تمرین قدرتی و چربیسوزی ممکن است زودتر از آنچه روی ترازو دیده میشود، تغییراتی را در بدن آغاز کنند. پژوهش جدیدی که محققان دانشگاه ایالتی کامپیناس برزیل انجام دادهاند، نشان میدهد تنها هفت جلسه تمرین قدرتی توانست در موشهای چاق، اندازه سلولهای چربی احشایی را کاهش دهد و برخی مسیرهای مولکولی مرتبط با تجزیه چربی ذخیرهشده را دوباره فعال کند؛ آن هم بدون اینکه وزن کلی بدن حیوانات کاهش یابد. این یافتهها نشان میدهند فواید متابولیکی ورزش ممکن است پیش از مشاهده تغییرات ظاهری آغاز شوند، هرچند هنوز نمیتوان نتایج این آزمایش را مستقیماً به انسان تعمیم داد.
تمرین قدرتی و چربیسوزی؛ پژوهش چگونه انجام شد؟
محققان در این مطالعه که نتایج آن در مجله Life Sciences منتشر شده است، اثرات اولیه تمرین قدرتی بر بافت چربی را بررسی کردند. هدف آنها این بود که تغییرات ناشی از ورزش را پیش از آغاز کاهش وزن شناسایی کنند؛ زیرا کاهش وزن خود میتواند تغییرات فیزیولوژیکی دیگری ایجاد کند و تشخیص اثر مستقیم ورزش را دشوارتر سازد.
در این آزمایش، موشهای نر به گروههایی با رژیم غذایی استاندارد یا پرچرب تقسیم شدند. سپس موشهای چاق به دو گروه تقسیم شدند: یک گروه بدون فعالیت ورزشی باقی ماند و گروه دیگر برنامه تمرین قدرتی را انجام داد. هر دو گروه چاق در طول آزمایش رژیم غذایی پرچرب یکسانی داشتند تا محققان بتوانند اثر ورزش را دقیقتر بررسی کنند.
برای شبیهسازی تمرین قدرتی، موشها از یک پلکان ۷۰ سانتیمتری بالا میرفتند و وزنههایی به دم آنها متصل بود. شدت تمرین معادل ۷۰ درصد حداکثر توان هر حیوان تعیین شد. هر جلسه شامل ۲۰ بار بالا رفتن از پلکان بود و بین هر بار صعود، ۶۰ تا ۹۰ ثانیه استراحت در نظر گرفته میشد. حیوانات در مجموع هفت جلسه تمرین انجام دادند.
تمرین قدرتی و چربیسوزی؛ کاهش اندازه سلولهای چربی بدون تغییر وزن
یکی از مهمترین یافتهها این بود که موشهای چاقی که تمرین قدرتی انجام داده بودند، با وجود ثابت ماندن وزن بدنشان، بافت چربی کمتری در اطراف رودهها داشتند. همچنین اندازه سلولهای ذخیرهکننده چربی، موسوم به آدیپوسیتها، در آنها کاهش یافته بود.
محققان بر بافت چربی مزانتریک تمرکز کردند؛ بافتی که اطراف رودهها قرار دارد و یکی از بخشهای چربی احشایی در بدن انسان به شمار میرود. چربی احشایی در عمق شکم و در اطراف اندامهای داخلی تجمع میکند و در صورت افزایش بیشازحد، میتواند مواد التهابی آزاد کند که بر سوختوساز بدن تأثیر میگذارند.
در افراد مبتلا به چاقی، سلولهای چربی ممکن است بیشازحد بزرگ شوند و تحت فشار مزمن قرار بگیرند. این وضعیت میتواند آزادسازی مواد التهابی را افزایش دهد. بنابراین، کوچکتر شدن سلولهای چربی پس از ورزش ممکن است نشانهای از تغییرات متابولیکی مطلوب باشد؛ حتی اگر وزن هنوز پایین نیامده باشد.
تمرین قدرتی چگونه فرایند تجزیه چربی را فعال میکند؟
برای درک بهتر اثر تمرین قدرتی و چربیسوزی، پژوهشگران فعالیت مولکولها و پروتئینهای دخیل در تجزیه چربی را بررسی کردند. این فرایند که «لیپولیز» نام دارد، چربی ذخیرهشده را تجزیه میکند تا مواد حاصل بتوانند برای تأمین انرژی در دسترس بدن قرار بگیرند.
در موشهای چاق و کمتحرک، فعالیت برخی پروتئینهای مرتبط با این فرایند مختل شده بود. اما پس از هفت جلسه تمرین قدرتی، بخشی از این سامانه دوباره فعال شد.
سه پروتئین مهم در این مطالعه بررسی شدند: PLIN1، ABHD5 و ATGL. پروتئین PLIN1 در تنظیم چربی ذخیرهشده در سلول نقش دارد. تغییرات این پروتئین میتواند به آزاد شدن ABHD5 کمک کند؛ مولکولی که با آنزیم ATGL تعامل دارد. این آنزیم در مراحل اولیه تجزیه تریگلیسریدهای ذخیرهشده در سلول نقش ایفا میکند.
محققان افزایش تعامل میان ABHD5 و ATGL و فعال شدن شاخصهای دیگری مرتبط با تجزیه چربی را مشاهده کردند. همچنین میزان بیان ژن Scd1 کاهش یافته بود؛ ژنی که در تولید مولکولهای چربی نقش دارد. این یافتهها نشان میدهند تمرین قدرتی در موشهای مورد مطالعه، همزمان با افزایش فعالیت مسیرهای تجزیه چربی، با کاهش فعالیت برخی سازوکارهای مرتبط با تولید آن همراه بوده است.
تمرین قدرتی و چربیسوزی؛ آیا تمرین قدرتی برای کاهش وزن کافی است؟
این پژوهش این تصور رایج را به چالش میکشد که ورزش هوازی عمدتاً برای کاهش وزن مفید است و تمرین قدرتی فقط به عضلهسازی کمک میکند. به گفته لئاندرو مورا، پژوهشگر و نویسنده مطالعه، هر دو نوع ورزش میتوانند برخی مسیرهای زیستی مشابه و همچنین مسیرهای متفاوتی را فعال کنند.
او ترکیب تمرین قدرتی و ورزش هوازی را راهبرد مناسبی برای افرادی میداند که قصد دارند وزن خود را کاهش دهند. بااینحال، این مطالعه برنامهای را برای کاهش وزن انسانها آزمایش نکرده است و نمیتوان بر اساس آن درباره میزان کاهش وزن یا تعداد روزهای لازم برای مشاهده نتیجه در انسانها حکم قطعی داد.
محدودیتهای پژوهش درباره تمرین قدرتی و چربیسوزی
با وجود نتایج امیدوارکننده، این مطالعه در مورد تمرین قدرتی و چربیسوزی محدودیتهایی دارد. آزمایش فقط روی موشهای نر انجام شد و محققان یک نوع مشخص از بافت چربی را بررسی کردند. تمرکز پژوهش نیز بر ژنها، پروتئینها و پیامرسانهای مولکولی مرتبط با تجزیه چربی بود.
در مراحل بعدی، پژوهشگران قصد دارند تغییرات بدن حیوانات را در دورههای طولانیتر تمرین بررسی کنند و اثر ورزش بر سایر ذخایر چربی، از جمله چربی اطراف قلب، را نیز بسنجند.
در مجموع، این یافتهها درباره تمرین قدرتی و چربیسوزی نشان میدهند فواید متابولیکی تمرین قدرتی ممکن است پیش از کاهش وزن قابلمشاهده آغاز شوند. بنابراین، ثابت ماندن عدد ترازو در روزهای نخست ورزش لزوماً به معنای بیاثر بودن فعالیت بدنی نیست؛ اما برای تأیید این نتایج در انسانها به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
