تحقیقات سرطان در سالهای اخیر، وارد مرحله تازهای شدهاند؛ مرحلهای که در آن دانشمندان تنها به مطالعه بیماری در بدن انسان محدود نمیشوند و از مدلهای زیستی جدید برای درک بهتر این بیماری پیچیده استفاده میکنند. یکی از تازهترین و شگفتانگیزترین یافتهها در این زمینه نشان میدهد که گربههای خانگی میتوانند نقش مهمی در شناخت بهتر سرطان و حتی توسعه درمانهای آینده برای انسان داشته باشند. این موضوع، توجه بسیاری از پژوهشگران حوزه پزشکی و دامپزشکی را به خود جلب کرده است.
سرطان در گربهها یکی از مهمترین بیماریهایی است که سالانه جان تعداد زیادی از این حیوانات را تهدید میکند. با وجود شیوع بالای این بیماری، اطلاعات علمی درباره ساختار ژنتیکی تومورها در گربهها تا مدتها بسیار محدود بود. اکنون اما گروهی از دانشمندان توانستهاند با بررسی گسترده نمونههای توموری گربهها، تصویری دقیقتر از سازوکار ژنتیکی این بیماری ارائه دهند؛ تصویری که شباهتهای قابل توجهی میان سرطان در گربهها و سرطان در انسان آشکار کرده است.
در این پژوهش، نزدیک به ۵۰۰ نمونه تومور از گربههای خانگی در کشورهای مختلف مورد بررسی قرار گرفت. دانشمندان با تحلیل ژنتیکی این نمونهها دریافتند بسیاری از ژنهایی که در ایجاد سرطان در انسان نقش دارند، در تومورهای گربهها نیز فعال هستند. این شباهت ژنتیکی باعث شده است که گربهها به مدلی ارزشمند برای تحقیقات سرطان تبدیل شوند.
یکی از مهمترین یافتههای این مطالعه مربوط به سرطان پستان در گربهها بود. پژوهشگران مشاهده کردند ژنی به نام FBXW7 در تعداد زیادی از تومورهای پستانی گربهها دچار تغییر شده است. این ژن در سرطان پستان انسان نیز اهمیت زیادی دارد و جهش در آن معمولاً با شدت بیشتر بیماری و کاهش شانس درمان موفق همراه است. همین شباهت باعث شده دانشمندان احتمال دهند که روشهای درمانی مؤثر برای انسان شاید بتوانند در درمان گربهها نیز کاربرد داشته باشند و برعکس.
موضوع مهم دیگر، تأثیر محیط زندگی مشترک انسان و گربه بر بروز سرطان است. گربههای خانگی معمولاً در همان فضایی زندگی میکنند که صاحبانشان حضور دارند؛ بنابراین در معرض بسیاری از عوامل محیطی مشابه قرار میگیرند. آلودگی هوا، مواد شیمیایی خانگی، دود سیگار و حتی نوع تغذیه میتواند بر سلامت هر دو گونه اثر بگذارد. به همین دلیل، مطالعات سرطان در گربهها میتواند سرنخهای ارزشمندی درباره عوامل محیطی ایجادکننده سرطان در انسان نیز ارائه دهد.
دانشمندان در ادامه این تحقیقات به نتایج امیدوارکنندهای درباره شیمیدرمانی نیز دست یافتند. آنها متوجه شدند برخی داروهای شیمیدرمانی روی تومورهایی که دارای جهش در ژن FBXW7 هستند، عملکرد بهتری دارند. اگرچه این آزمایشها فعلاً در سطح نمونههای بافتی انجام شده، اما نتایج اولیه نشان میدهد که شاید در آینده بتوان درمانهای هدفمندتری برای سرطان پستان طراحی کرد؛ درمانهایی که هم برای انسان و هم برای حیوانات خانگی مفید باشند.
اهمیت این پژوهش تنها به درمان محدود نمیشود. متخصصان معتقدند این اطلاعات میتواند زمینهساز شکلگیری «پزشکی دقیق» در دامپزشکی شود. در پزشکی دقیق، درمان هر بیمار بر اساس ویژگیهای ژنتیکی خاص او انتخاب میشود. چنین رویکردی سالهاست در درمان برخی سرطانهای انسانی استفاده میشود و اکنون احتمال دارد در درمان سرطان در گربهها نیز به کار گرفته شود.
از سوی دیگر، این نوع از تحقیقات سرطان، نمونهای روشن از مفهوم «پزشکی واحد» یا One Medicine به شمار میرود؛ رویکردی که بر همکاری میان پزشکان و دامپزشکان تأکید دارد. طبق این دیدگاه، سلامت انسان و حیوان به یکدیگر مرتبط است و تبادل دانش میان این دو حوزه میتواند به پیشرفت پزشکی کمک کند. در واقع، اطلاعات بهدستآمده از درمان حیوانات ممکن است به کشف روشهای درمانی جدید برای انسان منجر شود.
پیشرفتهای اخیر نشان میدهد که حیوانات خانگی تنها همراهان عاطفی انسان نیستند، بلکه میتوانند در توسعه دانش پزشکی نیز نقش مؤثری ایفا کنند. تحقیقات سرطان در گربهها اکنون دریچه تازهای به سوی شناخت ژنتیکی سرطان گشوده و امیدها را برای تولید درمانهای دقیقتر و مؤثرتر افزایش داده است. شاید در آینده نزدیک، یافتههایی که از مطالعه تومورهای گربهها به دست آمدهاند، به نجات جان میلیونها انسان و حیوان کمک کنند.
منبع
