تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر مغز؛ واکنش متفاوت مدارهای پاداش نسبت به قند
شیرینی بدون کالری سالهاست بهعنوان جایگزینی برای قند معمولی مورد استفاده قرار میگیرد، اما تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر مغز همچنان موضوع بررسیهای علمی است. یک مطالعه جدید با استفاده از تصویربرداری مغزی نشان داده است که نوشیدنیهای شیرینشده با قند و شیرینکنندههای کمکالری یا بدون کالری، واکنشهای متفاوتی در بخشهایی از مغز مرتبط با پاداش و انگیزه ایجاد میکنند.
این پژوهش نشان داد که اگرچه بسیاری از شیرینکنندههای بدون کالری پاسخهای مغزی و گوارشی مشابه آب ایجاد میکنند، اما در برخی مناطق مغز، بهویژه مدارهای مرتبط با پاداش، تفاوتهایی میان آنها و قند معمولی وجود دارد.
چرا دانشمندان تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر مغز را بررسی میکنند؟
با افزایش شیوع اضافهوزن و چاقی در جهان، کاهش دریافت کالری اضافی به یکی از اهداف مهم سلامت عمومی تبدیل شده است. یکی از روشهای رایج برای کاهش مصرف قند، استفاده از شیرینکنندههای کمکالری یا بدون کالری در نوشیدنیها است.
با این حال، برخی نگرانیها درباره این مواد مطرح شده است؛ از جمله اینکه آیا طعم شیرین بدون دریافت انرژی میتواند میل به مصرف خوراکیهای شیرین را افزایش دهد یا خیر. شواهد علمی تاکنون پاسخ یکسانی به این پرسش ندادهاند.
پژوهشگران معتقدند همه شیرینکنندههای بدون کالری یکسان نیستند. مواد مختلف ممکن است از نظر نحوه پردازش در بدن، اثر بر میکروبیوم روده و واکنشهای فیزیولوژیکی تفاوت داشته باشند.
از آنجا که مغز نقش مهمی در تنظیم گرسنگی، احساس سیری، پاداش و کنترل دریافت انرژی دارد، بررسی واکنش آن به انواع شیرینکنندهها اهمیت زیادی پیدا کرده است.
بررسی واکنش مغز به قند و شیرینکنندههای مختلف
در این مطالعه، پژوهشگران به سرپرستی پل اسمتس از دانشگاه Wageningen هلند، واکنشهای مغزی و فیزیولوژیکی افراد پس از مصرف نوشیدنیهای شیرینشده با مواد مختلف را بررسی کردند.
شرکتکنندگان شامل ۳۰ فرد سالم با میانگین سنی ۲۳ سال بودند که طی چند جلسه، نوشیدنیهای مختلف دریافت کردند. هر نوشیدنی ۵۰۰ میلیلیتر حجم داشت و شامل یکی از این موارد بود:
- آب ساده
- آب طعمدار شیرینشده با ساکاروز (قند معمولی)
- آب طعمدار با سوکرالوز
- آب طعمدار با عصاره استویا
- آب طعمدار با عصاره میوه مانک
- آب طعمدار با ترکیب آلومولوز و استویا
پس از مصرف نوشیدنیها، فعالیت مغز افراد با تصویربرداری MRI بررسی شد. همچنین نمونههای خون و تصاویر مربوط به معده شرکتکنندگان نیز در زمانهای مختلف گرفته شد.
تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر مغز در مدار پاداش
نتایج نشان داد که فعالیت ناحیه هیپوتالاموس مغز، بخشی که در تنظیم گرسنگی و تشنگی نقش دارد، پس از مصرف نوشیدنیهای مختلف تفاوت قابل توجهی نداشت.
اما در ناحیهای به نام ناحیه تگمنتوم شکمی (Ventral Tegmental Area) که در سیستم پاداش و انگیزه مغز نقش دارد، تفاوتهایی مشاهده شد.
۳۰ دقیقه پس از مصرف نوشیدنی، کاهش جریان خون مغزی در این ناحیه پس از مصرف قند بیشتر از آب، سوکرالوز و عصاره میوه مانک بود. از آنجا که جریان خون مغزی میتواند نشانهای غیرمستقیم از فعالیت عصبی باشد، این یافته نشان میدهد واکنش این بخش از مغز به قند با برخی شیرینکنندهها متفاوت است.
شیرینکنندهها همیشه واکنش مشابهی ایجاد نمیکنند
پژوهشگران دریافتند که بیشتر نوشیدنیهای شیرینشده برای شرکتکنندگان جذابیت مشابهی داشتند، اگرچه نوشیدنی حاوی عصاره میوه مانک کمی کمتر از نوشیدنی دارای قند مورد پسند قرار گرفت.
همچنین تمام نوشیدنیهای شیرینشده نسبت به آب، شیرینتر ارزیابی شدند.
در بررسیهای دیگر مشخص شد نوشیدنی حاوی ترکیب آلومولوز و استویا، با وجود کالری پایین، سرعت تخلیه معده را مشابه نوشیدنی دارای قند کاهش داد. این موضوع برای پژوهشگران جالب بود، زیرا نشان میدهد برخی شیرینکنندهها ممکن است اثرات گوارشی متفاوتی داشته باشند.
از سوی دیگر، تنها نوشیدنی حاوی قند معمولی باعث افزایش سطح گلوکز و انسولین خون شد.
محدودیتهای مطالعه درباره اثر شیرینکنندههای مصنوعی بر مغز
با وجود یافتههای جالب درباره تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر مغز، پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه محدودیتهایی دارد.
تعداد شرکتکنندگان کم بود و همه افراد جوان و سالم بودند. بنابراین ممکن است واکنش مغز در افراد دارای اضافهوزن، چاقی یا دیابت نوع ۲ متفاوت باشد.
همچنین این پژوهش تنها واکنشهای کوتاهمدت پس از مصرف نوشیدنیها را بررسی کرده و درباره اثرات طولانیمدت مصرف شیرینکنندهها نتیجهگیری نمیکند.
جمعبندی: شیرینکنندهها چگونه مغز را تحت تأثیر قرار میدهند؟
مطالعه جدید درباره تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر مغز نشان میدهد که نوشیدنیهای دارای شیرینکنندههای کمکالری یا بدون کالری، در بسیاری از جنبهها واکنشهایی شبیه آب در بدن ایجاد میکنند، اما در برخی بخشهای مغز مرتبط با پاداش و انگیزه، تفاوتهایی با قند معمولی دارند.
به گفته پژوهشگران، شناخت دقیقتر تأثیر شیرینکنندههای مصنوعی بر مغز میتواند به درک بهتر ارتباط میان طعم شیرین، مصرف انرژی و رفتارهای غذایی کمک کند.
