نشستن طولانیمدت؛ خطری که ورزش بهتنهایی نمیتواند کاملاً جبران کند
بسیاری از افراد تصور میکنند اگر بهطور منظم ورزش کنند، میتوانند اثرات منفی ساعتهای طولانی نشستن پشت میز یا مقابل صفحهنمایش را از بین ببرند. اما یک مطالعه جدید از پژوهشگران دانشگاه دالهوزی کانادا نشان میدهد که نشستن طولانیمدت ممکن است همچنان روی سلامت رگهای خونی اثر منفی داشته باشد، حتی در افرادی که از آمادگی قلبیعروقی بالایی برخوردار هستند.
این پژوهش که در مجله European Journal of Applied Physiology منتشر شده، بررسی کرده است آیا ۱۲ هفته تمرین تناوبی با شدت بالا (HIIT) میتواند بدن را در برابر اثرات دو ساعت نشستن بدون وقفه مقاومتر کند یا خیر. نتایج نشان داد افزایش آمادگی هوازی بهتنهایی نتوانسته از آسیب موقت ایجادشده در عملکرد عروق پا جلوگیری کند.
ورزش آمادگی بدن را افزایش داد، اما اثر نشستن طولانیمدت باقی ماند
در این مطالعه، ۲۱ فرد جوان و سالم شرکت کردند. از میان آنها، ۱۱ نفر یک برنامه تمرینی ۱۲ هفتهای با شدت بالا را انجام دادند و ۱۰ نفر دیگر سطح فعالیت معمول خود را حفظ کردند.
پژوهشگران پیش و پس از دوره تمرینی، توانایی هوازی شرکتکنندگان را با آزمایش دوچرخهسواری اندازهگیری کردند. همچنین با استفاده از سونوگرافی، عملکرد شریان پوپلیتئال (رگی که پشت زانو قرار دارد و خون را به بخش پایینی پا میرساند) را قبل و بعد از حدود دو ساعت نشستن مداوم بررسی کردند.
نتایج نشان داد افرادی که تمرین کرده بودند، از نظر آمادگی جسمانی پیشرفت قابل توجهی داشتند؛ اما این بهبود نتوانست مانع کاهش عملکرد رگهای پا پس از نشستن طولانی شود.
چرا نشستن طولانیمدت روی رگهای خونی تأثیر میگذارد؟
رگهای سالم باید بتوانند در زمان افزایش نیاز بدن، باز و گشاد شوند تا جریان خون بهتر انجام شود. اما یافتههای این پژوهش نشان داد پس از یک دوره نشستن بدون حرکت، توانایی شریان پوپلیتئال برای گشاد شدن کاهش پیدا میکند.
این تغییر در عملکرد عروق، هم در گروهی که تمرینهای شدید ورزشی انجام داده بودند و هم در گروه کنترل مشاهده شد. به عبارت دیگر، داشتن آمادگی جسمانی بهتر باعث نشد رگهای پا در برابر اثرات کوتاهمدت بیتحرکی کاملاً محافظت شوند.
فقط ورزش کافی نیست؛ حرکتهای کوتاه روزانه اهمیت دارند
نتایج این تحقیق به این معنا نیست که ورزش بیفایده است. فعالیت بدنی منظم همچنان یکی از مهمترین عوامل حفظ سلامت قلب و عروق محسوب میشود. با این حال، پژوهشگران معتقدند ورزش نباید جایگزین کاهش زمان بیتحرکی شود.
دکتر «دِرِک کیمرلی»، نویسنده ارشد این مطالعه و استاد دانشکده سلامت و عملکرد انسانی دانشگاه دالهوزی، میگوید بسیاری از افراد تصور میکنند یک جلسه ورزش میتواند اثرات یک روز کامل نشستن را جبران کند، اما یافتهها نشان میدهد افزایش آمادگی هوازی بهتنهایی برای محافظت از رگهای خونی کافی نیست.
به گفته او، علاوه بر ورزش، باید زمانهای طولانی نشستن پشت میز یا در محیطهای کمتحرک را با حرکتهای کوتاه قطع کرد.
چگونه اثرات نشستن طولانیمدت را کاهش دهیم؟
اگرچه این مطالعه فقط اثر حدود دو ساعت نشستن مداوم را بررسی کرده است، پیام اصلی آن برای زندگی روزمره روشن است: بدن انسان برای حرکت طراحی شده است.
افرادی که ساعات زیادی از روز را در حالت نشسته سپری میکنند، میتوانند با تغییرهای ساده، زمان بیتحرکی را کاهش دهند؛ برای مثال:
- هر چند وقت یکبار از جای خود بلند شوند و کمی راه بروند.
- زمانهای طولانی کار با رایانه را با وقفههای حرکتی کوتاه همراه کنند.
- در کنار برنامه ورزشی منظم، فعالیتهای سبک روزانه را افزایش دهند.
جمعبندی: ورزش مهم است، اما جای حرکت روزانه را نمیگیرد
مطالعه دانشگاه دالهوزی نشان میدهد نشستن طولانیمدت حتی در افراد فعال و ورزشکار نیز میتواند عملکرد عروق پا را تحت تأثیر قرار دهد. تمرینهای ورزشی باعث بهبود آمادگی قلبیعروقی میشوند، اما برای حفظ سلامت رگها باید از بیتحرکی طولانی نیز جلوگیری کرد.
این یافتهها یادآوری میکنند که سلامت بدن فقط به داشتن یک برنامه ورزشی محدود نمیشود؛ بلکه ترکیبی از ورزش منظم و حرکت مداوم در طول روز اهمیت دارد.
