خوردن غذا در ساعات پایانی شب و خطرات احتمالی
عادت به خوردن خوراکی پیش از خواب ممکن است فراتر از تأثیر بر وزن بدن، با سلامت کبد نیز ارتباط داشته باشد. یک مطالعه گسترده نشان داده است که خوردن غذا در ساعات پایانی شب با افزایش خطر دو بیماری کبدی، یعنی سیروز و بیماری کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک (MASLD)، ارتباط دارد. پژوهشگران احتمال میدهند که ساعت زیستی بدن و تغییرات متابولیسم در طول شب در این ارتباط نقش داشته باشند. بااینحال، این مطالعه رابطه میان این عادت غذایی و بیماریهای کبدی را نشان میدهد و بهتنهایی ثابت نمیکند که خوردن شبانه مستقیماً باعث بروز این بیماریها میشود.
خوردن غذا در ساعات پایانی شب چه ارتباطی با بیماریهای کبدی دارد؟
این پژوهش با همکاری محققان دانشگاه علوم و بهداشت اورگن (OHSU) و بیمارستان عمومی ماساچوست انجام شده است. نتایج آن در مجله علمی Clinical Gastroenterology and Hepatology منتشر شده است.
پژوهشگران دادههای ۱۹۹ هزار و ۱۵۵ نفر را بررسی کردند. سن میانه شرکتکنندگان ۵۹ سال بود و اطلاعات مربوط به رژیم غذایی و سبک زندگی آنها هر دو تا چهار سال یکبار جمعآوری میشد. مدت میانه پیگیری شرکتکنندگان نیز ۱۶ سال بود.
نتایج نشان داد افرادی که در ساعات پایانی شب غذا میخوردند، در مقایسه با افرادی که زمانبندی معمولتری برای غذا خوردن داشتند، با دو تفاوت قابل توجه در خطر ابتلا به بیماریهای کبدی مواجه بودند:
- ۲۸ درصد خطر بیشتر سیروز کبدی
- ۳۶ درصد خطر بیشتر بیماری کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک (MASLD)
در این پژوهش، خوردن غذا در ساعات پایانی شب به غذا خوردن پس از زمان خواب یا در فاصله بین شام و خواب اطلاق میشد.
البته افزایش خطر نسبی به معنای بالا بودن احتمال ابتلا برای همه افراد نیست. برای مثال، سیروز کبدی در میان شرکتکنندگان همچنان بیماری نسبتاً نادری بود و طی دوره پیگیری، ۳۱۵ مورد ابتلا ثبت شد.
خوردن غذا در ساعات پایانی شب؛ چرا خوردن شبانه ممکن است بر سلامت کبد تأثیر بگذارد؟
یکی از توضیحات احتمالی پژوهشگران به ریتم شبانهروزی بدن مربوط میشود. این ریتمها چرخههای زیستی هستند که فعالیتهای مختلف بدن را با ساعات روز و شب هماهنگ میکنند.
کبد نیز مانند بخشهای دیگر بدن از این چرخهها پیروی میکند و فعالیت آن در هماهنگی با ساعت زیستی بدن قرار دارد. بنابراین، زمان غذا خوردن ممکن است بر نحوه پردازش مواد غذایی تأثیر بگذارد.
پژوهشگران احتمال میدهند که کبد در ساعات پایانی شب آمادگی کمتری برای پردازش مؤثر غذا داشته باشد. در چنین شرایطی، ممکن است تجمع چربی در کبد افزایش یابد یا تنظیم قند خون تحت تأثیر قرار بگیرد.
همچنین، دریافت بخش بیشتری از کالری روزانه در ساعات پایانی شب ممکن است با کاهش حساسیت به انسولین و کاهش مصرف انرژی بدن در این ساعات ارتباط داشته باشد. بااینحال، این توضیحات هنوز فرضیههایی هستند که به بررسیهای بیشتر نیاز دارند.
بیماری کبد چرب و سیروز چه تفاوتی دارند؟
بیماری کبد چرب مرتبط با اختلالات متابولیک یا MASLD زمانی رخ میدهد که عواملی مانند چاقی و مشکلات متابولیک با تجمع چربی در کبد همراه شوند.
در برخی افراد، این وضعیت میتواند به ایجاد بافت اسکار یا زخم در کبد منجر شود. پیشرفت آسیب کبدی ممکن است به سیروز بینجامد؛ وضعیتی که در آن آسیب کبدی دائمی میشود و در مراحل پیشرفته میتواند عملکرد کبد را مختل کند.
به همین دلیل، شناخت عواملی که احتمال بروز یا تشدید این بیماریها را افزایش میدهند، برای پیشگیری و بهبود روشهای درمانی اهمیت دارد.
خوردن غذا در ساعات پایانی شب؛ آیا باید از خوردن غذا پیش از خواب خودداری کنیم؟
یافتههای این مطالعه نشان میدهند که زمان غذا خوردن ممکن است یکی از عوامل مرتبط با سلامت متابولیک و کبد باشد. بااینحال، پژوهشگران تأکید میکنند که برای نتیجهگیری قطعی به تحقیقات بیشتری نیاز است.
این مطالعه نوع خوراکیهای مصرفشده در ساعات پایانی شب را مشخص نکرده بود. همچنین، کیفیت و زمان خواب شرکتکنندگان بهطور کامل در تحلیلها لحاظ نشده بود؛ عواملی که ممکن است در ارتباط مشاهدهشده نقش داشته باشند.
پژوهشگران پیشنهاد میکنند مطالعات آینده با بررسی دقیقتر چربی کبد، شاخصهای بیماری و الگوهای غذایی در جمعیتهای متنوعتر انجام شوند. یک گروه پژوهشی در دانشگاه علوم و بهداشت اورگن نیز در حال جذب شرکتکنندگان برای انجام یک کارآزمایی بالینی دقیقتر است.
در مجموع، خوردن غذا در ساعات پایانی شب ممکن است با افزایش خطر برخی بیماریهای کبدی مرتبط باشد، اما هنوز نمیتوان آن را علت مستقیم این بیماریها دانست. بررسی زمانبندی وعدههای غذایی در کنار سایر عوامل سبک زندگی میتواند به درک بهتر این ارتباط کمک کند.
