روغن زیتون و قند خون؛ آیا ترتیب خوردن غذا اهمیت دارد؟
روغن زیتون و قند خون ممکن است ارتباطی داشته باشند که به زمان مصرف این روغن وابسته است. پژوهشگران دانشگاه کیوتو در مطالعهای روی موشها دریافتند که مصرف روغن زیتون پیش از دریافت کربوهیدراتها، افزایش اولیه قند خون را کاهش میدهد. این اثر با کندتر شدن تخلیه معده و تغییر فعالیت هورمونهای تنظیمکننده قند خون همراه بود. نکته مهم این است که بخشی از این واکنش حتی در موشهای مبتلا به دیابت نوع ۲ و موشهایی با کمبود شدید انسولین نیز مشاهده شد.
این یافتهها به درک بهتر تأثیر ترتیب مصرف مواد غذایی بر تنظیم قند خون کمک میکنند. بااینحال، پژوهش مذکور روی حیوانات انجام شده و برای مشخص شدن میزان اثرگذاری این روش در انسان، به مطالعات بالینی بیشتری نیاز است.
روغن زیتون و قند خون؛ چرا ترتیب خوردن غذا میتواند بر قند خون تأثیر بگذارد؟
پس از خوردن غذاهای حاوی کربوهیدرات، قند خون افزایش پیدا میکند. کنترل این افزایش یکی از جنبههای مهم مدیریت دیابت است. پژوهشهای بالینی پیشین نشان دادهاند که خوردن سبزیجات، پروتئین یا چربی پیش از کربوهیدراتها میتواند به محدود کردن افزایش قند خون پس از غذا کمک کند.
این موضوع نشان میدهد که شاید برای مدیریت بهتر قند خون، تنها نوع و مقدار غذا اهمیت نداشته باشد و ترتیب مصرف مواد غذایی نیز نقش داشته باشد. چنین رویکردی از این جهت مورد توجه است که بهجای حذف کامل گروههای غذایی، بر تغییر شیوه غذا خوردن تمرکز میکند.
دو سازوکار اصلی برای توضیح این اثر مطرح شدهاند. نخست، تخلیه آهستهتر معده است؛ یعنی غذا با سرعت کمتری از معده وارد روده کوچک میشود. در نتیجه، گلوکز نیز بهتدریج در دسترس بدن قرار میگیرد. سازوکار دوم به هورمونهای رودهای به نام اینکرتینها مربوط است که در تنظیم قند خون نقش دارند. هورمونهایی مانند GLP-۱ از جمله این ترکیبات هستند.
بااینحال، هنوز بهطور کامل مشخص نشده بود که هورمونهای گوارشی و پانکراس چگونه با دستگاه عصبی همکاری میکنند تا پاسخ بدن به ترتیب مصرف غذا را شکل دهند. پژوهش جدید برای بررسی همین ارتباط طراحی شد.
روغن زیتون و قند خون؛ پژوهشگران چگونه تأثیر روغن زیتون بر قند خون را بررسی کردند؟
در این مطالعه، پژوهشگران گروههایی از موشها را پس از یک شب ناشتا ماندن بررسی کردند. به گروه نخست ابتدا آب و سپس گلوکز داده شد. گروه دوم ابتدا روغن زیتون دریافت کرد و ۱۵ دقیقه بعد به آن گلوکز داده شد. در گروه سوم، ترتیب برعکس بود و موشها ابتدا گلوکز و ۱۵ دقیقه بعد روغن زیتون دریافت کردند.
سپس پژوهشگران میزان قند خون و فعالیت چند هورمون مرتبط با تنظیم آن، از جمله انسولین، گلوکاگون، GIP و GLP-۱ را اندازهگیری کردند. همچنین با بررسی میزان ورود استامینوفن خوراکی به جریان خون، سرعت تخلیه معده را تخمین زدند.
در مراحل بعدی، آزمایشها روی موشهای مبتلا به دیابت نوع ۲ و موشهایی که گیرنده لازم برای پاسخ به GLP-۱ را نداشتند نیز انجام شد. پژوهشگران با مسدود کردن مسیرهای هورمونی و قطع ارتباط دوطرفه عصب واگ در زیر دیافراگم، نقش این عوامل را بررسی کردند. عصب واگ یکی از مسیرهای ارتباطی مهم میان مغز و دستگاه گوارش است و در هماهنگی فرایندهایی مانند هضم و ترشح هورمونها نقش دارد.
روغن زیتون و قند خون؛ مصرف روغن زیتون پیش از کربوهیدراتها چه نتایجی داشت؟
نتایج نشان داد زمانی که موشها پیش از دریافت گلوکز روغن زیتون مصرف میکردند، افزایش اولیه قند خون آنها کمتر از زمانی بود که روغن را پس از گلوکز دریافت میکردند. همچنین تخلیه معده آهستهتر میشد و ورود گلوکز به روده به تأخیر میافتاد.
مصرف روغن زیتون پیش از گلوکز با افزایش زودهنگام چند هورمون، از جمله گلوکاگون، GIP و GLP-۱، نیز همراه بود. این واکنش در موشهای مبتلا به دیابت نوع ۲ و حیواناتی با کمبود شدید انسولین هم مشاهده شد. بنابراین، به نظر میرسد سازوکار مورد بررسی صرفاً به عملکرد طبیعی انسولین وابسته نباشد.
بااینحال، این نتیجه به معنای بیاهمیت بودن انسولین نیست؛ بلکه نشان میدهد مسیرهای دیگری نیز ممکن است در تنظیم قند خون پس از دریافت مواد غذایی مشارکت داشته باشند.
نقش غیرمنتظره گلوکاگون در تنظیم قند خون
یکی از یافتههای جالب مطالعه به هورمون گلوکاگون مربوط بود. این هورمون معمولاً به دلیل نقشش در افزایش قند خون شناخته میشود؛ زیرا میتواند کبد را به آزاد کردن گلوکز ذخیرهشده تحریک کند.
پژوهشگران دریافتند که مسدود کردن پیامرسانی گلوکاگون بهتنهایی، اثر کاهنده افزایش قند خون ناشی از مصرف روغن زیتون پیش از گلوکز را از بین نبرد. مسدود کردن مسیر GLP-۱ بهتنهایی نیز نتیجه مشابهی داشت. اما هنگامی که هر دو مسیر بهطور همزمان مسدود شدند، اثر مفید این ترتیب غذایی کاهش یافت.
این نتایج نشان میدهند که گلوکاگون و GLP-۱ ممکن است در کنار یکدیگر به تنظیم پاسخ بدن به دریافت مواد غذایی کمک کنند. به بیان دیگر، عملکرد هورمونها همیشه به یک اثر ساده و مستقل محدود نمیشود و نتیجه نهایی میتواند به تعامل چند مسیر زیستی وابسته باشد.
آزمایشهای مربوط به عصب واگ نیز نشان دادند که ارتباط عصبی میان دستگاه گوارش و مغز در این پاسخ نقش دارد. در مجموع، یافتهها از همکاری پیچیده هورمونهای گوارشی، پیامهای پانکراس و دستگاه عصبی حکایت دارند.
روغن زیتون و قند خون؛ آیا مصرف روغن زیتون پیش از کربوهیدراتها به مدیریت دیابت کمک میکند؟
این پژوهش توضیح زیستی دقیقتری برای این احتمال ارائه میدهد که مصرف چربی پیش از کربوهیدراتها بتواند افزایش قند خون پس از غذا را محدود کند. بااینحال، هنوز مشخص نیست این سازوکارها تا چه اندازه در انسان نیز فعال هستند یا چه مقدار روغن زیتون برای ایجاد چنین اثری لازم است.
از آنجا که آزمایشها روی موشها انجام شدهاند، نمیتوان نتایج را مستقیماً به افراد مبتلا به دیابت یا سایر افراد تعمیم داد. برای پاسخ به این پرسشها، مطالعات بالینی انسانی ضروری است.
در حال حاضر، این یافته در مورد روغن زیتون و قند خون را باید سرنخی پژوهشی درباره ارتباط روغن زیتون و قند خون دانست، نه توصیهای قطعی برای درمان یا کنترل دیابت. برای تعیین جایگاه این روش در مدیریت قند خون، باید اثر آن در انسان و در شرایط واقعی غذا خوردن بررسی شود.
