سیبزمینی سالهاست که بهعنوان یکی از مواد غذایی مرتبط با افزایش قند خون و خطر دیابت نوع ۲ شناخته میشود. با این حال، پژوهش جدیدی که نتایج آن در نشریه BMJ منتشر شده، نشان میدهد که شاید مشکل اصلی خود سیبزمینی نباشد، بلکه نحوه آمادهسازی آن نقش تعیینکنندهای در این ارتباط داشته باشد. یافتههای این مطالعه حاکی از آن است که سیبزمینی سرخکرده بیش از سایر انواع مصرف سیبزمینی با خطر دیابت نوع ۲ مرتبط است.
سیبزمینی و خطر دیابت نوع ۲؛ بررسی یک مطالعه بلندمدت
پژوهشگران برای بررسی دقیقتر این موضوع، دادههای مربوط به بیش از ۲۰۵ هزار نفر از متخصصان حوزه سلامت در ایالات متحده را تحلیل کردند. شرکتکنندگان این مطالعه در ابتدای تحقیق به دیابت، بیماری قلبی یا سرطان مبتلا نبودند و اطلاعات رژیم غذایی آنها بهطور منظم در طول سالهای مطالعه ثبت شد.
دوره پیگیری این افراد از سال ۱۹۸۴ تا ۲۰۲۱ ادامه داشت و در این مدت ۲۲ هزار و ۲۹۹ نفر به دیابت نوع ۲ مبتلا شدند. این حجم بزرگ از دادهها به پژوهشگران امکان داد تا تأثیر انواع مختلف مصرف سیبزمینی را بر خطر ابتلا به دیابت بررسی کنند.
سیبزمینی سرخکرده و خطر دیابت نوع ۲
نتایج نشان داد که به ازای هر سه وعده مصرف سیبزمینی در هفته، خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ حدود ۵ درصد افزایش مییابد. با این حال، زمانی که انواع مختلف سیبزمینی بهصورت جداگانه بررسی شدند، تفاوت قابلتوجهی مشاهده شد.
بر اساس یافتهها، مصرف سه وعده سیبزمینی سرخکرده در هفته با افزایش ۲۰ درصدی خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ همراه بود. در مقابل، مصرف همین مقدار سیبزمینی آبپز، پخته یا پورهشده ارتباط معناداری با افزایش خطر دیابت نشان نداد. این نتایج نشان میدهد که روش پخت میتواند نقش مهمی در پیامدهای سلامت مصرف سیبزمینی داشته باشد.
چرا سیبزمینی و خطر دیابت نوع ۲ مورد توجه دانشمندان قرار گرفته است؟
سیبزمینی منبعی از مواد مغذی مهم مانند فیبر، ویتامین C و منیزیم است. با این حال، این ماده غذایی مقدار زیادی نشاسته دارد و شاخص گلیسمی نسبتاً بالایی نیز دارد؛ به این معنا که میتواند باعث افزایش سریع قند خون شود.
به همین دلیل، بسیاری از مطالعات پیشین مصرف زیاد سیبزمینی را با افزایش خطر دیابت مرتبط دانسته بودند. اما پژوهشگران در مطالعه جدید تأکید میکنند که دو عامل مهم اغلب نادیده گرفته شدهاند: نخست روش آمادهسازی سیبزمینی و دوم غذایی که به جای آن در رژیم غذایی مصرف میشود.
جایگزینی سیبزمینی با غلات کامل چه تأثیری دارد؟
یکی از بخشهای مهم این پژوهش بررسی تأثیر جایگزینهای غذایی بود. نتایج نشان داد افرادی که سه وعده هفتگی سیبزمینی را با غلات کامل جایگزین کردند، حدود ۸ درصد کمتر در معرض ابتلا به دیابت نوع ۲ قرار داشتند.
همچنین جایگزینی سیبزمینی سرخکرده با غلات کامل با کاهش ۱۹ درصدی خطر دیابت همراه بود. در مقابل، جایگزین کردن سیبزمینی با برنج سفید با افزایش خطر ابتلا به دیابت نوع ۲ ارتباط داشت. این یافتهها اهمیت انتخاب منابع کربوهیدرات سالمتر را در رژیم غذایی نشان میدهد.
سیبزمینی و خطر دیابت نوع ۲؛ محدودیتهای پژوهش
پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه از نوع مشاهدهای بوده است؛ بنابراین نمیتواند ثابت کند که سیبزمینی سرخکرده مستقیماً باعث بروز دیابت میشود. همچنین ممکن است عوامل دیگری که در مطالعه اندازهگیری نشدهاند، در نتایج نقش داشته باشند.
علاوه بر این، بیشتر شرکتکنندگان از میان متخصصان سلامت با تبار اروپایی بودند و ممکن است نتایج برای همه جمعیتها به یک اندازه قابل تعمیم نباشد. با وجود این محدودیتها، یافتههای مطالعه با توصیههای فعلی تغذیهای مبنی بر افزایش مصرف غلات کامل برای پیشگیری از دیابت نوع ۲ همسو است. در نهایت محققان تاکید میکنند که در ارزیابی اثرات غذایی، تنها نوع ماده غذایی مهم نیست، بلکه روش پخت و جایگزینهای غذایی هم نقش مهمی ایفا میکنند.
