بوی شکلات و ورزش؛ ارتباطی جالب میان رایحه و عملکرد بدنی
بوی شکلات و ورزش موضوع یک پژوهش جدید است که نشان میدهد حتی بدون خوردن شکلات، تنها استشمام رایحه آن ممکن است بر عملکرد هنگام تمرین تأثیر بگذارد. در این مطالعه کوچک، مردانی که هنگام ورزش بوی شکلات را استشمام کردند، توانستند تعداد بیشتری حرکت تمرینی انجام دهند؛ بدون اینکه احساس کنند تمرین برایشان آسانتر شده است.
پژوهشگران دانشگاه مالایا در این مطالعه بررسی کردند که آیا رایحه شکلات میتواند بر توانایی ادامه دادن تمرین، احساس خستگی یا اشتها تأثیر بگذارد. نتایج اولیه نشان میدهد رایحه شکلات ممکن است با تغییر برخی عوامل ذهنی یا فیزیولوژیکی، تجربه ورزش را تحت تأثیر قرار دهد؛ اما هنوز نمیتوان آن را یک روش اثباتشده برای بهبود عملکرد ورزشی دانست.
این پژوهش در مجله Frontiers in Physiology منتشر شده است.
بررسی تأثیر بوی شکلات و ورزش در یک آزمایش کنترلشده
در این پژوهش، ۲۳ مرد سالم شرکت کردند که حداقل دو سال سابقه تمرین با وزنه داشتند. هر فرد در سه جلسه جداگانه و در صبح، پس از یک شب ناشتا بودن، آزمایشها را انجام داد.
در یکی از جلسات، شرکتکنندگان رایحهای حاوی ۹۰ درصد شکلات تلخ را استشمام کردند. در جلسه دیگر، ترکیبی با رایحه شکلات و شیر که پژوهشگران آن را شکلات شیری نامیدند، استفاده شد. جلسه سوم نیز شامل یک محلول با پایه آب بود که بهعنوان شرایط کنترل در نظر گرفته شد.
شرکتکنندگان پیش از تمرین و در فاصله بین ستها، هر بار به مدت ۳۰ ثانیه رایحه مورد نظر را استشمام کردند. سپس حرکت باز کردن پا روی دستگاه ورزشی را تا زمانی انجام دادند که دیگر قادر به تکمیل تعداد تکرارهای تعیینشده نبودند.
بوی شکلات و ورزش؛ افزایش تعداد تکرارها در تمرین مقاومتی
نتایج نشان داد افرادی که رایحه شکلات تلخ را دریافت کرده بودند، بهطور میانگین ۱۸ تکرار بیشتر از شرایط کنترل انجام دادند. همچنین در شرایط رایحه شکلات تلخ، شرکتکنندگان تقریباً یک ست بیشتر نسبت به دو وضعیت دیگر انجام دادند.
در شرایط رایحه شکلات شیری نیز تعداد تکرارها افزایش یافت، اما میزان افزایش کمتر بود و بهطور میانگین ۹ تکرار بیشتر از حالت کنترل ثبت شد.
با این حال، شرکتکنندگان اعلام نکردند که تمرین در شرایط رایحه شکلات آسانتر شده است. میزان احساس فشار و سختی تمرین در میان سه گروه تفاوت مشخصی نداشت.
پژوهشگران میگویند این موضوع نشان میدهد احتمالاً رایحه شکلات از مسیرهایی مانند انگیزه، انتظار ذهنی یا ارتباطات یادگرفتهشده میان بو و غذا بر عملکرد اثر گذاشته است، نه اینکه صرفاً احساس خستگی را کاهش داده باشد.
ارتباط بوی شکلات و ورزش با احساس گرسنگی
یکی از یافتههای جالب این مطالعه، تأثیر متفاوت رایحه شکلات تلخ و شکلات شیری بر اشتها بود.
پیش از تمرین، افرادی که رایحه شکلات تلخ را دریافت کرده بودند، احساس گرسنگی کمتر و احساس سیری بیشتری گزارش کردند. در مقابل، رایحه شکلات شیری باعث افزایش تمایل به خوردن شد، اما تغییر مشخصی در سایر شاخصهای گرسنگی و سیری ایجاد نکرد.
پژوهشگران بررسی کردند که آیا کاهش گرسنگی میتواند دلیل افزایش عملکرد ورزشی باشد یا نه. اگرچه افرادی که گرسنگی کمتری احساس میکردند عملکرد بهتری داشتند، تحلیلها نتوانستند ثابت کنند که تغییر اشتها علت مستقیم افزایش تعداد تکرارها بوده است.
به گفته پژوهشگران، اشتها میتواند یکی از توضیحات احتمالی باشد، اما برای اثبات این ارتباط به مطالعات بیشتری نیاز است.
چرا رایحه شکلات ممکن است بر عملکرد ورزشی اثر بگذارد؟
محققان احتمال میدهند عوامل مختلفی در این اثر نقش داشته باشند. یکی از احتمالات، تأثیر خاطرات و تجربههای قبلی افراد از شکلات است. برای بسیاری از افراد، بوی شکلات با احساس لذت، انرژی یا پاداش مرتبط است و ممکن است چنین ارتباطی بر انگیزه هنگام ورزش تأثیر بگذارد.
همچنین ممکن است رایحهها از طریق تغییر فعالیت مغز یا هورمونهای مرتبط با انگیزه و اشتها عمل کنند؛ اما این مطالعه فعالیت مغز یا تغییرات هورمونی را اندازهگیری نکرده است.
یکی از محدودیتهای پژوهش این بود که محلول کنترل فاقد رایحه شکلات بود. برخی شرکتکنندگان توانستند تشخیص دهند که در کدام شرایط رایحه شکلات وجود ندارد و این موضوع ممکن است بر انتظار ذهنی آنها اثر گذاشته باشد.
پژوهشگران پیشنهاد میکنند در مطالعات آینده از رایحههای کنترل مشابه استفاده شود تا مشخص شود اثر مشاهدهشده ناشی از خود بو است یا انتظار افراد از دریافت شکلات.
بوی شکلات و ورزش؛ آیا بوی شکلات میتواند جایگزین روشهای ورزشی شود؟
با وجود نتایج جالب این تحقیق، پژوهشگران تأکید میکنند که این مطالعه تنها یک بررسی اولیه با تعداد کمی شرکتکننده بوده است. آزمایش فقط روی یک نوع تمرین مقاومتی و گروهی از مردان جوان و ورزشکار انجام شد؛ بنابراین مشخص نیست آیا این نتایج برای افراد دیگر یا انواع مختلف ورزش نیز صدق میکند.
به گفته محققان، فعلاً بوی شکلات و ورزش را نمیتوان یک راهکار قطعی برای افزایش توانایی تمرینی دانست، اما این یافته میتواند مسیر تحقیقات آینده درباره تأثیر رایحهها بر انگیزه، اشتها و عملکرد بدنی را روشنتر کند.
