زوال شناختی یک بیماری شایع در افراد مسن است. دانشمندان در تازهترین تحقیقات خود به کشفی رسیدهاند که میتواند نگاه ما به روند پیری را تغییر دهد. پژوهشی جدید نشان میدهد یک پروتئین خاص در مغز ممکن است نقش مهمی در کنترل سرعت پیری بدن داشته باشد؛ یافتهای که حتی راه را برای درمانهای جدید ضدپیری باز میکند. جالبتر اینکه در این مطالعه، یک مکمل ساده توانست بخشی از افت شناختی و مشکلات حافظه را در موشهای پیر بهبود دهد. این تحقیق روی پروتئینی به نام «منین» (Menin) تمرکز دارد؛ پروتئینی که در بخشی از مغز به نام هیپوتالاموس فعالیت میکند. هیپوتالاموس مرکز مهمی برای تنظیم خواب، متابولیسم، هورمونها، استرس و دمای بدن است و دانشمندان حالا معتقدند این ناحیه میتواند نقش کلیدی در فرایند پیری ایفا کند. پروتئینی که با افزایش سن کاهش پیدا میکند
پژوهشگران دانشگاه شیامن چین دریافتند که میزان پروتئین Menin در موشها با افزایش سن بهشدت کاهش پیدا میکند. این افت بهویژه در نورونهای بخش «هیپوتالاموس شکمی-میانی» مشاهده شد؛ ناحیهای که به تنظیم متابولیسم و پیری سیستمیک مرتبط است. برای بررسی اثر این کاهش، دانشمندان موشهایی را طراحی کردند که سطح Menin در مغزشان بهطور مصنوعی کم شده بود. نتایج شگفتانگیز بود: این موشها دچار التهاب مغزی، زوال حافظه، کاهش تراکم استخوان، نازک شدن پوست، اختلال تعادل و حتی کاهش طول عمر شدند.این یافتهها نشان میدهد Menin احتمالاً مانند یک «محافظ ضدپیری» در مغز عمل میکند و کاهش آن میتواند آغازگر مجموعهای از مشکلات مرتبط با سالمندی از جمله زوال شناختی باشد.
ارتباط عجیب یک اسیدآمینه با جوان ماندن مغز و جلوگیری از زوال شناختی
یکی از مهمترین بخشهای این تحقیق، کشف ارتباط Menin با مادهای به نام «دی-سرین» (D-serine) بود. دی-سرین نوعی اسیدآمینه و انتقالدهنده عصبی است که در یادگیری، حافظه و ارتباط بین نورونها نقش حیاتی دارد. دانشمندان مشاهده کردند زمانی که سطح Menin کاهش مییابد، تولید D-serine نیز افت میکند. این اتفاق باعث تضعیف عملکرد مغز و کاهش انعطافپذیری عصبی میشود؛ فرایندی که یکی از عوامل مهم زوال شناختی در دوران سالمندی محسوب میشود. دانشمندان مشاهده کردند زمانی که سطح Menin کاهش مییابد، تولید D-serine نیز افت میکند. این اتفاق باعث تضعیف عملکرد مغز و کاهش انعطافپذیری عصبی میشود؛ فرایندی که یکی از عوامل مهم افت شناختی در دوران سالمندی محسوب میشود. جالب است بدانیم D-serine بهطور طبیعی در مواد غذایی مانند سویا، تخممرغ، ماهی و مغزها یافت میشود و بهعنوان مکمل غذایی نیز در بازار وجود دارد.
آیا میتوان روند پیری و زوال شناختی را معکوس کرد؟
پژوهشگران در مرحله بعد تلاش کردند سطح Menin را در موشهای پیر دوباره افزایش دهند. آنها ژن مربوط به این پروتئین را مستقیماً به هیپوتالاموس موشهای سالمند تزریق کردند. تنها پس از ۳۰ روز، تغییرات قابلتوجهی مشاهده شد: حافظه بهتر شد، تعادل حرکتی افزایش یافت و حتی تراکم استخوان و ضخامت پوست نیز بهبود پیدا کرد.در آزمایش دیگری، دانشمندان فقط از مکمل D-serine استفاده کردند. نتیجه نشان داد این مکمل توانست عملکرد شناختی و حافظه موشهای پیر را بهتر کند، هرچند اثر چشمگیری روی مشکلات فیزیکی مانند تحلیل استخوان یا نازک شدن پوست نداشت. این موضوع نشان میدهد Menin احتمالاً از مسیرهای پیچیدهتری بر روند پیری اثر میگذارد و D-serine تنها بخشی از این سیستم است.
آیا این کشف میتواند درمان ضدپیری و زوال شناختی در انسان باشد؟
با وجود هیجان زیادی که این نتایج ایجاد کرده، دانشمندان تأکید میکنند که این آزمایشها فعلاً فقط روی موشها انجام شده و هنوز مشخص نیست همین نتایج در انسان نیز تکرار شود. همچنین پژوهشگران هشدار میدهند که دستکاری مسیرهای مغزی ممکن است عوارض ناشناختهای داشته باشد و برای رسیدن به درمانهای ایمن، تحقیقات بیشتری لازم است. بااینحال، این مطالعه یک ایده مهم را تقویت میکند: شاید پیری فقط نتیجه فرسودگی طبیعی بدن نباشد، بلکه مغز و سیستم عصبی نقش فعالی در کنترل آن داشته باشند. اگر این فرضیه در آینده تأیید شود، دانشمندان ممکن است روزی بتوانند روند پیری و زوال شناختی را هدف قرار دهند و حتی بخشی از آن را معکوس کنند.
منبع:
https://www.sciencedaily.com/releases/2026/05/260524012959.htm
