رژیم پرنمک و کمنمک چگونه با تغییر میکروبیوم روده بر حافظه اثر میگذارد؟
نمک یکی از مواد ضروری برای عملکرد طبیعی بدن است، اما میزان مصرف آن میتواند نقش مهمی در سلامت اندامهای مختلف داشته باشد. یک مطالعه جدید نشان داده است که رژیم پرنمک و کمنمک هر دو ممکن است بر عملکرد مغز اثر بگذارند. پژوهشگران دریافتند مصرف بیش از حد نمک یا محدودیت شدید آن در موشها باعث تغییر در میکروبیوم روده و اختلال در حافظه شد؛ البته هر کدام از این رژیمها از مسیرهای زیستی متفاوتی عمل کردند.
این پژوهش که در مجله Food Research International منتشر شده است، نشان میدهد ارتباط پیچیدهای میان تغذیه، باکتریهای روده و عملکرد مغز وجود دارد. با این حال، محققان تأکید میکنند که نتایج این مطالعه روی موشها انجام شده و برای مشخص شدن اثرات دقیق آن در انسان، به تحقیقات بیشتری نیاز است.
رژیم پرنمک و کمنمک؛ دو مسیر متفاوت برای آسیب به عملکرد حافظه
محققان دانشگاه ژجیانگ چین برای بررسی اثر میزان نمک بر مغز، مطالعهای روی موشها انجام دادند. آنها با استفاده از روشی به نام «انسانیسازی میکروبیوم»، بیشتر باکتریهای طبیعی روده موشها را حذف کرده و سپس باکتریهای منشأ گرفته از نمونههای انسانی را به دستگاه گوارش آنها منتقل کردند.
پس از این مرحله، موشها به سه گروه تقسیم شدند: گروهی با رژیم معمولی، گروهی با رژیم بسیار کمنمک و گروهی با رژیم پرنمک. این رژیمها به مدت ۱۴ هفته ادامه پیدا کردند و سپس عملکرد حافظه و رفتارهای مرتبط با اضطراب در حیوانات بررسی شد.
نتایج نشان داد موشهایی که رژیم پرنمک یا کمنمک داشتند، در مقایسه با گروه دارای رژیم معمولی، در آزمونهای حافظه کوتاهمدت و بلندمدت عملکرد ضعیفتری داشتند. رژیم پرنمک شدیدترین اثرات شناختی را ایجاد کرد و با افزایش رفتارهای شبیه اضطراب نیز همراه بود.
تغییر میکروبیوم روده؛ حلقه ارتباطی میان تغذیه و مغز
یکی از بخشهای مهم این پژوهش بررسی نقش میکروبیوم روده بود. میلیاردها میکروارگانیسم در دستگاه گوارش انسان زندگی میکنند و از طریق مسیری به نام «محور روده-مغز» با سیستم عصبی ارتباط دارند.
پژوهشگران دریافتند رژیم پرنمک باعث افزایش برخی باکتریهای مرتبط با التهاب شد. در مقابل، رژیم کمنمک باعث کاهش جمعیت کلی برخی میکروبهای مفید مانند باکتریهای خانواده لاکتوباسیلوس شد.
همچنین هر دو رژیم نامتعادل باعث کاهش اسیدهای چرب زنجیره کوتاه مانند پروپیونات و بوتیرات شدند. این ترکیبات توسط باکتریهای روده تولید میشوند و در تنظیم پاسخهای ایمنی و حمایت از عملکرد مغز نقش دارند.
در رژیم کمنمک، کاهش برخی ترکیبات دیگر مانند استات و ایزوبوتیرات نیز مشاهده شد. کاهش استات میتواند نشاندهنده کاهش فعالیت متابولیکی میکروبهای روده باشد؛ فرآیندی که احتمالاً بر ارتباط میان روده و مغز اثر میگذارد.
رژیم پرنمک و کمنمک؛ رژیمهای افراطی چگونه ساختارهای مغزی را تغییر میدهند؟
محققان برای بررسی اثرات مستقیم رژیمهای غذایی بر مغز، ناحیه هیپوکامپ را بررسی کردند. هیپوکامپ یکی از بخشهای مهم مغز برای یادگیری و شکلگیری خاطرات است.
نتایج نشان داد هر دو رژیم بسیار پرنمک و بسیار کمنمک باعث کاهش برخی پروتئینهای مرتبط با سیناپسها شدند. سیناپسها محل ارتباط سلولهای عصبی با یکدیگر هستند و نقش مهمی در یادگیری و ذخیره اطلاعات دارند.
همچنین سطح فاکتور نوروتروفیک مشتقشده از مغز (BDNF) کاهش یافت؛ مولکولی که به حفظ سلولهای عصبی و توانایی سازگاری مغز با اطلاعات جدید کمک میکند.
با این حال، مسیرهای آسیب در دو رژیم متفاوت بود. رژیم پرنمک با افزایش التهاب عمومی بدن، استرس اکسیداتیو و افزایش مولکولهای التهابی همراه بود، در حالی که رژیم کمنمک بیشتر از طریق کاهش مواد تولیدشده توسط میکروبهای روده بر مغز اثر گذاشت.
رژیم پرنمک و کمنمک؛ اهمیت تعادل در مصرف نمک برای سلامت مغز
این مطالعه نشان میدهد که میزان نمک مصرفی ممکن است تنها بر سلامت قلب و عروق اثر نگذارد، بلکه با تغییرات میکروبیوم روده و ارتباط آن با مغز نیز مرتبط باشد.
البته پژوهش حاضر محدودیتهایی دارد؛ از جمله اینکه تنها روی موشهای نر انجام شده و رژیمهای غذایی استفادهشده، شرایط بسیار افراطی داشتهاند که الزاماً مشابه الگوهای معمول مصرف نمک در انسان نیستند.
پژوهشگران معتقدند تحقیقات آینده باید مشخص کنند چه میزان مصرف نمک برای سلامت انسان مناسب است و آیا میتوان با اصلاح میکروبیوم روده یا جبران مواد تولیدشده توسط باکتریها، از اثرات منفی رژیمهای نامتعادل جلوگیری کرد.
این یافتهها درباره رژیم پرنمک و کمنمک گام دیگری در شناخت ارتباط میان تغذیه، میکروبهای روده و عملکرد مغز محسوب میشود و نشان میدهد حفظ تعادل در رژیم غذایی میتواند نقش مهمی در سلامت شناختی داشته باشد.
