تأثیر ترتیب تولد بر خطر بیماریها؛ مطالعهای گسترده درباره سلامت خواهر و برادرها
تأثیر ترتیب تولد بر خطر بیماریها موضوع پژوهشی جدید است که نشان میدهد جایگاه فرد در میان فرزندان یک خانواده ممکن است با احتمال تشخیص برخی بیماریها در سالهای بعدی زندگی ارتباط داشته باشد. البته دانشمندان تأکید میکنند این ارتباط به معنی آن نیست که فرزند اول یا دوم بودن مستقیماً باعث ایجاد بیماری خاصی میشود.
در این مطالعه که در مجله Nature Health منتشر شده است، پژوهشگران آمریکایی اطلاعات سلامت بیش از ۱۰ میلیون نفر از بیش از ۵ میلیون خانواده دوفرزندی را بررسی کردند. دادههای این پژوهش طی حدود دو دهه از پروندههای بیمه درمانی جمعآوری شده بود و یکی از بزرگترین بررسیها درباره ارتباط ترتیب تولد و بیماریها به شمار میرود.
تأثیر ترتیب تولد بر خطر بیماریها؛ بررسی ارتباط ترتیب تولد با صدها بیماری مختلف
برای بررسی تأثیر ترتیب تولد بر خطر بیماریها، محققان ۵۶۹ گروه بیماری را بررسی کردند. آنها ابتدا حدود ۱.۶ میلیون فرزند اول را با فرزندان دوم خانوادههای دیگر مقایسه کردند؛ افرادی که از نظر جنسیت، سال تولد، محل زندگی و سن والدین شرایط مشابهی داشتند.
در مرحله دوم، پژوهشگران خواهر و برادرهای یک خانواده را مستقیماً با یکدیگر مقایسه کردند. این روش کمک کرد عواملی مانند ژنتیک مشترک، شیوه تربیت والدین و محیط زندگی تا حد زیادی کنترل شود.
از میان ۴۱۸ بیماری که تعداد موارد کافی برای تحلیل داشتند، ۱۵۰ بیماری ارتباط آماری قابل توجهی با ترتیب تولد نشان دادند.
تأثیر ترتیب تولد بر خطر بیماریها؛ فرزند اول و خطر بیشتر برخی اختلالات رشدی و آلرژیها
نتایج مطالعه نشان داد فرزندان اول در مقایسه با فرزندان دوم، بیشتر با تشخیص برخی اختلالات عصبی-رشدی و مشکلات سلامت روان مواجه شده بودند.
از جمله بیماریهایی که در فرزندان اول بیشتر دیده شد میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- اختلال طیف اوتیسم
- اختلال کمتوجهی-بیشفعالی (ADHD)
- تیکهای عصبی و سندرم تورت
- افسردگی و اضطراب
- برخی بیماریهای مرتبط با آلرژی مانند آسم، التهاب بینی آلرژیک و حساسیت غذایی
پژوهشگران چند توضیح احتمالی برای این تفاوتها ارائه کردهاند. یکی از فرضیهها این است که والدین برای نخستین فرزند معمولاً توجه و نظارت بیشتری دارند و ممکن است علائم برخی اختلالات را زودتر تشخیص دهند.
همچنین شرایط دوران بارداری اولین فرزند و تفاوتهای زیستی مرتبط با بارداریهای بعدی نیز ممکن است در این موضوع نقش داشته باشد.
تأثیر ترتیب تولد بر خطر بیماریها؛ چرا فرزندان دوم ممکن است با بیماریهای متفاوتی روبهرو شوند؟
در بررسی تأثیر ترتیب تولد بر خطر بیماریها، پژوهشگران دریافتند فرزندان دوم در برخی زمینهها الگوی متفاوتی داشتند. این گروه بیشتر با تشخیصهایی مانند سوءمصرف مواد، میگرن، برخی مشکلات گوارشی مانند التهاب معده، زونا و بعضی بیماریهای مفصلی مرتبط بودند.
یکی از توضیحهای احتمالی درباره تفاوت بیماریهای آلرژیک این است که فرزندان کوچکتر معمولاً از سنین پایینتر در معرض میکروبهایی قرار میگیرند که خواهر یا برادر بزرگتر از محیط بیرون به خانه میآورد. این تماسهای زودهنگام ممکن است به آموزش بهتر سیستم ایمنی و کاهش احتمال برخی آلرژیها کمک کند.
همچنین کودکان کوچکتر ممکن است زودتر با گروههای سنی بالاتر ارتباط پیدا کنند که میتواند روی برخی رفتارهای اجتماعی و خطرپذیری آنها تأثیر بگذارد.
آیا فرزند اول یا دوم بودن واقعاً باعث بیماری میشود؟
با وجود ارتباطهای آماری مشاهدهشده، محققان تأکید میکنند که تأثیر ترتیب تولد بر خطر بیماریها نباید بهعنوان یک رابطه علت و معلولی مستقیم تفسیر شود.
به بیان دیگر، فرزند اول بودن باعث ایجاد اوتیسم، اضطراب یا آسم نمیشود و فرزند دوم بودن نیز به معنای افزایش قطعی خطر بیماریهای خاص نیست. تفاوتهای مشاهدهشده احتمالاً نتیجه ترکیبی از عوامل مختلف مانند شرایط بارداری، نحوه تشخیص بیماری، میزان توجه والدین، محیط رشد و عوامل ژنتیکی است.
همچنین تفاوت خطر برای هر فرد معمولاً بسیار کوچک است و نمیتوان بر اساس ترتیب تولد، سلامت یک کودک را پیشبینی کرد.
تأثیر ترتیب تولد بر خطر بیماریها؛ اهمیت مطالعه ترتیب تولد در تحقیقات پزشکی آینده
این پژوهش نشان میدهد که عوامل خانوادگی و محیطی میتوانند در الگوهای سلامت جمعیت نقش داشته باشند. بررسی چنین ارتباطهایی به دانشمندان کمک میکند عوامل پیچیدهای را که بر سلامت انسان اثر میگذارند بهتر بشناسند.
با این حال، برای درک دقیقتر اینکه چرا ترتیب تولد با برخی بیماریها ارتباط دارد، به تحقیقات بیشتری نیاز است تا نقش ژنتیک، محیط، رفتار والدین و شرایط زندگی در کنار یکدیگر بررسی شود.
