دیابت نوع ۳ و آلزایمر؛ بررسی ارتباط میان سوختوساز مغز و زوال شناختی
دیابت نوع ۳ و آلزایمر اصطلاحی است که برخی دانشمندان برای توضیح ارتباط احتمالی میان اختلال عملکرد انسولین در مغز و بیماری آلزایمر به کار میبرند. این مفهوم نشان میدهد که در برخی موارد، سلولهای مغزی ممکن است نتوانند بهدرستی از گلوکز (قند) استفاده کنند و در نتیجه انرژی کافی برای فعالیت طبیعی خود دریافت نکنند؛ فرآیندی که میتواند با کاهش تواناییهای شناختی مرتبط باشد.
با وجود افزایش توجه پژوهشگران به این نظریه، باید توجه داشت که «دیابت نوع ۳» در حال حاضر یک تشخیص پزشکی رسمی نیست، بلکه چارچوبی مفهومی برای بررسی نقش اختلالات متابولیکی در برخی انواع زوال عقل، بهویژه آلزایمر، محسوب میشود.
دیابت نوع ۳ و آلزایمر چگونه شکل گرفت؟
در دو دهه گذشته، برخی پژوهشگران پیشنهاد کردهاند که اصطلاح «دیابت نوع ۳» میتواند توصیف مناسبی برای برخی تغییرات مشاهدهشده در مغز افراد مبتلا به آلزایمر باشد.
دیابت نوع ۱ یک بیماری مرتبط با سیستم ایمنی است که به سلولهای تولیدکننده انسولین در لوزالمعده آسیب میزند. دیابت نوع ۲ نیز معمولاً با مقاومت بدن به انسولین و اختلال در تنظیم قند خون شناخته میشود.
اما در مفهوم دیابت نوع ۳، تمرکز اصلی بر این موضوع است که آیا سلولهای مغزی ممکن است در استفاده از گلوکز و پاسخ به انسولین دچار مشکل شوند. برخی شواهد نشان میدهند که این اختلال میتواند بر عملکرد سلولهای عصبی و ارتباطات مغزی تأثیر بگذارد.
نقش انسولین در مغز چیست؟
انسولین هورمونی است که بیشتر به دلیل نقش آن در تنظیم قند خون شناخته میشود، اما این هورمون تنها در لوزالمعده تولید نمیشود. مغز نیز میتواند انسولین تولید کند و پژوهشگران هنوز در حال بررسی دقیق نقش آن در سیستم عصبی هستند.
مطالعات نشان دادهاند که برخی نورونهای مرتبط با احساس استرس در ناحیه هیپوتالاموس مغز قادر به تولید و آزادسازی انسولین هستند. این بخش از مغز در فرآیندهایی مانند یادگیری، حافظه و تنظیم عملکردهای مختلف بدن نقش دارد و یکی از مناطق مورد توجه در تحقیقات آلزایمر است.
بر اساس این دیدگاه، اگر اختلال در عملکرد انسولین مغزی وجود داشته باشد، ممکن است برخی مناطق مهم مغز بیشتر تحت تأثیر قرار گیرند.
اختلال مصرف قند در مغز و بیماری آلزایمر
یکی از تغییراتی که در برخی بیماران مبتلا به آلزایمر مشاهده شده، اختلال در سوختوساز گلوکز است. سلولهای مغزی برای فعالیت خود به انرژی حاصل از گلوکز نیاز دارند و مشکل در استفاده از این منبع انرژی میتواند عملکرد طبیعی آنها را مختل کند.
برخی پژوهشها نشان دادهاند که در مواردی از زوال عقل، سلولهای عصبی ممکن است نشانههایی شبیه مقاومت به انسولین نشان دهند؛ وضعیتی که باعث میشود سلولها نتوانند بهخوبی از پیامهای انسولین استفاده کنند.
ترکیب مقاومت به انسولین و کاهش توانایی مصرف گلوکز، پایه اصلی نظریه دیابت نوع ۳ را تشکیل میدهد.
دیابت نوع ۳ و آلزایمر؛ یافتههای جدید درباره تغییرات متابولیکی مغز
مطالعات بررسی بافت مغزی پس از مرگ بیماران مبتلا به آلزایمر نیز نشانههایی از تغییرات گسترده متابولیکی را نشان دادهاند.
در یک پژوهش پس از مرگ، محققان دانشگاه کرنل تغییرات قابل توجهی در فرآیندهای مرتبط با انرژی سلولی، متابولیسم گلوکز، التهاب و اسیدهای چرب در بافت مغز مشاهده کردند. این فرآیندها پیشتر نیز با بیماری آلزایمر مرتبط دانسته شده بودند.
همچنین یک مطالعه جدید روی سه فرد فوتشده مبتلا به آلزایمر، وجود مقدار بیشتری از ساختارهای قندی در بافت مغز نسبت به افراد سالم را گزارش کرد. این رسوبات قندی میتوانند نشانهای از اختلال در کنترل انرژی مغز و احتمالاً ارتباط آن با مسیرهای مرتبط با انسولین باشند.
دیابت نوع ۳ و آلزایمر؛ آیا آلزایمر واقعاً نوعی دیابت است؟
با وجود شواهدی که ارتباط میان اختلالات متابولیکی و آلزایمر را بررسی میکنند، برخی دانشمندان با استفاده از اصطلاح دیابت نوع ۳ موافق نیستند.
منتقدان این دیدگاه معتقدند شواهد کافی برای طبقهبندی آلزایمر بهعنوان نوعی دیابت وجود ندارد و این اصطلاح ممکن است بیماری پیچیدهای مانند آلزایمر را بیش از حد سادهسازی کند.
آلزایمر احتمالاً حاصل مجموعهای از عوامل و فرآیندهای مختلف است و مقاومت به انسولین تنها یکی از مسیرهای احتمالی در پیشرفت آن محسوب میشود.
آینده پژوهش درباره دیابت نوع ۳ و آلزایمر
بررسی ارتباط میان دیابت نوع ۳ و آلزایمر همچنان یکی از حوزههای فعال پژوهشی است. برخی پژوهشگران معتقدند شناخت بهتر ارتباط میان متابولیسم بدن و عملکرد مغز میتواند به یافتن روشهای جدید برای تشخیص و درمان آلزایمر کمک کند.
با این حال، هنوز تحقیقات بیشتری برای مشخص شدن اینکه اختلال انسولین در مغز تا چه اندازه در ایجاد یا پیشرفت آلزایمر نقش دارد، مورد نیاز است.
در حال حاضر، دیابت نوع ۳ بیشتر یک مدل تحقیقاتی برای درک بهتر ارتباط میان سوختوساز بدن و بیماریهای عصبی است، نه یک بیماری مستقل یا تشخیص پزشکی پذیرفتهشده.
