تأثیر رب گوجهفرنگی بر مغز موضوع یک کارآزمایی بالینی جدید در اسپانیا بوده است. در این پژوهش، ۴۲ فرد میانسال سالم به مدت سه ماه روزانه ۳۵ گرم رب گوجهفرنگی مصرف کردند. نتایج نشان داد که این افراد در برخی آزمونهای شناختی، از جمله توجه انتخابی، عملکرد بهتری داشتند و حافظه تداعیگر آنها نیز اندکی بهبود یافت. بررسیهای تصویربرداری مغزی در گروه کوچکتری از شرکتکنندگان نیز تغییراتی را در ارتباط میان شبکههای مختلف مغز نشان داد؛ با این حال، پژوهشگران تأکید کردهاند که این یافتهها اولیه هستند و برای تأیید آنها به مطالعات بزرگتر نیاز است.
تأثیر رب گوجهفرنگی بر مغز چگونه بررسی شد؟
این مطالعه به شکل یک کارآزمایی متقاطع انجام شد؛ یعنی شرکتکنندگان در مراحل مختلف پژوهش، هر دو نوع رژیم غذایی را تجربه کردند و عملاً هر فرد با خودش مقایسه شد.
یک هفته پیش از شروع آزمایش، از شرکتکنندگان خواسته شد مواد غذایی سرشار از لیکوپن مانند گوجهفرنگی، هندوانه، پاپایا، گریپفروت و گواوا را کنار بگذارند. سپس آنها دو دوره سهماهه را پشت سر گذاشتند. در یک دوره، روزانه ۳۵ گرم رب گوجهفرنگی مصرف میکردند و در دوره دیگر، رژیمی با مقدار کم لیکوپن داشتند. میان این دو دوره نیز یک ماه فاصله در نظر گرفته شد تا اثر رژیم قبلی تا حد امکان از بین برود.
پس از هر دوره، پژوهشگران وضعیت خون و عملکرد شناختی شرکتکنندگان را بررسی کردند.
لیکوپن چه نقشی در تأثیر رب گوجهفرنگی بر مغز دارد؟
یکی از مهمترین ترکیبات گوجهفرنگی، لیکوپن است؛ رنگدانهای قرمز و آنتیاکسیدانی که میتواند از سد خونی ـ مغزی عبور کند و احتمالاً در کاهش التهاب عصبی نقش داشته باشد.
در این مطالعه، پس از دوره مصرف رب گوجهفرنگی، میزان لیکوپن در خون شرکتکنندگان به شکل قابلتوجهی افزایش یافت. پژوهشگران همچنین افزایش مرزی در میزان BDNF را مشاهده کردند؛ پروتئینی که با رشد و عملکرد مغز ارتباط دارد.
با این حال، نتایج مطالعه ثابت نمیکند که تمام تغییرات مشاهدهشده مستقیماً ناشی از لیکوپن بوده است. گوجهفرنگی حاوی ترکیبات آنتیاکسیدانی و ویتامینهای مختلف است و نمیتوان نقش هرکدام را بهطور قطعی از دیگری جدا کرد.
تأثیر رب گوجهفرنگی بر مغز؛ تغییرات مغز در اسکنها چه بود؟
بخش تصویربرداری مغزی این پژوهش تنها روی ۱۴ نفر انجام شد و به همین دلیل نتایج آن باید با احتیاط تفسیر شود.
اسکنها نشان دادند که در زمان مصرف رژیم سرشار از لیکوپن، ارتباط در حالت استراحت میان برخی شبکههای مغزی، از جمله شبکه پیشانیـجداری و شبکه شنوایی، کاهش پیدا کرده بود. در مقابل، در دوره رژیم کملیکوپن، کاهش ارتباط در شبکههای توجه پشتی مشاهده شد.
پژوهشگران این تغییرات را نشانهای احتمالی از سازماندهی دوباره عملکردی شبکههای بزرگ مغزی میدانند. به بیان ساده، ممکن است مغز در واکنش به برخی مداخلات غذایی، الگوی ارتباط میان بخشهای مختلف خود را تغییر دهد. البته این تفسیر هنوز قطعی نیست.
تأثیر رب گوجهفرنگی بر مغز؛ آیا رب گوجهفرنگی حافظه و توجه را بهتر میکند؟
نتایج آزمونهای شناختی امیدوارکننده بود. افرادی که در دوره آزمایش رب گوجهفرنگی مصرف کردند، توجه انتخابی بهتری داشتند و در حافظه تداعیگر نیز افزایش اندکی مشاهده شد.
مطالعات قبلی نیز تا حدی با این یافتهها همخوانی داشتهاند. در یک مطالعه مقدماتی روی افراد مسنتر، ماده غذایی حاوی پودر گوجهفرنگی طی هشت هفته با بهبود سرعت پردازش اطلاعات، توجه و حافظه کاری همراه بود. همچنین در پژوهشی دیگر، نوشیدنی حاوی ترکیبی از توتها و پودر گوجهفرنگی توانست حافظه کاری را بهبود دهد، هرچند تأثیری بر توجه انتخابی نداشت.
محدودیتهای پژوهش درباره تأثیر رب گوجهفرنگی بر مغز
با وجود نتایج جالب، نباید این مطالعه را به معنای اثبات قطعی فواید رب گوجهفرنگی برای مغز دانست.
نخست اینکه بخش تصویربرداری مغزی فقط ۱۴ شرکتکننده داشت و از نظر آماری توان کافی برای نتیجهگیری قطعی نداشت. همچنین تحلیل تصویربرداری با یک آستانه آماری آسانگیرانهتر از روش اصلاح آماری از پیش تعیینشده انجام شده بود.
از سوی دیگر، پژوهش بدون کورسازی انجام شد؛ یعنی هم شرکتکنندگان و هم پژوهشگران میدانستند چه کسی رب گوجهفرنگی مصرف میکند. بنابراین نمیتوان احتمال تأثیر آگاهی افراد از نوع رژیم غذایی بر انگیزه یا عملکرد آنها در آزمونهای شناختی را کاملاً کنار گذاشت.
تأثیر رب گوجهفرنگی بر مغز؛ آیا مصرف گوجهفرنگی میتواند برای مغز مفید باشد؟
نتایج این پژوهش این فرضیه را تقویت میکند که ترکیبات زیستفعال موجود در گوجهفرنگی، بهویژه لیکوپن، ممکن است با عملکرد شناختی و نحوه ارتباط شبکههای مغزی مرتبط باشند. با این حال، هنوز مشخص نیست این تغییرات تا چه اندازه پایدار هستند و آیا در نهایت به تغییرات مهم و قابلتوجه در سلامت مغز منجر میشوند یا خیر.
پژوهشگران برای پاسخ به این پرسشها، انجام مطالعات بزرگتر و طولانیتر را ضروری میدانند.
یک نکته جالب این است که پختن گوجهفرنگی لزوماً به معنای از بین رفتن لیکوپن نیست. بر اساس مطالب این مقاله، حرارت میتواند دیواره سلولی گوجهفرنگی را تجزیه کند و جذب لیکوپن را برای بدن آسانتر کند. بنابراین، گوجهفرنگی پختهشده نیز میتواند منبع مناسبی از این ترکیب باشد.
در مجموع، تأثیر رب گوجهفرنگی بر مغز هنوز یک موضوع پژوهشی و نه یک نتیجه قطعی پزشکی است. مطالعه جدید اسپانیا نشانههایی از بهبود برخی عملکردهای شناختی و تغییر در ارتباط شبکههای مغزی پیدا کرده، اما برای مشخص شدن رابطه علت و معلولی و اهمیت واقعی این تغییرات، تحقیقات بیشتری لازم است.
