممکن است یکی از عوامل مؤثر در تسریع آسیب آرتروز در شرایط فشار خون بالا باشد. با این حال، برای مشخص شدن اهمیت این مسیر در انسان و امکان استفاده از آن بهعنوان هدف درمانی، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
