درمان جدید لوپوس؛ نقش یک باکتری روده در کنترل بیماری
درمان جدید لوپوس ممکن است از جایی آغاز شود که کمتر کسی انتظارش را دارد؛ یعنی روده. پژوهشگران مرکز علوم سلامت دانشگاه تگزاس در سنآنتونیو (UT Health San Antonio) در مطالعهای تازه موفق شدهاند برای نخستین بار یک باکتری روده را که ارتباط نزدیکی با بروز لوپوس دارد شناسایی کنند. آنها نشان دادند بازگرداندن این باکتری به بدن موشهای مبتلا به بیماری، بسیاری از شاخصهای لوپوس را بهبود میبخشد.
لوپوس یک بیماری مزمن خودایمنی است که در آن سیستم ایمنی به اشتباه به بافتها و اندامهای بدن حمله میکند. این بیماری میتواند باعث درد، التهاب، خستگی شدید، بثورات پوستی، سردرد و در موارد پیشرفته آسیب به اندامهای حیاتی شود. شایعترین نوع آن، لوپوس اریتماتوز سیستمیک (SLE) است که حدود ۱.۵ میلیون نفر را تنها در ایالات متحده تحت تأثیر قرار داده است. در حال حاضر درمان قطعی برای لوپوس وجود ندارد و درمانهای موجود تنها به کنترل علائم بیماری کمک میکنند.
درمان جدید لوپوس؛ باکتری مفیدی که در بیماران لوپوس کاهش مییابد
پژوهشگران در این مطالعه روی باکتری Faecalibacterium prausnitzii تمرکز کردند؛ یکی از فراوانترین باکتریهای مفید روده که نقش مهمی در حفظ سلامت دستگاه گوارش دارد.
دانشمندان از قبل میدانستند که افراد مبتلا به لوپوس درماننشده، مقدار کمتری از این باکتری را در میکروبیوم روده خود دارند، اما تاکنون مشخص نبود که آیا کاهش این باکتری صرفاً نتیجه بیماری است یا میتواند در ایجاد آن نیز نقش داشته باشد.
به گفته پژوهشگران، این نخستین بار است که در تحقیقات مربوط به لوپوس، باکتریای شناسایی شده که کاهش آن با بیماری ارتباط دارد و بازگرداندن آن میتواند به بهبود علائم کمک کند.
درمان جدید لوپوس؛ این باکتری چگونه از بدن محافظت میکند؟
Faecalibacterium prausnitzii یکی از مهمترین باکتریهای مفید روده است که به هضم فیبرهای غذایی کمک میکند و در تولید اسیدهای چرب زنجیره کوتاه، بهویژه بوتیرات (Butyrate)، نقش اساسی دارد.
بوتیرات برای سلامت سلولهای پوشش روده اهمیت زیادی دارد و به حفظ سد محافظ میان روده و سایر بخشهای بدن کمک میکند. مطالعات قبلی نیز نشان داده بودند که مصرف این باکتری یا فرآوردههای حاصل از آن میتواند التهاب را در مدلهای حیوانی برخی بیماریها کاهش دهد.
همین شواهد پژوهشگران را به این فرضیه رساند که شاید بازگرداندن این باکتری بتواند اختلالات مرتبط با لوپوس را نیز اصلاح کند.
درمان جدید لوپوس؛ آزمایش روی موشها چه نتایجی داشت؟
پژوهشگران با تزریق مقادیر مشخصی از Faecalibacterium prausnitzii به موشهای مبتلا به لوپوس، تغییرات متعددی را مشاهده کردند.
آنها دریافتند که کاهش این باکتری باعث افت تولید بوتیرات میشود و در نتیجه سلولهای موکوسی محافظ روده آسیب میبینند. این وضعیت زمینه را برای افزایش التهاب در بدن فراهم میکند.
اما زمانی که این باکتری دوباره وارد روده موشها شد، بسیاری از این اختلالات اصلاح شدند. هضم فیبر بهبود یافت، تولید بوتیرات افزایش پیدا کرد و تعادل میکروبیوم روده تا حد زیادی بازسازی شد.
درمان جدید لوپوس؛ کاهش التهاب و محافظت از کلیهها
یکی از مهمترین یافتههای مطالعه، تغییرات ایجادشده در سیستم ایمنی بود.
پس از بازگشت این باکتری مفید، تعداد سلولهای ضدالتهابی افزایش یافت و همزمان نشانههای التهاب در بدن کاهش پیدا کرد.
پژوهشگران همچنین مشاهده کردند که کلیه و طحال موشها نیز وضعیت بهتری پیدا کردند. تصاویر بافتشناسی نشان دادند که حمله سلولهای ایمنی به کلیهها در موشهای درمانشده بسیار کمتر از گروه کنترل بوده است.
این موضوع اهمیت ویژهای دارد، زیرا در انسان نیز یکی از خطرناکترین عوارض لوپوس، آسیب شدید کلیه است که در برخی بیماران حتی به پیوند کلیه منجر میشود.
چرا این یافته اهمیت دارد؟
اگرچه این پژوهش هنوز در مراحل اولیه قرار دارد، اما دیدگاه تازهای درباره نقش میکروبیوم روده در بیماریهای خودایمنی ارائه میدهد.
پژوهشگران معتقدند کاهش باکتریهای هضمکننده فیبر باعث کاهش تولید اسیدهای چرب زنجیره کوتاه و در نتیجه ایجاد شرایطی با التهاب بیشتر در بدن میشود.
به گفته دکتر «یونگ گه»، یکی از پژوهشگران این مطالعه، مشاهده اینکه تنها یک سویه پروبیوتیکی توانسته چنین تغییرات گستردهای ایجاد کند، بسیار هیجانانگیز بوده است.
درمان جدید لوپوس؛ چرا هنوز نمیتوان از این باکتری به عنوان دارو استفاده کرد؟
با وجود نتایج امیدوارکننده، استفاده درمانی از این باکتری با چالشهایی روبهرو است.
Faecalibacterium prausnitzii برخلاف بسیاری از پروبیوتیکهای رایج، مدت زیادی در بدن باقی نمیماند و در تماس با اکسیژن نیز به سرعت غیرفعال میشود. همین ویژگیها تولید یک داروی مبتنی بر این باکتری را دشوار میکند.
به همین دلیل، پژوهشگران تصمیم دارند در مرحله بعد بررسی کنند که مواد شیمیایی تولیدشده توسط این باکتری چگونه با سلولهای سیستم ایمنی تعامل دارند. اگر این سازوکارها بهطور دقیق شناخته شوند، شاید بتوان داروهایی ساخت که بدون نیاز به خود باکتری، همان اثرات محافظتی را ایجاد کنند.
نقش رژیم غذایی در تحقیقات آینده
یکی دیگر از محورهای مهم پژوهش، بررسی تأثیر رژیم غذایی بر میزان این باکتری مفید است.
از آنجا که ترکیب میکروبیوم روده به شدت تحت تأثیر نوع تغذیه قرار دارد، پژوهشگران قصد دارند در مطالعات آینده بررسی کنند که انواع مختلف کربوهیدراتهای غذایی چگونه بر میزان Faecalibacterium prausnitzii و شاخصهای بیماری لوپوس اثر میگذارند.
هدف نهایی آنها این است که ارتباط دقیق میان رژیم غذایی، میکروبیوم روده و سلامت بیماران مبتلا به لوپوس را مشخص کنند.
جمعبندی
نتایج این پژوهش نشان میدهد درمان جدید لوپوس با استفاده از یک باکتری مفید روده توانسته در مدلهای حیوانی التهاب را کاهش دهد، تعادل سیستم ایمنی را بهبود ببخشد و از آسیب اندامهایی مانند کلیه جلوگیری کند. با این حال، این روش هنوز تنها روی موشها آزمایش شده و پیش از استفاده در انسان باید مراحل طولانی مطالعات تکمیلی، آزمایشهای ایمنی و کارآزماییهای بالینی را پشت سر بگذارد. با وجود این محدودیتها، این مطالعه چشمانداز تازهای برای توسعه درمانهای مبتنی بر میکروبیوم روده در بیماری لوپوس و شاید سایر بیماریهای خودایمنی ارائه میدهد.
