تأثیر موسیقی بر مغز کودکان
یادگیری نواختن یک ساز فقط به تولید صداهای زیبا محدود نمیشود؛ بلکه میتواند مجموعهای از مهارتهای ذهنی را در حال رشد تقویت کند. پژوهشی جدید درباره تأثیر موسیقی بر مغز کودکان نشان میدهد کودکانی که بهطور منظم تمرین موسیقی دارند، در برخی آزمونهای شناختی مانند واژگان، ریاضیات و حافظه کاری عملکرد بهتری از همسالان خود نشان میدهند. همچنین بررسیهای تصویربرداری مغزی، تفاوتهایی را در مسیرهای ارتباطی مغز این کودکان نشان داده است.
تأثیر موسیقی بر مغز کودکان در سالهای رشد
پژوهشگران دانشگاه Northeastern در مطالعهای با عنوان «آموزش موسیقی با پیامدهای شناختی و ریزساختار ماده سفید مغز در دوران کودکی میانی مرتبط است» تلاش کردند ارتباط میان آموزش موسیقی، عملکرد ذهنی و ساختار مغز را بررسی کنند.
در این مطالعه، دادههای ۷۶ کودک بررسی شد. نیمی از آنها حداقل ۳۰ دقیقه در هفته تمرین یک ساز داشتند و گروه دیگر آموزش موسیقی منظم دریافت نمیکردند. بیشتر کودکان نوازنده، پیانو یا سازهای زهی مینواختند.
نتایج نشان داد کودکانی که تمرین موسیقی داشتند، در مجموعهای از آزمونهای شناختی عملکرد بالاتری داشتند؛ آزمونهایی که تواناییهایی مانند هوش عمومی، مهارتهای زبانی، استدلال فضایی، یادگیری دیداری و شنیداری، حافظه کاری، خواندن، املا و ریاضیات را ارزیابی میکردند.
تمرین موسیقی چگونه مهارتهای شناختی را تقویت میکند؟
نواختن یک ساز فعالیتی پیچیده است که بخشهای مختلف مغز را همزمان درگیر میکند. کودک هنگام تمرین موسیقی باید به صداها توجه کند، دستورالعملها را به خاطر بسپارد، حرکات دستها را هماهنگ کند، اشتباهات خود را اصلاح کند و برای اجرای بهتر برنامهریزی داشته باشد.
پژوهشگران معتقدند این فرایند میتواند مهارتهایی را تقویت کند که در فعالیتهای روزمره و تحصیلی نیز کاربرد دارند. این مهارتها که به عنوان «کارکردهای اجرایی مغز» شناخته میشوند، شامل تمرکز، حفظ اطلاعات، برنامهریزی و تغییر توجه بین وظایف مختلف هستند.
به گفته پژوهشگران، تمرین موسیقی مانند یک تمرین ذهنی چندجانبه عمل میکند؛ زیرا مغز باید همزمان اطلاعات شنیداری، حرکتی و شناختی را پردازش کند.
تأثیر موسیقی بر مغز کودکان؛ ارتباط آموزش موسیقی با ساختار ماده سفید مغز
برای بررسی دقیقتر تغییرات مغزی، پژوهشگران تصاویر مغزی ۵۰ نفر از کودکان شرکتکننده را تحلیل کردند. آنها از روشی به نام تصویربرداری تانسور انتشار (DTI) استفاده کردند که حرکت آب در بافتهای مغز را بررسی کرده و اطلاعاتی درباره سازماندهی ماده سفید ارائه میدهد.
ماده سفید مغز شامل دستههایی از رشتههای عصبی است که بخشهای مختلف مغز را به یکدیگر متصل میکنند. پوشش چربی اطراف این رشتهها که میلین نام دارد، باعث میشود پیامهای عصبی سریعتر منتقل شوند.
تمرکز اصلی پژوهشگران روی دستهای از رشتههای عصبی به نام «دسته کمانی» یا arcuate fasciculus بود؛ مسیری که بخشهای مرتبط با شنیدن صدا را به بخشهای مرتبط با تولید گفتار و حرکت متصل میکند.
نتایج نشان داد در کودکان دارای آموزش موسیقی، حرکت آب در بخش راست این مسیر عصبی الگوی منظمتری داشت؛ یافتهای که میتواند با ارتباط قویتر میان مناطق پردازش صدا و مناطق کنترلکننده گفتار و حرکت مرتبط باشد.
با این حال، پژوهشگران تأکید کردند این مطالعه نمیتواند ثابت کند که آموزش موسیقی بهطور مستقیم باعث ایجاد این تفاوتهای مغزی شده است. برای اثبات رابطه علت و معلولی، نیاز به مطالعاتی وجود دارد که کودکان را بهصورت تصادفی وارد دورههای آموزش موسیقی کنند و تغییرات آنها را در طول زمان بررسی کنند.
تأثیر موسیقی بر مغز کودکان؛ موسیقی علاوه بر مغز، مهارتهای اجتماعی را هم تقویت میکند
تأثیر موسیقی بر مغز کودکان تنها به تواناییهای فردی محدود نمیشود. پژوهشگران اشاره میکنند که فعالیتهای گروهی موسیقی مانند گروههای نوازندگی، فرصتهایی برای همکاری و مسئولیتپذیری اجتماعی ایجاد میکنند.
کودکان در یک گروه موسیقی باید نقش خود را بهخوبی اجرا کنند و به اعضای دیگر گروه اعتماد داشته باشند. این تجربه میتواند به رشد مهارتهای ارتباطی و احساس تعلق به یک جمع کمک کند.
چرا یادگیری موسیقی در کودکی اهمیت دارد؟
سالهای کودکی دورهای مهم برای رشد مغز است و تجربههای مختلف میتوانند بر شکلگیری مهارتهای ذهنی اثر بگذارند. پژوهش جدید نشان میدهد آموزش موسیقی ممکن است با تقویت برخی تواناییهای شناختی و تغییرات مشخص در مسیرهای ارتباطی مغز همراه باشد.
با وجود اینکه موسیقی تضمینکننده افزایش هوش یا موفقیت تحصیلی نیست، تمرین منظم یک ساز میتواند فرصتی برای تقویت توجه، حافظه، هماهنگی حرکتی و مهارتهای اجتماعی کودکان فراهم کند.
