تأثیر نور روز بر خواب چگونه بر ساعت زیستی بدن اثر میگذارد؟
نور روز فقط برای دیدن محیط اطراف نیست؛ بلکه یکی از مهمترین عوامل تنظیمکننده ساعت داخلی بدن محسوب میشود. پژوهشی جدید از دانشمندان دانشگاه منچستر نشان میدهد که تأثیر نور روز بر خواب در زندگی واقعی افراد نیز قابل مشاهده است. بر اساس این مطالعه، افرادی که در طول روز بیشتر در معرض نور روشن و منظم قرار میگیرند، معمولاً زودتر به خواب میروند، زودتر بیدار میشوند و خواب عمیقتری را تجربه میکنند.
خواب یکی از نیازهای اساسی بدن انسان است و اختلال مداوم در آن میتواند بر سلامت روان، حافظه، سوختوساز بدن و سلامت بلندمدت تأثیر منفی بگذارد. پژوهشهای آزمایشگاهی پیش از این نشان داده بودند که نور میتواند زمان خواب را تغییر دهد و بر مراحل مختلف خواب اثر بگذارد؛ اما پژوهشگران دانشگاه منچستر میخواستند بدانند آیا این اثر در شرایط عادی زندگی روزمره نیز دیده میشود یا خیر.
تأثیر نور روز بر خواب؛ بررسی نور و خواب در شرایط واقعی زندگی
برای بررسی این موضوع، پژوهشگران به جای استفاده از محیط آزمایشگاهی، افراد را در زندگی روزمره خود دنبال کردند. در این مطالعه، ۸۹ بزرگسال به حسگرهایی مجهز شدند که میزان نور دریافتی بدن را اندازهگیری میکردند.
این حسگرها نوع خاصی از نور به نام «نور ملانوپیک» را ثبت میکردند؛ نوری که بیشترین نقش را در تنظیم ساعت زیستی بدن دارد. شرکتکنندگان همچنین از ابزارهای ردیابی خواب استفاده کردند و هر روز اطلاعات مربوط به خواب خود را در دفترچه ثبت کردند.
در مجموع، این ابزارها بیش از ۵۰۰ روز داده جمعآوری کردند و نتایج سه الگوی اصلی را نشان دادند:
- افرادی که در طول روز نور روشنتری دریافت میکردند، معمولاً زودتر میخوابیدند و زودتر از خواب بیدار میشدند.
- کسانی که الگوی نور دریافتی آنها در طول هفته منظمتر بود، زمان خواب سالمتری داشتند.
- افرادی که کمتر با تغییرات ناگهانی بین محیطهای تاریک و روشن مواجه میشدند، در بخش ابتدایی شب خواب عمیق بیشتری تجربه میکردند.
تأثیر نور روز بر خواب؛ چرا نور روز برای خواب عمیق اهمیت دارد؟
بدن انسان دارای یک ساعت زیستی داخلی است که زمان خواب، بیداری و میزان هوشیاری را تنظیم میکند. نور صبح و روز به تنظیم دوباره این ساعت کمک میکند و به بدن پیام میدهد که چه زمانی باید فعال باشد و چه زمانی برای استراحت آماده شود.
یافتههای این پژوهش نشان میدهد که فقط مقدار نور اهمیت ندارد، بلکه نظم و ثبات دریافت نور نیز نقش مهمی دارد. قرار گرفتن در معرض نور کافی و ثابت در طول روز میتواند به هماهنگ شدن ریتم طبیعی بدن کمک کند.
خواب عمیق که بیشتر در ساعات ابتدایی شب اتفاق میافتد، یکی از مهمترین مراحل خواب است. این مرحله با فرآیندهایی مانند تثبیت حافظه، بازسازی بدن و حفظ سلامت عمومی ارتباط دارد.
تأثیر نور روز بر خواب؛ نور مصنوعی محیطهای داخلی ممکن است خواب را مختل کند
پژوهشگران اشاره میکنند که سبک زندگی مدرن ممکن است هماهنگی طبیعی بدن با نور را کاهش دهد. بسیاری از افراد روز خود را در محیطهایی با نور مصنوعی کمقدرت سپری میکنند؛ در حالی که در ساعات شب ممکن است با نورهای بسیار روشن مواجه شوند.
این شرایط با الگوی طبیعی بدن تفاوت دارد. در گذشته، انسانها در طول روز نور طبیعی بیشتری دریافت میکردند و شبها در محیطهای تاریکتری قرار داشتند. تغییر این الگو میتواند بر ساعت زیستی بدن اثر بگذارد.
نتایج این مطالعه نشان میدهد که حتی در شرایط واقعی زندگی، میتوان ارتباط میان الگوهای نور روز و کیفیت خواب را اندازهگیری کرد.
تأثیر نور روز بر خواب؛ احساس افراد درباره خواب همیشه دقیق نیست
یکی دیگر از یافتههای جالب این پژوهش این بود که برداشت افراد از کیفیت خوابشان معمولاً با اطلاعات ثبتشده توسط ابزارهای خواب هماهنگ بود؛ اما زمانی که خواب آنها دچار اختلال بیشتری میشد، مانند کاهش خواب عمیق یا خواب REM، تفاوت میان احساس فرد و دادههای واقعی بیشتر میشد.
به عبارت دیگر، ممکن است افراد همیشه متوجه کاهش کیفیت خواب خود نشوند، بهخصوص زمانی که تغییرات خواب پیچیدهتر هستند.
توصیه پژوهشگران: روزهای روشنتر، شبهای بهتر
آلتوگ دیدیکوغلو، نویسنده اصلی این مطالعه از دانشگاه منچستر و مؤسسه فناوری ازمیر ترکیه، اعلام کرد که نتایج پژوهش نشان میدهد روزهای روشنتر و برنامههای منظمتر نور، فقط یک عامل رفاهی نیستند؛ بلکه میتوانند نقش مهمی در سلامت خواب داشته باشند.
به گفته پژوهشگران، افزایش تماس روزانه با نور طبیعی و جلوگیری از تغییرات شدید در الگوی نور میتواند به تقویت ریتم داخلی بدن کمک کند.
این مطالعه پیام سادهای دارد: داشتن روزهای روشنتر ممکن است به داشتن شبهایی با خواب بهتر منجر شود.
جمعبندی
پژوهش جدید دانشگاه منچستر نشان میدهد تأثیر نور روز بر خواب در زندگی واقعی نیز قابل مشاهده است. افرادی که در طول روز نور روشنتر و منظمتری دریافت میکنند، بیشتر احتمال دارد خواب زودتر، بیداری منظمتر و خواب عمیقتری داشته باشند.
این یافتهها نشان میدهد که توجه به نور محیط، بهویژه دریافت نور طبیعی در طول روز، میتواند یکی از راههای ساده برای حمایت از سلامت خواب و تنظیم بهتر ساعت زیستی بدن باشد.
