باکتریهای دهان و عملکرد شناختی؛ ارتباط باکتریهای دهان با سرعت پردازش اطلاعات در مغز
باکتریهای دهان و عملکرد شناختی ممکن است بیش از آنچه تصور میکنیم با یکدیگر ارتباط داشته باشند. پژوهشی جدید که در مجله علمی PLOS ONE منتشر شده است، نشان میدهد فراوانی برخی از باکتریهای موجود روی زبان با تفاوتهایی در عملکرد شناختی، از جمله سرعت پردازش اطلاعات، همراه است. محققان در این مطالعه دریافتند افرادی که مقدار بیشتری از یک باکتری خاص به نام Prevotella histicola در دهان خود داشتند، در برخی آزمونهای شناختی سریعتر پاسخ میدادند. بااینحال، این ارتباط به معنای اثبات تأثیر مستقیم باکتریها بر عملکرد مغز نیست و برای روشن شدن سازوکارهای احتمالی، به پژوهشهای بیشتری نیاز است.
این یافتهها توجه دانشمندان را به ارتباط احتمالی میان میکروبهای دهان و تواناییهایی مانند حافظه، توجه و سرعت پردازش اطلاعات جلب کردهاند. بااینحال، هنوز مشخص نیست که باکتریهای دهان در ایجاد این تفاوتها نقش دارند یا صرفاً با عوامل دیگری مرتبط هستند که بر عملکرد شناختی تأثیر میگذارند.
باکتریهای زبان چگونه میتوانند بر فرایندهای بدن تأثیر بگذارند؟
یکی از دلایلی که پژوهشگران به بررسی ارتباط میان باکتریهای دهان و عملکرد شناختی علاقهمند شدهاند، نقش این میکروبها در فرایند تبدیل نیترات به ترکیبات قابل استفاده برای بدن است.
برای مثال، پس از مصرف ماده غذایی مانند چغندر، بخشی از نیترات موجود در آن وارد جریان خون میشود و سپس به دهان بازمیگردد. باکتریهای خاصی که روی زبان زندگی میکنند، میتوانند نیترات را به نیتریت تبدیل کنند. نیتریت نیز در ادامه میتواند به تولید اکسید نیتریک کمک کند؛ مولکولی که در گشاد شدن رگهای خونی نقش دارد.
این فرایند شیمیایی یکی از دلایلی است که دانشمندان در حال بررسی ارتباط احتمالی میکروبهای دهان با عملکردهای مغزی هستند. بااینحال، مطالعه جدید نشان نداده است که این مسیر شیمیایی مستقیماً باعث بهبود عملکرد شناختی میشود.
پژوهش درباره باکتریهای دهان و عملکرد شناختی چگونه انجام شد؟
پژوهشگران دانشگاه اکستر بریتانیا با همکاری محققانی از دانشگاه آزاد بروکسل، ۶۰ بزرگسال سالم را در بریتانیا و بلژیک بررسی کردند. در هر کشور، ۱۵ فرد جوان و ۱۵ فرد مسن در مطالعه شرکت داشتند. شرکتکنندگان جوان عموماً در دهه بیست زندگی خود بودند، درحالیکه میانگین سنی گروههای مسن در محدوده دهه شصت یا هفتاد قرار داشت.
شرکتکنندگان آزمونهایی را برای ارزیابی حافظه، توجه، تشخیص هیجانها و سرعت پردازش اطلاعات انجام دادند. پژوهشگران همچنین فشار خون آنها را اندازهگیری کردند و نمونههای خون، بزاق و باکتریهای سطح زبان را جمعآوری کردند.
تمام شرکتکنندگان غیرسیگاری بودند و افرادی که بهتازگی آنتیبیوتیک مصرف کرده بودند یا سابقه بیماریهای دهان داشتند، از مطالعه کنار گذاشته شدند.
سپس محققان ترکیب باکتریهای موجود در نمونههای زبان را بررسی کردند تا مشخص شود آیا فراوانی گونههای خاص با نتایج آزمونهای شناختی ارتباط دارد یا خیر.
باکتریهای دهان و عملکرد شناختی؛ کدام باکتریهای دهان با سرعت پردازش اطلاعات ارتباط داشتند؟
یکی از یافتههای این پژوهش در هر دو کشور مشاهده شد. افرادی که فراوانی بیشتری از باکتری Prevotella histicola داشتند، در برخی آزمونها سریعتر پاسخ میدادند. البته نوع آزمونهایی که این ارتباط در آنها مشاهده شد، در بریتانیا و بلژیک یکسان نبود.
باکتری دیگری به نام Haemophilus parainfluenzae نیز با الگوهای متفاوتی از عملکرد شناختی ارتباط داشت. در شرکتکنندگان بلژیکی، فراوانی بیشتر این باکتری با پاسخدهی سریعتر در آزمونهای تشخیص هیجان و یادگیری دیداری و همچنین دقت بیشتر حافظه کاری همراه بود.
در مقابل، نتایج گروه بریتانیایی متفاوت بود. در این گروه، فراوانی بیشتر همین باکتری با پاسخدهی سریعتر در برخی آزمونها، اما پاسخدهی کندتر در آزمون تشخیص هیجانها ارتباط داشت.
این تفاوتها نشان میدهند که وجود مقدار بیشتری از یک باکتری لزوماً به معنای عملکرد شناختی بهتر در تمام زمینهها نیست. بنابراین، نمیتوان بر اساس این نتایج، یک گونه باکتریایی را بهطور قطعی مفید یا مضر برای عملکرد مغز دانست.
باکتریهای دهان و عملکرد شناختی؛ سن و ترکیب باکتریهای دهان چه ارتباطی با یکدیگر دارند؟
سن یکی از عوامل مهم در نتایج این مطالعه بود. در هر دو کشور، افراد مسنتر بهطور کلی امتیازهای شناختی پایینتری داشتند و در آزمونها آهستهتر پاسخ میدادند. این ارتباط در مقایسه با بسیاری از یافتههای مربوط به باکتریها، الگوی باثباتتری داشت.
پژوهشگران همچنین دریافتند که فراوانی ۱۷ گونه باکتریایی میان افراد جوان و مسن متفاوت است.
در سطح گروههای باکتریایی، دو جنس Treponema و Tannerella که برخی از گونههای آنها با بیماریهای لثه ارتباط دارند، در افراد مسن فراوانی بیشتری داشتند. در مقابل، یکی از گونههای باکتریایی کاهنده نیترات در افراد جوان شایعتر بود.
بااینحال، فراوانی بیشتر این باکتری در افراد جوان به این معنا نبود که وجود آن همواره با عملکرد شناختی بهتر همراه است. همان گونه در گروه بریتانیایی با عملکرد شناختی کلی پایینتر نیز فراوانی بیشتری داشت.
نکته مهم این است که تمام شرکتکنندگان سالم بودند و غربالگری شناختی را پشت سر گذاشته بودند. بنابراین، تفاوتهای مشاهدهشده مربوط به تغییرات عملکرد شناختی در میان افراد سالم بود، نه تشخیص اختلال شناختی.
باکتریهای دهان و عملکرد شناختی؛ آیا باکتریهای دهان میتوانند از افت شناختی جلوگیری کنند؟
پژوهش حاضر با مطالعهای پیشین از همین گروه تحقیقاتی که در سال ۲۰۲۵ در مجله PNAS Nexus منتشر شد، ارتباط دارد. مطالعه قبلی میکروبهای دهان و نشانگرهای زیستی مرتبط با اکسید نیتریک را در افراد مسن، از جمله برخی افراد دارای اختلال شناختی خفیف، بررسی کرده بود. پژوهش جدید این موضوع را در افراد سالم جوان و مسن از دو کشور دنبال کرد.
بااینحال، نتایج مربوط به ترکیبات شیمیایی خون در مطالعه جدید یکدست نبود. در گروه بریتانیایی، نیترات بیشتر خون با عملکرد بهتر در یک آزمون، اما دقت پایینتر در تشخیص هیجانها ارتباط داشت. همچنین، نیتریت بیشتر تنها با پاسخدهی کندتر مرتبط بود.
این مطالعه درباره باکتریهای دهان و عملکرد شناختی محدودیتهایی نیز داشت. تعداد شرکتکنندگان کم بود و رژیم غذایی آنها بهطور دقیق کنترل نشد. همچنین، فعالیت بدنی و خواب بهصورت جامع ارزیابی نشدند؛ عواملی که ممکن است هم بر ترکیب باکتریهای دهان و هم بر عملکرد شناختی تأثیر بگذارند.
از سوی دیگر، پژوهشگران افراد جوان و مسن را با یکدیگر مقایسه کردند، اما افراد را در طول سالهای زندگی دنبال نکردند. در نتیجه، مشخص نیست که باکتریهای دهان میتوانند افت شناختی آینده را پیشبینی کنند یا بر سرعت آن تأثیر بگذارند.
در مجموع، این پژوهش درباره باکتریهای دهان و عملکرد شناختی ارتباط آماری میان برخی باکتریهای دهان و جنبههایی از عملکرد شناختی را نشان میدهد، اما هنوز نمیتوان نتیجه گرفت که تغییر ترکیب میکروبهای دهان باعث بهبود حافظه، افزایش سرعت تفکر یا پیشگیری از زوال عقل میشود. برای روشن شدن این ارتباط، انجام مطالعات بزرگتر و دقیقتر ضروری است.
