سلولهای مقاوم به مرگ و بازسازی بافتهای آسیبدیده
بدن موجودات زنده توانایی شگفتانگیزی برای ترمیم خود دارد، اما چگونگی آغاز این فرایند در بسیاری از موارد همچنان برای دانشمندان یک معما بوده است. اکنون پژوهشگران مؤسسه علوم وایزمن نوعی سلولهای مقاوم به مرگ را شناسایی کردهاند که برخلاف انتظار، پس از فعال شدن مسیر مرگ برنامهریزیشده سلولی زنده میمانند و در بازسازی بافتهای آسیبدیده نقش مهمی ایفا میکنند. این کشف علاوه بر روشن کردن یکی از سازوکارهای ترمیم بدن، میتواند به درک بهتر دلیل بازگشت برخی سرطانها پس از درمان کمک کند.
نتایج این مطالعه در مجله Nature Communications منتشر شده است و نشان میدهد سلولهایی که در برابر مرگ مقاومت پیدا میکنند، ممکن است هم برای بهبود بافتهای سالم مفید باشند و هم در شرایطی مانند سرطان، به بقای سلولهای خطرناک کمک کنند.
سلولهای مقاوم به مرگ؛ کشف سلولهایی که از مرگ برنامهریزیشده جان سالم به در میبرند
یکی از روشهای اصلی بدن برای حذف سلولهای آسیبدیده، فرایندی به نام آپوپتوز (مرگ برنامهریزیشده سلولی) است. در این فرایند، آنزیمهایی به نام کاسپازها فعال میشوند و باعث تجزیه سلول میشوند تا از آسیب بیشتر به بافت جلوگیری شود.
اما پژوهشهای جدید نشان دادهاند که نقش کاسپازها فقط به نابودی سلولها محدود نیست. تیم تحقیقاتی به سرپرستی دکتر تسلیل براون از آزمایشگاه پروفسور الی آرما در مؤسسه وایزمن، سلولهایی را پیدا کردند که مسیر مرگ را آغاز میکنند اما پیش از نابودی کامل، این فرایند متوقف میشود.
پژوهشگران این سلولها را DARE نامگذاری کردند. این سلولها پس از آسیب شدید ناشی از پرتو، نهتنها زنده ماندند، بلکه تکثیر شدند و در مدت ۴۸ ساعت تقریباً نیمی از بافت آسیبدیده را بازسازی کردند.
نقش سلولهای مقاوم به مرگ در ترمیم بافت
دانشمندان برای بررسی این پدیده، آزمایشهای قدیمی مربوط به بازسازی بافت را با استفاده از فناوریهای ژنتیکی جدید روی لارو مگس سرکه تکرار کردند. آنها متوجه شدند که علاوه بر سلولهای DARE، گروه دیگری از سلولها نیز توانایی مقاومت در برابر مرگ دارند که آنها را NARE نامیدند.
با وجود اینکه هر دو گروه در بازسازی بافت نقش داشتند، سلولهای DARE نقش کلیدیتری داشتند. زمانی که این سلولها حذف شدند، فرایند بازسازی جبرانی تقریباً متوقف شد.
بررسیها نشان داد سلولهای DARE با دریافت پیامهایی از سلولهای در حال مرگ اطراف خود فعال میشوند و سپس با ارسال سیگنالهای رشد، به تکثیر سلولهای دیگر کمک میکنند. در مقابل، سلولهای NARE پیامهایی ارسال میکنند که از رشد بیش از حد سلولهای DARE جلوگیری میکند.
این تعامل یک سیستم کنترل طبیعی ایجاد میکند که به بدن اجازه میدهد بافت آسیبدیده را ترمیم کند، بدون اینکه رشد سلولی از کنترل خارج شود.
چرا سلولهای مقاوم به مرگ برای درمان سرطان اهمیت دارند؟
این کشف میتواند توضیح دهد چرا برخی تومورها پس از درمانهایی مانند پرتودرمانی دوباره بازمیگردند. بسیاری از درمانهای سرطان با هدف فعال کردن مرگ سلولی در سلولهای سرطانی عمل میکنند، اما اگر برخی سلولها بتوانند از این مسیر فرار کنند، ممکن است زنده بمانند و نسلهای مقاومتری ایجاد کنند.
پژوهشگران دریافتند نسلهای بعدی سلولهای DARE که از آسیب اولیه جان سالم به در برده بودند، در برابر مرگ سلولی بسیار مقاومتر شدند. در آزمایشها، این سلولها حدود هفت برابر بیشتر از سلولهای معمولی توانایی مقاومت در برابر مرگ داشتند.
این ویژگی میتواند برای ترمیم بافتهای سالم مفید باشد، اما در سلولهای سرطانی ممکن است باعث شود تومورها پس از درمان سختتر از بین بروند.
آینده پژوهش درباره سلولهای مقاوم به مرگ
اگرچه این مطالعه روی مگس سرکه انجام شده است، اما پژوهشگران معتقدند این مدل میتواند به کشف اصول بنیادی زیستشناسی کمک کند؛ اصولی که در بسیاری از موارد در انسان نیز مشابه هستند.
شناخت دقیقتر سلولهای مقاوم به مرگ میتواند در آینده به توسعه روشهایی برای تقویت ترمیم بافتهای آسیبدیده و همزمان جلوگیری از مقاومت سلولهای سرطانی در برابر درمانها کمک کند.
دانشمندان امیدوارند با بررسی بیشتر این سازوکار در سلولهای انسانی، بتوانند راهکارهای جدیدی برای افزایش موفقیت درمان سرطان و بهبود توانایی بدن در بازسازی پس از آسیب پیدا کنند.
