داروی درمان هپاتیت B مزمن؛ امید تازه برای میلیونها بیمار
هپاتیت B مزمن یکی از بیماریهای مهم کبدی در جهان است که میتواند در طول زمان به آسیبهای جدی مانند زخم و التهاب کبد، سرطان کبد و حتی نارسایی این اندام منجر شود. اکنون تأیید یک داروی جدید از سوی سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA)، امید تازهای برای مبتلایان به این بیماری ایجاد کرده است. داروی بپیروویرسن (Bepirovirsen) با نام تجاری «هایبسـاگو» (Hibsago)، نخستین دارویی است که با هدف دستیابی به آنچه «درمان عملکردی» هپاتیت B مزمن نامیده میشود، تأیید شده است.
اهمیت این خبر در آن است که برخلاف درمانهای رایج که معمولاً ویروس را کنترل میکنند و به مصرف طولانیمدت دارو نیاز دارند، بپیروویرسن میتواند در برخی بیماران باعث شود ویروس حتی پس از پایان دوره درمان نیز در خون قابلشناسایی نباشد.
هپاتیت B مزمن چه خطراتی برای سلامت دارد؟
هپاتیت B نوعی عفونت ویروسی است که کبد را درگیر میکند. در برخی افراد، عفونت برای مدت طولانی در بدن باقی میماند و به شکل مزمن درمیآید. این وضعیت ممکن است بهتدریج باعث آسیب بافت کبد شود و خطر ابتلا به بیماریهایی مانند سیروز، سرطان کبد و نارسایی کبدی را افزایش دهد.
اهمیت این بیماری تنها به تعداد مبتلایان محدود نمیشود؛ هپاتیت B مزمن سالانه مسئول بیش از یک میلیون مرگ در سراسر جهان است. همچنین، بر اساس اظهارات رئیس بنیاد هپاتیت B، حدود ۵۶ درصد موارد سرطان کبد در جهان با این بیماری ارتباط دارند.
درمانهای موجود میتوانند تکثیر ویروس را مهار کنند، اما معمولاً به معنای ریشهکن شدن عفونت نیستند. به همین دلیل، بسیاری از بیماران باید برای سالها داروهای ضدویروسی مصرف کنند تا بیماری تحت کنترل باقی بماند.
بپیروویرسن چگونه به درمان هپاتیت B مزمن کمک میکند؟
بپیروویرسن دارویی است که با هدف مهار ویروس هپاتیت B تولید شده است. ویژگی مهم آن، توانایی کاهش سطح ویروس تا حدی است که دیگر در آزمایش خون قابلشناسایی نباشد.
شرکت داروسازی GSK که توسعه این دارو را بر عهده داشته، آن را نخستین درمان با قابلیت ایجاد «درمان عملکردی» برای هپاتیت B مزمن معرفی کرده است.
درمان عملکردی به این معنا نیست که تمام آثار ویروس از بدن حذف شدهاند؛ بلکه به وضعیتی اشاره دارد که ویروس به سطح غیرقابلشناسایی در خون میرسد و کنترل بیماری پس از قطع دارو نیز ادامه پیدا میکند.
این تفاوت اهمیت زیادی دارد؛ زیرا در درمانهای معمول، قطع دارو میتواند به بازگشت فعالیت ویروس منجر شود. اما در بیمارانی که به بپیروویرسن پاسخ مناسب میدهند، امکان حفظ کنترل عفونت پس از پایان درمان وجود دارد.
داروی درمان هپاتیت B؛ نتایج کارآزمایی بالینی بپیروویرسن چه چیزی را نشان داد؟
تأیید این دارو پس از انتشار نتایج دو کارآزمایی بالینی فاز سوم در نشریه معتبر New England Journal of Medicine انجام شد.
در مجموع، ۱۲۲۰ بیمار در گروه دریافتکننده بپیروویرسن و ۶۱۴ نفر در گروه دارونما قرار گرفتند. نتایج نشان داد که ۲۳۳ نفر از گروه دریافتکننده دارو به پاسخ درمانی عملکردی دست یافتند؛ درحالیکه هیچیک از افراد گروه دارونما به این نتیجه نرسیدند.
به بیان دیگر، حدود ۱۹ درصد از بیمارانی که بپیروویرسن دریافت کردند، به معیارهای درمان عملکردی دست یافتند.
دوره مصرف دارو شش ماه بود و پس از آن، در بیمارانی که پاسخ مناسبی داشتند، ویروس دستکم به مدت ۲۴ هفته پس از پایان تمام درمانها همچنان در سطح غیرقابلشناسایی باقی ماند. این ارزیابی در هفته هفتادودوم از آغاز مطالعه انجام شد.
این نتایج نشان میدهد که بپیروویرسن میتواند برای بخشی از بیماران مزمن، امکان کنترل طولانیتر عفونت بدون ادامه مصرف داروهای ضدویروسی را فراهم کند.
نحوه مصرف داروی جدید هپاتیت B چگونه است؟
بپیروویرسن به شکل تزریق هفتگی تجویز میشود و در طول دوره درمان، در کنار داروهای خوراکی موجود برای هپاتیت B مورد استفاده قرار گرفته است.
نکته مهم این است که در بیمارانی که پاسخ درمانی مطلوبی داشتند، امکان قطع داروهای خوراکی قبلی نیز فراهم شد.
طبق اعلام شرکت GSK، پس از نخستین دوز، امکان تزریق دارو توسط خود بیمار نیز وجود دارد. این ویژگی میتواند فرایند درمان را برای برخی افراد آسانتر کند.
بااینحال، تصمیم درباره تجویز دارو و قطع درمانهای قبلی باید بر اساس شرایط بیمار و ارزیابی پزشک انجام شود.
داروی درمان هپاتیت B؛ عوارض جانبی بپیروویرسن و محدودیتهای درمان جدید
با وجود نتایج امیدوارکننده، بپیروویرسن بدون عارضه نیست. برخی بیماران در جریان کارآزماییهای بالینی عوارض جدی را تجربه کردند که از جمله آنها میتوان به التهاب کبد اشاره کرد.
به همین دلیل، سازمان غذا و داروی آمریکا بر ضرورت پایش منظم وضعیت کبد از طریق آزمایش خون تأکید کرده است.
محدودیت دیگر این درمان به ماندگاری اثر آن مربوط میشود. اگرچه در بیماران پاسخدهنده، ویروس دستکم ۲۴ هفته پس از پایان درمان غیرقابلشناسایی باقی ماند، هنوز مشخص نیست که این وضعیت برای چند سال ادامه خواهد داشت یا خیر. همچنین، مقداری از مواد ژنتیکی ویروس همچنان در بدن باقی میماند؛ بنابراین نباید درمان عملکردی را با حذف کامل ویروس از بدن یکسان دانست.
داروی درمان هپاتیت B؛ چه افرادی احتمال بیشتری دارد به بپیروویرسن پاسخ دهند؟
یکی از یافتههای مهم پژوهشها این بود که پاسخ بیماران به داروی جدید یکسان نیست.
افرادی که در ابتدای درمان سطح پایینتری از یک پروتئین مهم مرتبط با هپاتیت B داشتند، احتمال بیشتری برای پاسخ مناسب به بپیروویرسن نشان دادند. سطح این پروتئین میتواند نشانهای از میزان فعالیت عفونت باشد.
این موضوع اهمیت زیادی دارد؛ زیرا ممکن است در آینده پزشکان بتوانند با بررسی سطح این پروتئین پیش از شروع درمان، بیمارانی را که احتمال پاسخدهی بیشتری دارند، بهتر شناسایی کنند.
آینده درمان هپاتیت B مزمن با بپیروویرسن
تأیید بپیروویرسن را میتوان گامی مهم در مسیر توسعه درمانهای مؤثرتر برای هپاتیت B مزمن دانست. این دارو برای نخستین بار امکان دستیابی به کنترل پایدار ویروس پس از یک دوره درمان محدود را برای بخشی از بیماران فراهم میکند.
پژوهشگران اکنون به دنبال بررسی ترکیب این دارو با سایر درمانها هستند تا میزان پاسخدهی بیماران افزایش یابد. شرکت GSK نیز اعلام کرده است که قصد دارد دسترسی به این دارو را برای بیماران بیشتری در سراسر جهان فراهم کند.
هرچند این درمان هنوز به معنای ریشهکنی کامل هپاتیت B نیست و تنها بخشی از بیماران به آن پاسخ میدهند، نتایج بهدستآمده میتواند مسیر تازهای در مدیریت این بیماری ایجاد کند؛ مسیری که در آن، کنترل ویروس دیگر لزوماً به معنای مصرف مادامالعمر دارو نخواهد بود.
