مقاومت سرطان به درمان یکی از بزرگترین چالشها در مسیر درمان مؤثر بیماری سرطان است. بسیاری از درمانها در ابتدا میتوانند رشد تومورها را کنترل کنند، اما برخی سلولهای سرطانی به مرور با فعال کردن مسیرهای جایگزین، از اثر داروها فرار میکنند و باعث بازگشت بیماری میشوند. اکنون پژوهشگران دانشکده پزشکی بیلور (Baylor College of Medicine) یک داروی آزمایشی به نام CS18 معرفی کردهاند که ممکن است با تضعیف سیستمهای دفاعی سلولهای سرطانی، حساسیت آنها را دوباره به درمان بازگرداند.
این مطالعه که در مجله Science Advances منتشر شده است، نتایج اولیه امیدوارکنندهای درباره استفاده احتمالی از CS18 در ترکیب با درمانهای فعلی سرطان ارائه میدهد؛ البته این دارو هنوز در مراحل پژوهشی قرار دارد و برای استفاده درمانی نیازمند بررسیهای بیشتر است.
چرا مقاومت سرطان به درمان ایجاد میشود؟
یکی از مشکلات اصلی در درمان سرطان این است که سلولهای سرطانی توانایی سازگاری بالایی دارند. برخی درمانها در ابتدا موفق عمل میکنند، اما با گذشت زمان، سلولهای توموری میتوانند مسیرهای زیستی مختلفی را فعال کنند که به آنها اجازه میدهد در برابر اثرات سمی داروها زنده بمانند.
به گفته پژوهشگران، سلولهای سرطانی تنها به یک مسیر وابسته نیستند؛ بلکه مجموعهای از شبکههای مولکولی به آنها کمک میکند رشد کنند، تقسیم شوند و از آسیبهای ناشی از درمان جان سالم به در ببرند. به همین دلیل، هدف قرار دادن یک نقطه مرکزی در این شبکهها میتواند راهی برای مقابله با مقاومت دارویی باشد.
CS18 چگونه با مقاومت سرطان به درمان مقابله میکند؟
محققان در این پژوهش پروتئینی به نام TopBP1 را هدف قرار دادند. این پروتئین مانند یک مرکز کنترل زیستی عمل میکند و در تنظیم چندین مسیر مرتبط با رشد و بقای سلولهای سرطانی نقش دارد.
یکی از بخشهای مهم این پروتئین، ناحیهای به نام BRCT7/۸ است که با عوامل مختلفی در سلولهای سرطانی ارتباط برقرار میکند. این عوامل شامل پروتئینهایی مانند MYC، p53 جهشیافته، PLK1 و CIP2A هستند که در رشد، تقسیم و بقای سلولهای سرطانی نقش دارند.
پژوهشگران با هدف قرار دادن این بخش تلاش کردند چندین مسیر حمایتی سلولهای سرطانی را همزمان مختل کنند. آنها ابتدا هزاران ترکیب شیمیایی را با استفاده از مدلسازی رایانهای و آزمایشهای آزمایشگاهی بررسی کردند و در نهایت ترکیب اولیهای به نام 3B6 را یافتند. پس از اصلاح این ترکیب، داروی آزمایشی CS18 به عنوان گزینه مؤثرتر شناسایی شد.
تأثیر CS18 بر سلولهای سرطانی
آزمایشها نشان دادند که CS18 میتواند فعالیت برخی عوامل تقویتکننده سرطان را کاهش دهد، مسیرهای ترمیم DNA را محدود کند و احتمال مرگ سلولهای سرطانی را افزایش دهد.
این اثرات در چندین نوع سرطان از جمله:
- سرطان پستان سهگانه منفی
- سرطان تخمدان
- آدنوکارسینوم ریه
- سرطان سلول سنگفرشی ریه
- لوسمی میلوئید حاد
مشاهده شد.
همچنین پژوهشگران گزارش کردند که CS18 نسبت به سلولهای غیرسرطانی، سمیت کمتری نشان داده است؛ موضوعی که میتواند در توسعه درمانهای آینده اهمیت داشته باشد.
ترکیب CS18 با داروهای موجود میتواند اثر درمان را افزایش دهد
یکی از یافتههای مهم این پژوهش درباره کاهش مقاومت سرطان به درمان، تأثیر CS18 در کنار داروهای ضدسرطان موجود بود. محققان دریافتند ترکیب این دارو با درمانهایی مانند مهارکنندههای PARP یا داروی اوسیمرتینیب (osimertinib) میتواند باعث از بین رفتن بیشتر سلولهای سرطانی نسبت به استفاده جداگانه از هر دارو شود.
در سلولهای سرطان ریه که نسبت به اوسیمرتینیب مقاوم شده بودند، افزودن CS18 باعث شد دوباره حساسیت سلولها به این دارو افزایش یابد و مرگ سلولهای سرطانی بیشتر شود.
در مدلهای حیوانی نیز این ترکیب توانست رشد تومورها را کاهش دهد، بدون اینکه کاهش قابل توجه وزن یا نشانههای مهمی از سمیت مشاهده شود.
آینده پژوهش درباره داروی CS18 و کاهش مقاومت سرطان به درمان
پژوهشگران معتقدند CS18 میتواند به عنوان بخشی از درمانهای ترکیبی آینده مورد بررسی قرار گیرد؛ درمانهایی که هدف آنها جلوگیری از ایجاد مقاومت یا بازگرداندن حساسیت سرطانهای مقاوم به داروهاست.
با این حال، نتایج فعلی تنها مرحله اولیه تحقیقات هستند و برای مشخص شدن ایمنی، اثربخشی و امکان استفاده از این دارو در بیماران، مطالعات بیشتری لازم است.
مقاومت سرطان به درمان همچنان یکی از موانع اصلی پزشکی مدرن است، اما رویکردهایی مانند هدف قرار دادن شبکههای چندگانه بقا در سلولهای سرطانی میتوانند مسیرهای تازهای برای توسعه درمانهای مؤثرتر ایجاد کنند.
