سرطان نادر کبد و چالشی بزرگ برای ایمنیدرمانی
سرطان نادر کبد موسوم به «کارسینوم فیبرولاملار» (Fibrolamellar Carcinoma) یکی از تهاجمیترین انواع سرطان کبد است که بیشتر کودکان و جوانان را درگیر میکند. این سرطان تنها حدود ۲ درصد از کل موارد سرطان کبد را تشکیل میدهد، اما به دلیل نبود درمان قطعی و تشخیص دیرهنگام، گزینههای درمانی بیماران محدود است و چشمانداز بقا نیز چندان مطلوب نیست.
اکنون پژوهشگران در مطالعهای جدید اعلام کردهاند که یک داروی تأییدشده توسط سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) که هماکنون برای بیماری دیگری استفاده میشود، ممکن است بتواند مقاومت این سرطان در برابر ایمنیدرمانی را کاهش دهد و راه را برای درمان مؤثرتر هموار کند.
چرا ایمنیدرمانی در این سرطان نادر کبد موفق نبوده است؟
نتایج این پژوهش که در مجله Gastroenterology منتشر شده، نشان میدهد مشکل اصلی در خود سلولهای ایمنی نیست، بلکه در محیط اطراف تومور قرار دارد.
پژوهشگران دریافتند تومورهای فیبرولاملار محیط اطراف خود را به گونهای تغییر میدهند که سلولهای T سیستم ایمنی نتوانند وارد توده سرطانی شوند. این سلولها به جای رسیدن به تومور، در بافتهای فیبری اطراف آن گرفتار میشوند؛ پدیدهای که «حذف یا دور نگه داشتن سلولهای T» (T-cell exclusion) نام دارد و مانع از انجام وظیفه طبیعی سیستم ایمنی در نابودی سلولهای سرطانی میشود.
به گفته پژوهشگران، همین سازوکار میتواند یکی از دلایل اصلی ناکارآمدی داروهای ایمنیدرمانی در این نوع سرطان باشد.
سرطان نادر کبد؛ نقش داروی AMD3100 چیست؟
تیم تحقیقاتی دریافت که داروی AMD3100 میتواند این روند را مختل کند. این دارو که پیشتر برای بیماری دیگری مجوز FDA را دریافت کرده است، مانع از گرفتار شدن سلولهای T در اطراف تومور میشود و به آنها اجازه میدهد وارد مرکز تومور شوند و سلولهای سرطانی را هدف قرار دهند.
به گفته پژوهشگران، اگرچه هنوز مشخص نیست این دارو راهحل نهایی درمان باشد، اما نتایج مطالعه نشان میدهد مقابله با پدیده دور نگه داشتن سلولهای T میتواند هدف مهمی برای درمان این سرطان باشد.
سرطان نادر کبد؛ فناوری جدید چگونه راز تومور را آشکار کرد؟
برای بررسی دقیقتر محیط داخلی تومور، پژوهشگران از فناوری «ترنسکریپتومیک تکهستهای» استفاده کردند.
این فناوری امکان بررسی فعالیت ژنها در هسته هر سلول را بهطور جداگانه فراهم میکند و تصویر دقیقی از تعامل سلولهای مختلف در محیط تومور ارائه میدهد.
به گفته پژوهشگران، استفاده از این فناوری باعث شد برای نخستین بار مشخص شود چه سلولهایی مسئول ایجاد تغییرات در محیط تومور هستند.
سرطان نادر کبد؛ بافتهای فیبری چگونه سیستم ایمنی را منحرف میکنند؟
یکی از ویژگیهای این سرطان نادر کبد وجود نوارهای ضخیم فیبری در داخل تومور است که نام بیماری نیز از همین ساختار گرفته شده است.
پژوهشگران دریافتند این بافتهای فیبری توسط سلولهای ستارهای کبد ساخته میشوند؛ سلولهایی که در اثر حضور سرطان تغییر کردهاند. این سلولها علاوه بر تولید پروتئینهای فیبری، پیامهایی به سلولهای T ارسال میکنند و آنها را از سلولهای سرطانی دور کرده و به سمت نوارهای فیبری هدایت میکنند؛ جایی که سلولهای ایمنی عملاً به دام میافتند.
نتایج آزمایش دارو چه بود؟
برای آزمایش این فرضیه، پژوهشگران از نمونههای بافت تومور بیماران استفاده کردند و آنها را با داروی AMD3100 درمان کردند.
نتایج نشان داد این دارو توانست سلولهای T را دوباره به مرکز تومور هدایت کند. هنگامی که AMD3100 همراه با داروهای ایمنیدرمانی موسوم به «مهارکنندههای نقاط وارسی ایمنی» استفاده شد، فعالیت سلولهای T بیشتر شد و میزان مرگ سلولهای سرطانی نیز به شکل قابلتوجهی افزایش یافت.
گام بعدی پژوهش برای درمان این سرطان نادر کبد چیست؟
پژوهشگران اکنون به دنبال همکاری با متخصصان سرطان کبد برای آغاز کارآزماییهای بالینی هستند تا این روش درمانی روی بیماران نیز ارزیابی شود.
به گفته آنها، یکی از مهمترین مزیتهای این رویکرد آن است که داروی AMD3100 از قبل مجوز FDA را دریافت کرده است؛ موضوعی که میتواند ریسک توسعه درمان جدید را کاهش دهد و روند آغاز مطالعات بالینی را سریعتر کند.
البته پژوهشگران تأکید میکنند که این نتایج هنوز در مرحله پیشبالینی و بر پایه بررسی نمونههای بافت تومور به دست آمده است و برای اثبات اثربخشی و ایمنی این روش در بیماران، انجام کارآزماییهای بالینی ضروری خواهد بود.
منبع
بیشتر بخوانید…
