تأثیر شیرینکنندهها بر میکروبیوم روده
شیرینکنندههای کمکالری در بسیاری از نوشیدنیها، خوراکیهای بستهبندیشده و محصولات بدون قند استفاده میشوند؛ اما تأثیر شیرینکنندهها بر میکروبیوم روده ممکن است پیچیدهتر از چیزی باشد که تاکنون تصور میشد. پژوهشگران دانشگاه کمبریج در مطالعهای آزمایشگاهی دریافتند که بسیاری از شیرینکنندههای رایج میتوانند بر رشد باکتریهای روده اثر بگذارند. همچنین، ترکیب بعضی از این مواد با داروها، تغییرات متفاوتی در فعالیت باکتریها ایجاد کرد.
در این پژوهش که نتایج آن در مجله علمی Molecular Systems Biology منتشر شده است، دانشمندان ۳۹ شیرینکننده و ۲۵ گونه باکتری روده را بررسی کردند. یافتهها نشان دادند که حدود سهچهارم شیرینکنندههای آزمایششده بر رشد دستکم یک گونه باکتریایی تأثیر گذاشتند. بااینحال، این آزمایشها در محیط آزمایشگاهی انجام شدهاند و هنوز مشخص نیست که تغییرات مشاهدهشده چه پیامدهایی برای سلامت انسان دارند.
میکروبیوم روده چیست و چرا اهمیت دارد؟
میکروبیوم روده به مجموعه میکروارگانیسمهایی گفته میشود که در دستگاه گوارش زندگی میکنند. این مجموعه شامل گونههای مختلف باکتریایی است که در فرایندهای متعددی، از جمله تجزیه مواد غذایی، تولید ترکیبات مفید، تنظیم سوختوساز و پشتیبانی از عملکرد سیستم ایمنی نقش دارند.
ترکیب و فعالیت این میکروارگانیسمها میتواند بر سلامت دستگاه گوارش و دیگر فرایندهای بدن تأثیر بگذارد. به همین دلیل، دانشمندان علاقهمندند بدانند مواد غذایی و افزودنیهایی که روزانه مصرف میکنیم، چگونه بر این اجتماع میکروبی اثر میگذارند.
با وجود مصرف گسترده شیرینکنندهها، اطلاعات درباره اثر مستقیم آنها بر گونههای مختلف باکتری روده همچنان محدود است. برخی پژوهشهای پیشین ارتباط میان مصرف شیرینکنندهها و مشکلاتی مانند چاقی و دیابت نوع ۲ را بررسی کردهاند؛ اما مشاهده ارتباط آماری بهتنهایی به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست.
تأثیر شیرینکنندهها بر میکروبیوم روده؛ پژوهشگران ۳۹ شیرینکننده را آزمایش کردند
تیم تحقیقاتی دانشگاه کمبریج به سرپرستی پژوهشگران واحد سمشناسی شورای تحقیقات پزشکی بریتانیا، ۳۹ شیرینکننده کمکالری با منشأ مصنوعی یا طبیعی را بررسی کرد.
در مرحله نخست، دانشمندان ۲۵ گونه باکتری روده را بهصورت جداگانه در محیط آزمایشگاهی پرورش دادند. سپس هر گروه از باکتریها را در معرض شیرینکنندههای مختلف قرار دادند تا مشخص شود رشد آنها چگونه تغییر میکند.
نتایج نشان داد که تقریباً سهچهارم شیرینکنندهها بر رشد دستکم یک گونه باکتریایی تأثیر گذاشتند. در برخی موارد، سرعت رشد باکتریها کاهش یافت و در مواردی نیز رشد آنها کاملاً متوقف شد.
برخی از باکتریهای تحت تأثیر، با حفظ سلامت محیط روده ارتباط دارند. بااینحال، واکنش گونههای مختلف یکسان نبود؛ یعنی هر شیرینکننده بر همه باکتریها اثر مشابهی نداشت. این تفاوت نشان میدهد که نمیتوان تمام شیرینکنندهها را از نظر فعالیت زیستی یکسان در نظر گرفت.
تأثیر شیرینکنندهها بر میکروبیوم روده در ترکیب با داروها
یکی از بخشهای مهم این پژوهش، بررسی تأثیر ترکیب شیرینکنندهها با مواد دیگر بود. در زندگی روزمره، شیرینکنندهها معمولاً بهتنهایی مصرف نمیشوند و ممکن است همراه با نوشیدنیها، افزودنیهای غذایی یا داروها وارد بدن شوند.
پژوهشگران شیرینکنندهها را با موادی مانند کافئین، وانیلین و برخی داروهای پرمصرف ترکیب کردند. بررسی این ترکیبات بیش از ۱۰۰ مورد تغییر در اثر شیرینکنندهها بر رشد باکتریها را نشان داد.
در ۳۴ مورد، ترکیب مواد اثر شیرینکننده بر باکتریها را تشدید کرد؛ درحالیکه در ۶۸ مورد، این اثر کاهش یافت.
این نتایج نشان میدهند که تأثیر شیرینکنندهها بر میکروبیوم روده ممکن است به موادی که همزمان با آنها حضور دارند نیز وابسته باشد. البته این تغییرات در شرایط آزمایشگاهی مشاهده شدهاند و هنوز نمیتوان درباره وقوع آنها در بدن انسان نتیجهگیری قطعی کرد.
تأثیر شیرینکنندهها بر میکروبیوم روده؛ ترکیب یک شیرینکننده با داروی ضدافسردگی چه اثری داشت؟
در میان ترکیبات بررسیشده، ترکیب ایزوستویول، نوعی شیرینکننده مورد استفاده در صنایع غذایی و نوشیدنی، با داروی ضدافسردگی دولوکستین توجه پژوهشگران را جلب کرد.
این ترکیب رشد دو گونه باکتریایی به نامهای Roseburia intestinalis و Parabacteroides merdae را بهشدت مهار کرد. این باکتریها با برخی عملکردهای مرتبط با سلامت روده و تنظیم قند خون ارتباط دارند.
پژوهشگران برای بررسی اثر این ترکیب بر اجتماع باکتریایی، یک مدل آزمایشگاهی سادهشده از میکروبیوم روده نیز ایجاد کردند. در این مدل، ترکیب ایزوستویول و دولوکستین باعث کاهش تنوع میکروبی و تغییر فراوانی نسبی گونههای مختلف شد.
همچنین، آزمایشهای تکمیلی نشان دادند که اجتماع باکتریایی در معرض این ترکیب، آثار متفاوتی بر برخی سلولهای میزبان و سلولهای مرتبط با التهاب و پاسخهای ایمنی داشت.
بااینحال، این یافتهها ثابت نمیکنند که مصرف همزمان این شیرینکننده و دارو در انسان الزاماً مضر است. برای تعیین اهمیت بالینی این نتایج، به مطالعات بیشتری نیاز است.
تأثیر شیرینکنندهها بر میکروبیوم روده؛ آیا شیرینکنندههای کمکالری برای سلامت مضر هستند؟
این پژوهش بهتنهایی نشان نمیدهد که شیرینکنندههای کمکالری برای انسان مضر هستند. تمام آزمایشها در محیط کنترلشده آزمایشگاهی و با استفاده از کشتهای باکتریایی یا اجتماعهای میکروبی سادهشده انجام شدند.
دستگاه گوارش انسان بسیار پیچیدهتر از این مدلهاست و عوامل متعددی میتوانند بر رفتار باکتریها اثر بگذارند. هنوز مشخص نیست که تغییرات مشاهدهشده در شرایط معمول مصرف مواد غذایی نیز رخ میدهند یا به پیامدهای قابلاندازهگیری برای سلامت منجر میشوند.
اهمیت این پژوهش در آن است که نشان میدهد بررسی یک ماده بهتنهایی ممکن است برای شناخت کامل اثرات زیستی آن کافی نباشد. ترکیب شیرینکنندهها با سایر مواد غذایی یا داروها میتواند نتایج متفاوتی ایجاد کند؛ موضوعی که باید در مطالعات آینده با دقت بیشتری بررسی شود.
جمعبندی
پژوهش دانشگاه کمبریج نشان میدهد که بسیاری از شیرینکنندههای کمکالری در شرایط آزمایشگاهی میتوانند رشد باکتریهای روده را تغییر دهند. همچنین، ترکیب برخی از این مواد با داروها، از جمله ترکیب ایزوستویول و دولوکستین، با تغییراتی در رشد باکتریها و تنوع یک اجتماع میکروبی همراه بود.
با وجود این یافتهها، هنوز شواهد کافی برای تعیین پیامدهای این تغییرات در انسان وجود ندارد. بنابراین، نتایج فعلی را باید مقدمهای برای تحقیقات بیشتر دانست، نه دلیلی قطعی بر مضر بودن شیرینکنندهها یا ضرورت حذف آنها از رژیم غذایی.
